Ο Πωλ Βερλαίν ξεκίνησε ως ποιητής των σαλονιών, πέρασε από τη φάση των ερωτικών και άλλων υπερβολών για να καταλήξει χωρίς να το θέλει, ο ηγέτης της "παρακμιακής σχολής" κάνοντας γνωστούς τους "καταραμένους ποιητές". Συνδέθηκε με τη σχολή του παρνασσισμού, χαρακτηρίζεται ως λυρικός ποιητής που σημάδεψε τη μετάβαση από το ρομαντισμό στο συμβολισμό και διακρίνεται για τo μουσικό αποτέλεσμα της γραφής του.
Πλούσια η εργογραφία του, ο ποιητής υιοθέτησε ένα μοναδικό, δικό του ύφος και εξέφρασε με λυρισμό και γλαφυρότητα τις έντονες εμπειρίες του.
Τα ταραχώδη συμβάντα στο βίο του, το ποτό, οι ουσίες, και η ρέμπελη ζωή κλόνισαν την υγεία του με αποτέλεσμα, τον σχετικά πρόωρο θάνατό του, σε ηλικία μόλις 51 ετών στο Παρίσι. Θάφτηκε δυο μέρες αργότερα στο Cimetière des Batignolles, σαν σήμερα 10 Γενάρη 1896.
1. Η ποίηση του Βερλαίν επηρέασε βαθιά τη μουσική του Kλωντ Ντεμπισί.
Κι οι δυο τους εμπνεύστηκαν από την λεπτότητα και την απόχρωση των μορφών, στοιχεία τα οποία έθεσαν ως βάση για μια νέα μορφή στην προϋπάρχουσα τέχνη.
Απόψε θα σας καληνυχτίσω με ένα μελοποιημένο από τον Κλωντ Ντεμπισί ποίημά του με τίτλο: "Il Pleure dans mon Coeur".
Ανήκει στον κύκλο τραγουδιών με ποιήματα του Βερλαίν κι έχει τίτλο: "Ariettes oubliées-Ξεχασμένα Τραγούδια".
"Να κλαίει μες στην καρδιά μου
και στην πόλη να βρέχει...
Ποια να' ν' αυτή που τρέχει
η πίκρα ως την καρδιά μου;
Ω, γλυκός ήχος της βροχής
απ 'τις σκιές και κατά γης!
Για τον καημό μιανής ψυχής
ω, το τραγούδι της βροχής!
Δίχως αιτία να βρέχει,
-μα η καρδιά δεν αντέχει
Σε πρόδωσε κανείς;
Όχι, Άδικα πονείς.
Αχ, ποια άλλη θλίψη, ανίσως
δεν το ξέρεις γιατί
-δίχως αγάπη ή μίσος-
η θλίψη σου κρατεί;"
(μτφ: Τέλλος Άγρας, Νέα Εστία, τεύχος 167)
Debussy : "Ariettes Oubliées: Il Pleure dans mon Coeur"
2. Το ίδιο ποίημα αποτέλεσε θεματικό υλικό για την πιανιστική μινιατούρα του Zoltán Kodály:"Il pleut dans la ville". Είναι το τρίτο από τα "Seven Pieces for Piano, op. 11".
Κανείς διακρίνει την επίδραση της γαλλικής τέχνης (συγκεκριμένα του Ντεμπισιανού ύφους) στην καλλιτεχνική ανάπτυξη του νεαρού Ζόλταν, και μαρτυρά την εκτίμηση του ούγγρου συνθέτη προς τον ιμπρεσιονιστή γάλλο δημιουργό.
Kodaly - Il pleut dans la ville:
To κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr.
Παλαιότερο κείμενο για τους Βερλαίν - Ντεμπισί μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Απόψε ένας μύθος για τον έρωτα δυο νέων,που οι κοινωνικές συμβάσεις εμποδίζουν…Μια ιστορία που πάντα συγκινεί… : "Πύραμος και Θίσβη"...
"Στου έρωτα το μαγικό παιχνίδι
Τους εραστές φωτίζει η ομορφιά τους.
Κι ο έρωτας, που λεν τυφλός πως είναι
τη σκοτεινιά της νύχτας προτιμάει.
Έλα γλυκειά μου νύχτα να μου μάθεις
πώς δυο παρθενικά κορμιά θα σμίξουν
μες στη χαρά του έρωτα δοσμένα".
(Απόσπασμα:"Ρωμαίος και Ιουλιέτα" Σαίξπηρ)
Έναν παλιό μύθο,"εκμεταλλεύεται" στο πλάσιμο αυτής της ιστορίας,ο άγγλος δραματουργός,για δύο εραστές με ανάλογο τραγικό τέλος, τον Πύραμο και την Θίσβη.
J.W.Waterhouse : "Thisbe,the Listener"
Λέει λοιπόν ο Οβίδιος στις ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ του :
Ο Πύραμος ήταν το πιο γοητευτικό παλληκάρι απ' όλους τους άνδρες και η Θίσβη η ωραιότερη νέα της Ανατολής. Οι δύο νέοι ζούσαν στη Βαβυλώνα και ήταν γείτονες. Αγαπούσαν τρυφερά ο ένας τον άλλο, αλλά, εμπόδιο στον έρωτα τους στέκονταν οι αντίπαλες οικογένειές τους, που τους απαγόρευαν ακόμη και να βλέπονται.
"Τοίχε ζηλιάρη, τοίχε χωριστή, τι στέκεις στην αγάπη μας εμπόδιο;"
Για να επικοινωνούν, χρησιμοποιούσαν μια χαραμάδα της μεσοτοιχίας, που χώριζε τα σπίτια τους.
Μια φεγγαρόλουστη νυχτιά,αποφάσισαν να ιδωθούν κρυφά έξω από τα τείχη της πόλης,στον τάφο του Νίνου,στην πηγή με τις λευκές μουριές,κάτω από τις βαθιές σκιές . Πρώτη έφτασε η Θίσβη μ'ένα πέπλο να καλύπτει το πρόσωπό της.
Ξαφνικά παρουσιάζεται μια λέαινα στη βρύση...Κι αυτή η λέαινα καθόρισε την τύχη των δύο εραστών:
"Λιοντάρι λεκιασμένο με των βοδιών το αίμα,
το αίμα το νωπό,που άφριζε τριγύρω στη μουσούδα
φάνηκε να τραβάει για την πηγή,
τη δίψα ν' αποθέσει στα νερά της".
Πύραμος και Θίσβη, Σπίτι του Λορέιους Τιμπουρτίνους, Πομπηία
Η Θίσβη έντρομη τρέχει να κρυφτεί. Της πέφτει όμως το πέπλο της το οποίο η λέαινα ξεσκίζει καταματώνοντάς το.Σε λίγο φτάνει ο Πύραμος, βλέπει το ματωμένο πέπλο και νομίζει ότι η αγαπημένη του έχει κατασπαραχθεί από το λιοντάρι.
"Ο Πύραμος το γέμισε το σάλι με δάκρυ και φιλί !
...Είχε ζωσμένο πάνω του σπαθί.
Το έμπηξε βαθιά στα σωθικά του,
κι όπως ακόμα έκαιγε η πληγή
το τράβηξε την ώρα του θανάτου"
Μην μπορώντας να ζήσει χωρίς αυτή, τράβηξε το σπαθί του και το κάρφωσε στο πλευρό του. Το αίμα τινάχθηκε με πίεση και πιτσίλησε τα άσπρα μούρα...
"Το αίμα σαν πίδακας τινάζεται ψηλά και το δεντρί ραντίζει
κάνοντας τη χροιά του πορφυρή...
και ποτισμένη η ρίζα του κι εκείνη
ανέβασε πορφύρα στους καρπούς
και πέρασε στα μούρα τη βαφή της".
Στο μεταξύ, η Θίσβη συνήλθε από το φόβο της και δειλά - δειλά βγήκε από την κρυψώνα της να δει τι απέγινε η λέαινα. Τότε αντίκρυσε τον αγαπημένο της νεκρό. Ταραχή, απόγνωση, απελπισία, όλα μαζί την οδηγούν στο μοιραίο. Χωρίς τον αγαπημένο της η ζωή δεν έχει αξία.
"Κι αν ήταν μοναχά να μας χωρίσει ο θάνατος,
τώρα μήτε κι αυτός μπορεί να σε κρατήσει μακριά μου"
"Πύραμος και Θίσβη", ανωνύμου, 17ου αι.
Στήνει το σπαθί του Πύραμου όρθιο και πέφτει επάνω. Πεθαίνοντας, λέει ο μύθος, παρακάλεσε τους θεούς να φροντίσουν ώστε να ενταφιαστούν στον ίδιο τάφο κι ακόμη οι καρποί της μουριάς να έχουν όταν ωριμάσουν το σκούρο κόκκινο χρώμα του αίματος, σε ανάμνηση της άτυχης αγάπης τους.
"...και συ μουριά,σκεπή σε λίγο και για τα δυο κορμιά που θα πλαγιάζουν από κάτω, κράτα σημάδια από το φονικό: πένθιμο κάρπιζε και μαυροφορεμένο, θύμιζε με το χρώμα του καρπού αίμα διπλό και αδικοχυμένο!"
Κι αφού με Σαίξπηρ ξεκινήσαμε,ας τελεώσουμε με τον ίδιο και με την προτροπή του για τις αντίπαλες οικογένειες των αδικοχαμένων νέων:
"Πένθιμη ειρήνη τούτη η αυλή μας δίνει κι ο ήλιος από τον πόνο του πηγαίνει να κρυφτεί. Ελάτε να σκεφτούμε: Δικαιοσύνη, πρέπει σ’ αθώους και φταίχτες να δοθεί. Τι έτσι πικρή δεν στάθη άλλη καμία, σαν των παιδιών αυτή την ιστορία".
ΟΙ ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΜΠΝΕΥΣΕΙΣ:
1. Στο τέλος της δεκαετίας του 1760 ο γερμανός συνθέτης, τραγουδιστής και δάσκαλος μουσικής, απο τους δημοφιλέστερους του 18ου αιώνα, Αντολφ Χάσσε στήνει την δυο πράξεων όπερα του: "Piramo e Tisbe" βασισμένη στο κείμενο του Οβίδιου απο τις "Μεταμορφώσεις". Το λιμπρέτο συντάχθηκε από τον Μάρκο Κοτελίνι και ο συνθέτης κατέτασσε αυτό το τραγικό ιντερμέτζο του στις καλύτερες δημιουργίες του, αν όχι η καλύτερη!
Πρόκειται για μουσική δημιουργία αρκετά πολύπλοκη με σύνθετα ρετσιτατίβι και άριες. Mε ρέουσες, φωνητικές γραμμές που επιτρέπουν στους ερμηνευτές να υπογραμμίσουν το λιμπρέτο και να φωτίσουν το νόημα των στίχων.Την περίοδο σύνθεσης της όπερας ο Χάσσε είχε απομακρυνθεί από την da capo aria υιοθετώντας πιο ελεύθερες και ακανόνιστες φόρμες έκφρασης και για την ορχήστρα και για τις φωνές με τις λαμπρές μελωδίες να ακολουθούν η μια την άλλη.
Johann Adolf Hasse - Piramo e Tisbe:
2. Eίχε προηγηθεί η ποιμενική όπερα "La Thisbe" του Μπολονέζου αρχιβιολιστή και μαέστρου στην Αυλή της Βυτεμβέργης, Giuseppe Antonio Brescianello, ο οποίος παρουσίασε το σκηνικό έργο στο θέατρο του Παλατιού το 1718. Το λιμπρέτο του Pier Jacopo Martello βασίστηκε επίσης στο επεισόδιο από τις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου.
Eίναι η μοναδική όπερα του Brescianello, έργο υψηλής αισθητικής μπαρόκ, που εμφανίζει επιρροές από Αλμπινόνι και Βιβάλντι και προϊδεάζει το μελωδικό ύφος του Χάσσε.
Ακούμε την άρια της Θίσβης:
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στην Κοινότητα των Mythologists
O Λουτσιάνο Μπέριο, αναμφισβήτητα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές της μουσικής του 20ου αι., ο κύριος εκπρόσωπος της "μουσικής πρωτοπορίας". Το όνομά του συνδέθηκε με τον πειραματισμό πάνω σε καινοτόμους μουσικούς δρόμους, στην ερευνητική εργασία για σύνθεση μουσικής με συνθεσάιζερ και ηλεκτρονικούς υπολογιστές, όπως επίσης αξιόλογη είναι η συνεισφορά του στη διερεύνηση των δυνατοτήτων της ανθρώπινης φωνής.
Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στο Ωδείο Βέρντι του Μιλάνου γνωρίστηκε με την αμερικανίδα αρμένικης καταγωγής και μετέπειτα σύζυγό του μέτζο σοπράνο, Κάθυ Μπερμπέριαν. Όπως οι ίδιοι έχουν δηλώσει τούς ένωσε η αγάπη τους για την τέχνη της Μουσικής η οποία υπερσκέλισε τα γλωσσικά εμπόδια επικοινωνίας τους αφού στην αρχή της γνωριμίας τους, ούτε εκείνη μιλούσε ιταλικά, ούτε όμως και ο Μπέριο, αγγλικά.
Ο γάμος τους έγινε το 1950, ενώ είχε ήδη ξεκινήσει η συνεργασία τους, που κράτησε πολλές δεκαετίες, ακόμα και μετά τη διάλυση της σχέσης τους το 1964.
Aπό τα πρώτα έργα του Μπέριο που ερμηνεύτηκαν από την ταλαντούχα -ερμηνευτικά και υποκριτικά- Κάθυ είναι τα : "4 Canzoni popolari" για φωνή και πιάνο. Πρόκειται για σύνθεση του '47, που παρουσιάστηκε το 1952, μια συλλογή βασισμένη σε ποιήματα και παραδοσιακά ακούσματα της Σικελίας και της Γένοβας του ύστερου Μεσαίωνα, στα οποία περιλαμβάνονται:
όλα αφιερωμένα σε φίλους και συνεργάτες του συνθέτη.
Το δεξιοτεχνικότατο τρίτο τραγούδι "Avendo gran disio" (το ποιητικό κείμενο του οποίου είναι το μοναδικό γνωστού δημιουργού, του ιταλού ποιητή του 13ου αι., Jacopo da Lentini) συνετέθη και αφιερώθηκε στην Cathy. Μέσα από πρωτοποριακό στυλ ο Μπέριο συνδυάζει τη μελωδικότητα με τον πρωτόγνωρο λυρισμό. Όπως και στη συνέχεια της καριέρας του, επίκεντρο της δημιουργίας του παραμένει κι εδώ η ανθρώπινη φωνή, με στόχο γλωσσολογικές και φωνολογικές αναζητήσεις.
Avendo gran disìo
dipinsi una pintura,
bella, voi somigliante,
e quando voi non vio,
guardo 'n quella figura,
e par ch’eo v’aggia avante:
come quello che crede
salvarsi per sua fede,
ancor non veggia inante.
Al cor m’arde una doglia,
com’om che ten lo foco
a lo suo seno ascoso,
che quanto più lo ’n voglia
allora arde più loco
e non po' stare inchluso:
similmente eo ardo
quando pass'e non guardo
a voi vis'amoroso.
S’eo guardo, quando passo,
inver'voi, no mi giro,
bella, per risguardare.
Andando, ad ogni passo
getto uno gran sospiro
che faciemi angosciare;
e certo bene ancoscio,
c’a pena mi conoscio, tanto bella mi pare.
Η ερμηνεύτρια, Κάθυ Μπερμπέριαν, με την ευελιξία, τη λεπταισθησία και την εκφραστικότητά της φωνής της ξεδιπλώνει και αναδεικνύει μοναδικά το άκρως προσωπικό και γοητευτικό μουσικό ιδίωμα του τιμώμενου σήμερα, Λουτσιάνο Μπέριο...
To 1971 το τραγούδι συμπεριλήφθηκε στο σκηνικό έργο του Λ. Μπέριο: "Recital I for Cathy"
Ο Τόμας Στερνς Έλιοτ θεωρείται μια από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες του 20ού αιώνα, με την ανάγνωση του έργου του ν' αποτελεί πρόκληση για αμύητους ή και μυημένους στη μοντέρνα ποίηση. Το έργο του είναι βαθιά θρησκευτικό και απηχεί μια εποχή πνευματικής διάλυσης και εκφυλισμού των αισθημάτων.
Το σπουδαιότερο από τα ποιητικά δράματα του Έλιοτ ειναι το τιτλοφορούμενο "Φονικό στην εκκλησιά", που στα ελληνικά μεταφράστηκε από τον Γ. Σεφέρη, όπως και "Ερημη χώρα" του. Οι κριτικοί το χαρακτήρισαν αριστούργημα που συνδυάζει την δομή του Χριστιανικού μυστηρίου με τον τραγικό χορό του αρχαίου θεάτρου. '
"Η δολοφονία του Μπέκετ", από χειρόγραφο στη Βρετανική Βιβλιοθήκη
Πρωταγωνιστής ο Τόμας Μπέκετ, αρχικά καγκελάριος του βασιλιά της Αγγλίας Ερρίκου Β', στη συνέχεια αρχιεπίσκοπος, μάρτυρας και τελικά Άγιος. Παραιτηθηκε από το πολιτικό αξίωμα για να αφοσιωθεί στη θρησκεία, ενόχλησε ορισμένους όταν αγωνίστηκε με πάθος για τα δικαιώματα της Εκκλησίας, αυτοεξορίστηκε στη Γαλλία κι όταν επιστρέφει στην πατρίδα του τον σκοτώνουν μέσα στην ίδια του την εκκλησία τέσσερις ιππότες που μπήκαν αθόρυβα στο παρεκκλήσι ενώ εκείνος προσευχόταν...
Ο Τόμας Μπέκετ ανακηρύχθηκε άγιος δυο χρόνια μετά την άγρια δολοφονία του.
Ο Έλιοτ περιγράφει και "σχολιάζει" την πάλη του ανθρώπου ενάντια σε εξωτερικές δυνάμεις, αλλά και στις εσωτερικές του αδυναμίες. Παρότι το δράμα στηρίζεται σε ιστορικά γεγονότα, ο Έλιοτ επικεντρώνεται στο θάνατο και στο μαρτύριο. Εστιάζει στην εποχή που πάσχει, στην κοινωνία που νοσεί...
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ:
(Μιλούν οι 4 πειρασμοί)
(I Quattro Tentatori)
"La vita umana è inganno ed illusione; tutte le cose sono irrealtà... Ma qest'uomo ostinato è come cieco... Sperso nello stupore della propria grandezza, passa da inganno a inganno, solo intento a distrugger se stesso: nemico dell'umana società, nemico di se stesso"
δηλαδή:
"Η ζωή τ’ ανθρώπου είναι απάτη κι απογοήτευση, Τα πάντα είναι χωρίς υπόσταση, Χωρίς υπόσταση και απογοητευτικά, Στρόβιλοι πυροτεχνημάτων, παντομίμες, Το βραβείο που δίνουν σε παιδική γιορτή, Το βραβείο που απονέμουν για την έκθεση ιδεών, Ο τίτλος του φιλόλογου, το παράσημο του πολιτικού, Τα πάντα χάνουν την υπόστασή τους, ο άνθρωπος περνά Από ανυπόστατο σε ανυπόστατο. Τούτος ο άνθρωπος είναι πεισματάρης, τυφλός, παραδομένος Στην καταστροφή Περνώντας από φρεναπάτη σε φρεναπάτη, Από μεγαλείο σε μεγαλείο στην τελική φαντασίωση, Χαμένος στο θάμπος της ίδιας του μεγαλοσύνης, Εχθρός της κοινωνίας, εχθρός του εαυτού του".
To δράμα του τιμώμενου σήμερα, Τ. Σ. Έλιοτ ενέπνευσε στον Ιταλό συνθέτη, Ildebrando Pizzetti, την ομώνυμη όπερα: "Assassinio nella cattedrale-Φονικό στη Μητρόπολη" το 1958. Πρόκειται για όπερα σε 2 πράξεις με ιντερμέτζο. Παρότι ο Πιτσέτι, υπήρξε μέλος της λεγόμενης "Γενιάς του 1880" μαζί με Αλφάνο, Ρεσπίγκι, Μαλιπιέρο και Καζέλα, κύριο χαρακτηριστικό της οποίας ήταν ότι η όπερα ως μουσικό είδος δεν τούς απασχόλησε ιδιαίτερα, η σύνθεσή του αυτή κατατάσσεται στα πολύ ιδιαίτερα έργα του με το οποίο αναζήτησε τη βαθύτερη ενότητα μεταξύ δραματικής και μουσικής στιγμής.
Πληροφοριακά να αναφέρουμε πως στο λυρικό θέατρο, ο Πιτσέτι υπογράμμισε την αντίδρασή του απέναντι στην τέχνη του Πουτσίνι και την ανάγκη να απαλλαγεί το μελόδραμα από τις υπερβολές του βερισμού.
Ο συνθέτης στήνει μια "ιερή αναπαράσταση". Διεισδύει στη βαθύτερη έννοια του λόγου του Έλιοτ υποστηρίζοντάς τον με μια ορχήστρα που τα μοτίβα της συχνά παραπέμπουν σε γρηγοριανές μελωδίες με χρήση ήχων εκκλησιαστικών καμπανών, που σπάνια παρουσιάζει μελωδικές εκρήξεις. Η όπερα του συνθέτη της Πάρμας σέβεται απόλυτα τον Έλιοτ, ο οποίος σε αυτό το δράμα επινοεί ένα νέο πνευματικό λόγο, σύγχρονο και διαχρονικό, σημερινό και αιώνιο.
Ildebrando Pizzetti: "Assassinio nella cattedrale - Φονικό στη Μητρόπολη":
Στο περίφημο Ιντερμέδιο, μια αυτοτελούς χαρακτήρα παρεμβολή ανάμεσα στις δυο πράξεις της όπερας, ο αρχιεπίσκοπος Μπέκετ κηρύττει στον Καθεδρικό Ναό. Είναι το πρωί της Ημέρας των Χριστουγέννων του 1170. Εχει προηγηθεί o διάλογος του Αγίου Θωμά με τον χορό των γυναικών, η διαμάχη του με τους τρεις Iερείς και η εσωτερική του πάλη με τους τέσσερις πειρασμούς με σκοπό να του αλλάξουν την ψυχή πριν το τελευταίο του κήρυγμα.Απευθύνεται στο ποίμνιό του με λόγια καρδιάς και στη συνέχεια αφήνεται στην τελική πράξη της τελετουργίας, τη θυσία.
Ακούγεται ένα σύντομο ορχηστρικό μέρος πριν η φωνή του βαρύτονου ηχήσει επιβλητική από τον άμβωνα: "Figli cari di Dio"...
"Ο Αρχιεπίσκοπος:
Αγαπητά παιδιά του Θεού,
το κήρυγμά μου θα είναι σύντομο σήμερα το πρωί.
Θέλω απλώς να σας παρακινήσω να διαλογιστείτε
για το βαθύ μυστήριο της Λειτουργίας
των Χριστουγέννων ...
Ήταν εκείνη τη νύχτα, λίγο πριν,
όταν εμφανίστηκε
μια φάλαγγα του ουράνιου στρατού στους βοσκούς της Βηθλεέμ,
λέγοντας: "Δόξα εν υψίστοις θεώ
και επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία".
Γιορτάζοντας τη Λειτουργία των Χριστουγέννων,
ανανεώνεται το Πάθος
και ο Θάνατος του Λυτρωτή μας,
γιορτάζουμε τη Γέννηση Του,
ας γιορτάσουμε με θάνατο τη ζωή, επίσης!"
Intermezzo: "Figli cari di Dio:
Παλαιότερα άρθρα μου για τον Έλιοτ μπορείτε να διαβάσετε εδώ , εδώ και μια αναφορά εδώ .
τούτοι δω συναντήσανε το λαό να τραγουδάει ενωμένος
Και το λιγνό κορίτσι έπεσε με την σημαία του
και το αγόρι κύλησε χαμογελώντας λαβωμένο
λαβωμένο στο πλευρό της
Του προδότη που προχώρησε ως ετούτο το έγκλημα ζητώ την τιμωρία
εκείνου που ‘δωκε το σύνθημα του θάνατου ζητώ την τιμωρία
εκείνων που προστατέψανε αυτό το έγκλημα ζητώ την τιμωρία
δε θέλω να μου δίνουνε το χέρι, το μουλιασμένο από το δικό μας αίμα
δεν τους θέλω για πρεσβευτές, ούτε ήσυχους μέσα στα σπίτια τους
θέλω να τους δω να δικάζονται,
σε τούτο δω το μέρος, σε τούτη την πλατεία"
(Πάμπλο Νερούδα: "Οι νεκροί στην πλατεία", ελλ. απόδοση: Δ. Στρατηγοπούλου)
Το παραπάνω ποίημα, μέρος της συλλογής "Canto General" με τον τίτλο: "Los muertos de la plaza- Οι νεκροί της πλατείας" έγραψε ο Νερούδα με την ευκαιρία της 2ης επετείου μιας αστυνομικής σφαγής ως υπαινιγμό στο γεγονός, που έλαβε χώρα στις 28 Ιανουαρίου 1946. Μετά από ταραχές, η αστυνομία σκότωσε έξι εργαζομένους που συμμετείχαν σε μια συνδικαλιστική πορεία σε κεντρική πλατεία του Σαντιάγκο, ανάμεσά τους κι ένα εικοσάχρονο κορίτσι.
Πρώτο από εννέα ποιήματα, που επιλέγει ο σουηδός συνθέτης Allan Pettersson, από τους σημαντικότερους και καταξιωμένους Σουηδούς συνθέτες του 20ού αιώνα, για τη "Συμφωνία Ν.12", είναι το ποίημα: "Οι νεκροί της πλατείας".
Ο Πέτερσον συμμεριζόμενος τις πολιτικές απόψεις του Νερούδα, δίνει ένα έργο για μεγάλη ορχήστρα και χορωδία, παρότι όπως δήλωσε η δημιουργία του δεν ανήκει στις "πολιτικές" συνθέσεις, αλλά στόχευσε να καταδείξει την ατελεύτητη ιστορία της ανθρώπινης σκληρότητας έναντι των αδικημένων και αναξιοπαθούντων.
Με έμπνευση τα κείμενα του Νερούδα, τα ποτισμένα συνειδητή αλληλεγγύη, που υποδεικνύουν έναν κόσμο ανθρωπιάς και συμπαράστασης, που ασχολούνται με την καταπίεση και τη βιαιότητα, την επίδειξη δύναμης και εξουσίας, που κάνουν κάποιους δολοφόνους, αλλά και για τον αγώνα για ελευθερία και απόδοση δικαιοσύνης, ο συνθέτης δίνει ένα έργο μεγάλης πνοής, όπου η χορωδία κατέχει τον πρωταγωνιστικό ρόλο, αναδεικνύοντας έτσι το μέγεθος της ποιητικής του Πάμπλο Νερούδα που τιμάμε σήμερα.
Η συνθετική γραφή του Πέτερσον χαρακτηρίζεται από συναισθηματική ένταση, υπαρξιακές αναζητήσεις και εκρηκτικές στιγμές που στοχεύουν στην ψυχή του ακροατή και του προκαλούν έντονα συναισθήματα. Δομικά, στήνει μια απαιτητική σύνθεση πάνω σε μια νέα συμφωνική φόρμα, όπου κυριαρχεί ο σοβαρός τόνος, συχνά δραματικός, ανυπόφορος, "θυμωμένος" όταν ανεβαίνει σε "άγριες περιοχές"..., αλλά και μεταπτώσεις σε πλατιές "λυρικές οάσεις".
Η συμφωνία παρουσιάστηκε το 1977 κατόπιν παραγγελίας για την 500η επέτειο από την ίδρυση του Πανεπιστημίου της Ουψάλα και χωρίζεται σε εννέα τμήματα, που αντιστοιχούν σε καθένα από τα ποιήματα.
Στο πρώτο μέρος: "Οι νεκροί της πλατείας" παρατηρείστε τις βίαιες δοξαριές των εγχόρδων, που εκφράζουν την τραγωδία του συμβάντος. Ακολουθεί ένας πένθιμος ύμνος. Η ανδρική χορωδία τραγουδά τους πρώτους στίχους-αναφορά στην βασανισμένη απο δικτατορίες, Χιλή... Οι μουσικές φράσεις γίνονται βιαιότερες προετοιμάζοντας την είσοδο των γυναικείων φωνών στο πολυφωνικό τους άσμα. Ηχεί στ'αυτιά μας σαν ελεγειακή απαγγελία, σαν ένα ρέκβιεμ για τους αθώους νεκρούς. Ένα στοχαστικό μέρος που ολοκληρώνεται απότομα σαν ηχητική έκρηξη με επεμβάσεις από τα χάλκινα πνευστά σε διάφωνες συνηχήσεις μεταξύ τους κι ένα χτύπο στα τύμπανα...
Allan Pettersson - Pablo Neruda: "Symphony No 12 - De Döda på torget":
Ο Λουίς Θερνούδα Βιδόν γεννήθηκε στη Σεβίλλη, σαν σήμερα 21 Σεπτεμβρίου 1902 και ξεκίνησε να γράφει ποιήματα στα δεκατέσσερα, στα πλαίσια του μαθήματος της ρητορικής. Γύρω στα είκοσι τού αποκαλύφθηκε το αίτημα της ποίησης κι όπως είπε ο ίδιος:
"Το ποιητικό ένστικτο ξύπνησε μέσα μου, χάρη σε μια οξύτερη αντίληψη της πραγματικότητας, ενόσω πειραματιζόμουν, με μια βαθύτερη ηχώ, πάνω στην ομορφιά και την έλξη του περιβάλλοντος κόσμου. [...] Την ουσία του ποιητικού προβλήματος, όπως την καταλαβαίνω εγώ, την αποτελεί η σύγκρουση ανάμεσα στην πραγματικότητα και την επιθυμία, ανάμεσα στο φαίνεσθαι και την αλήθεια, επιτρέποντάς μας να συλλάβουμε κάποια συνολική εικόνα του κόσμου που αγνοούμε..."
Το 1928 ταξιδεύει στην Τουλούζη και έρχεται σε επαφή με τους Γάλλους υπερρεαλιστές....Παρουσιάζει ραδιοφωνικές εκπομπές...Δίνει διαλέξεις στην Οξφόρδη και το Κέιμπριτζ. ..Tαξιδεύει στην Αμερικη και τελικά εγκαθίσταται στο Μεξικό, όπου πέθανε από καρδιακή προσβολή το 1963.
Πρόκειται για σπουδαίο ποιητή, που ο Λόρκα χαρακτήρισε: "ευγενή ποιητή του μυστηρίου, για τον οποίο θα πρέπει να επαναφέρουμε τη λέξη "θεϊκός" και να του αποδώσουμε ύδωρ, δάφνες και σκιά". Διαβάζουμε από το πεζό-ποίημά του: "Μαρσύας", έμπνευση από τον γνωστό αρχαιοελληνικό μύθο και γράφτηκε το 1941.
(Σε αυτό το στάδιο της λογοτεχνικής παραγωγής του, ο ποιητής είχε την τάση να γράφει για την αγάπη και για την ελληνική μυθολογία).
"Ο Mαρσύας ανέπνεε, φύσαγε ξανά και ξανά
στα πλεγμένα καλάμια
δημιουργώντας ήχους όλο και πιο γλυκούς και μυστηριώδεις
που' μοιαζαν με τη μυστική -της καρδιάς του- φωνή"
Σύμφωνα με το μύθο, ο Μαρσύας είναι ένας σάτυρος από τη Φρυγία και σπουδαίος αυλητής. Κάποτε, τόλμησε να καυχηθεί πως ξεπερνά σε μουσικότητα και δεξιοτεχνία ακόμα και τον Απόλλωνα, προκαλώντας τον θεό να συναγωνιστούν. Κριτές ήταν οι εννέα Μούσες και ο Μίδας... Ο αγώνας φυσικά, έληξε άδοξα για τον φιλόδοξο σάτυρο, ο οποίος για την ύβρη που είχε διαπράξει τιμωρήθηκε με βασανιστικό θάνατο. Ο Απόλλωνας διέταξε να γδαρθεί ζωντανός.
Τα δοκίμια του Θερνούδα για την ποίηση διευκρινίζουν πως ρόλο στην ποιητική του παίζει η δαιμονική δύναμη πίσω από την ανθρώπινη ευγένεια.
Για τον ισπανό ποιητή ο Μαρσύας εκπροσωπεί τη φιγούρα του καλλιτέχνη που, καθώς αναζητά συνεχώς την τελειότητα, είναι καταδικασμένος να αποτυγχάνει. Tα βάσανα του Μαρσύα είναι οι αμφιβολίες του καλλιτέχνη σχετικά με την αξία του έργου του.
Και το σύντομο κείμενο του Θερνούδα τελειώνει ως εξής:
"...ο ποιητής πρέπει να ξέρει πώς μπροστά του έχει
τόσο θεϊκές όσο και ανθρώπινες πτυχές να κάμψει...
άνισος ο αγώνας, που αν είναι ποιητής αληθινός,
θα πρέπει να νικήσει, ειδάλλως να πεθάνει"
Η ΜΟΥΣΙΚΗ:
Ο μεξικανός συνθέτης και ερευνητής μουσικής, Μάριο Λαβίστα μαθήτευσε δίπλα στον Κάρλος Τσάβες και Καρλχάιντς Στοκχάουζεν. Πρόκειται για κυρίαρχη φιγούρα στην κλασική μουσική της Λατινικής Αμερικής, που προώθησε τη χρήση σύγχρονων τεχνικών των οργάνων. Είναι ιδρυτής ομάδας μουσικού αυτοσχεδιασμού με επίκεντρο τη δημιουργία και την αυθόρμητη ερμηνεία, καθώς και τη σχέση μεταξύ ζωντανής παράστασης και ηλεκτροακουστικής μουσικής.
Το 1982, από το παραπάνω ποίημα του Λουίς Θερνούδα εμπνεύστηκε το έργο του: "Marsias". Αφορά μουσική σύνθεση για όμποε και ομάδα κρυστάλλινων ποτηριών, όπου το μεν όμποε αναπαριστά τον αυλό του Μαρσύα, ενώ το παίξιμο των γυάλινων ποτηριών τον αιθέριο ήχο της λύρας του Απόλλωνα.
Tέσσερις από τους στίχους του ποιήματος του Luis Cernuda αναγράφονται ως επίγραμμα στην παρτιτούρα.
Mario Lavista: "Marsias for oboe & water glasses":
Στο παρακάτω βίντεο μπορεί η ηχητική να μην ειναι τόσο καλή, όμως μπορείτε να βλέπετε τους εκτελεστές και να παρακολουθείτε καλύτερα τη σύνθεση:
[Στη μνήμη του Tristan l’ Hermite, που έφυγε σαν σήμερα 7 Σεπτέμβρη 1655 από φυματίωση]
Πρόκειται για τον François l'Hermite, γάλλο ποιητή, θεατρικό συγγραφέα και μυθιστοριογράφο, που καθιέρωσε το ψευδώνυμο Τριστάνος ο Ερημίτης, από τη σκοτεινή φιγούρα ενός στρατιωτικού στην Αυλή του Λουδοβίκου του 11ου, γιατί και ο ποιητής μας στην εφηβεία του σκότωσε τον αντίπαλό του σε μονομαχία, οπότε αναγκάστηκε να φύγει σε άλλους τόπους για να σωθεί από το θάνατο.
Ο ευαίσθητος και μελαγχολικός ποιητής του 18ου αι. ταξίδεψε σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και κατάφερε να διακριθεί και να γίνει αργότερα μέλος της Γαλλικής Ακαδημίας.
Η τεχνική του σκιαγραφεί την εικόνα του ρομαντικού, ευαίσθητου ποιητή, που πρέσβευε τεχνική τελειότητα και ιδιαίτερα απλότητα και καθαρότητα στο λεξιλόγιο και το στίχο, απ' όπου αναδύεται το θαύμα της έμπνευσης και του προσωπικού λυρισμού.
Υποδεχόμαστε τη νέα εβδομάδα με κάποια αποσπάσματα από τα ποιήματά του: "Περίπατος δύο ερωτευμένων":
"Deux amants promenade dans le parc" ή "La cascade", attributed to Jean- Antoine Watteau (από: .artuk)
"Μην τ’ αρνιέσαι, ακριβή μου Κλυμένη
περιμένοντας να’ρθει το δείλι
σ’ικετεύω στης κρήνης τα χείλη
ας βρεθούμε οι δυο καθισμένοι
Του Ζεφύρου τ’ακούς το μαράζι;
Της αγάπης κι αν νοιώθει την έννοια
τη θωριά σου την τριανταφυλλένια
δεν λυγά τ’απαλό του το νάζι
Η ανάσα του η ευωδιασμένη
το αργό μας το διάβα μυρώνει
γιασεμιού μυρωδιά ανακατώνει
στην πνοή σου από μόσχο βγαλμένη.
Τρέμω, την όψη σου κοιτώντας ν'αρμενίζει
στην παθιασμένη αντάρα των καημών μου
μην κι η ορμή των αναστεναγμών μου
δω μες στ’ ασίγαστα νερά να τη βυθίζει.
Αυτό τ’ολέθριο ναυάγιο φοβίσου
μη σπέρνεις πια με τόση ελευθερία
κι απλοχεριά σ’αβέβαια στοιχεία
τους θησαυρούς της Φύσης που’ ν’ δικοί σου
Δώρο γλυκό η καρδιά σου θα μου δώσει
ν’ανυψωθώ σαν άγγελος στ’ αστέρια!
Φέρε να πιω μες στ’ άσπρα σου τα χέρια
απ’το νερό το χιόνι τους πριν λιώσει.
("Του Έρωτα και της Αγάπης", επιμ. Στρατής Πασχάλης, εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 69-70)
Tα ποιήματα προέρχονται από το βιβλίο "Les Amours" του Tristane L’ Hermite, που δημοσιεύθηκε το 1638. Ο Τριστάν, ένας μελαγχολικός καλλιτέχνης της "νοσταλγίας", στο παραπάνω πιο δημοφιλές από τα ποιήματά του μεταφέρει το πάθος του για το ονειρικό και το μυστηριώδες του έρωτα και της νύχτας.
Ο Kλωντ Ντεμπισί συνέθεσε μια σουίτα για φωνή και πιάνο βασισμένη σε αποσπάσματα των 3 ποιημάτων που έχουν τους υπότιτλους: 1. Μετά τη σκοτεινή σπηλιά 2. Πιστέψτε τη συμβουλή μου, αγαπητή Κλυμένη 3. Τρέμω όταν βλέπω το πρόσωπό σας
Η σουίτα γράφτηκε την περίοδο 1904 -1910, και ο συνθέτης την αφιέρωσε στη σύζυγό του, Έμμα Μπαρντάκ.
Απλές στη δομή και το ύφος τους οι συνθέσεις, διακρίνονται για την λεπτότητα και την κομψότητα της μελωδικής γραμμής τους, που μεταφέρει ολάκερη τη γλυκύτητα των ερωτικών λόγων του Τριστάνου του Ερημίτη… Γοητευτικές μελωδίες με τάσεις στοχασμού από τον γάλλο συνθέτη, που μαρτυρούν την επιθυμία του στροφής -τη δεδομένη περίοδο- στον κλασικισμό με πινελιές ίσως από συνθέτες παρελθοντικών περιόδων, που γνώρισε και μελέτησε φοιτητής στη Ρώμη, όπως οι Παλεστρίνα και Ορλάντο ντι Λάσσο.
Claude Debussy: "Le promenoir des deux amants".
Τα ακούμε από την Ίρμα Κολάση:
Oι γαλλόφωνοι μπορείτε να απολαύσετε τα ποιήματα ολοκληρωμένα εδώ.
[Για τη γενέθλια επέτειο του γάλλου συνθέτη και μαέστρου, Henri Tomasi(17 Αυγούστου 1901)]
Ο Henri Tomasi υπήρξε μαθητής των Gaubert, Paul Vidal και Vincent d'Indy και οι συνθέσεις του έχουν έντονες επιρροές από τη λαϊκή μουσική της Κορσικής, απ'όπου καταγόταν και περνούσε τα καλοκαίρια, αλλά και τις ταινίες του Τσάρλι Τσάπλιν.
Το 1927, κέρδισε το δεύτερο Βραβείο της Ρώμης για την καντάτα του,"Κοριολανός".
Λάτρεψε τη μουσική για το θέατρο και την όπερα επίσης. Η αγάπη του για το λυρικό θέατρο φούντωσε, όταν πρωτοείδε τους "Μποέμ" του Πουτσίνι, με τον ρόλο της Μιμί να τού φέρνει δάκρυα στα μάτια.
Στη μουσική του Ανρί Τομαζί κυριαρχεί ο έντονος λυρισμός, είναι ενορχηστρωτικά πολύχρωμη, με τη δυναμική να παίζει σημαντικό ρόλο. Ο συνθέτης επιστρατεύει για την έκφρασή του εξωτικούς ήχους, όπως και μελωδίες ιερής μουσικής από το μεσαίωνα και την αναγέννηση, χωρίς να διστάζει, όπου θεωρεί αναγκαίο, να κάνει χρήση σύγχρονων τεχνικών όπως του 12φθογγου συστήματος.
Όπως υποστήριζε ο ίδιος:
"Η μελωδία υπήρχε πάντα στην καρδιά μου. Μουσική που δεν προέρχεται απ' την καρδιά, δεν είναι μουσική".
Από τα πιο γνωστά του έργα είναι η "Μπαλάντα για σαξόφωνο, κλόουν και ορχήστρα", ένα έργο που κατά κοινή ομολογία περιέχει τις ωραιότερες μελωδίες για σαξόφωνο.
Ένα σαξόφωνο, η ορχήστρα και η φωνή με τις παντομιμικές κινήσεις ενός δυστυχισμένου κλόουν, διηγούνται τη θλιβερή ιστορία του .
Γράφτηκε το 1938 για τον φίλο του Τομαζί, Marcel Mule, έναν από τους κορυφαίους σαξοφωνιστές της εποχής του. Σε φόρμα και έμπνευση το έργο ακολουθεί την παράδοση του μπαλάντων του 14ου αιώνα των μεσαιωνικών τροβαδούρων.
H μπαλάντα είναι βασισμένη σε ποίημα της συζύγου του Τομαζί, Suzanne Mallard, όπου αποτελεί έναν απολογισμό της σχέσης του καλλιτέχνη με το κοινό, μια αυτοκριτική του...
Συχνά, οι καλλιτέχνες είναι "προγραμματισμένοι" για την ψυχαγωγία , τη διασκέδαση του ακροατή-θεατή, χωρίς όμως να επιτυγχάνεται πάντα ο στόχος...Είναι όμως τότε το κοινό "αδίστακτο" και σκληρός κριτής;..Ο καλλιτέχνης ζητά την κατανόηση του κοινού κι όταν αυτή δεν υφίσταται αντιμετωπίζει βαθιά διλήμματα για τη θέση του στην τέχνη...
Η σύνθεση του Τομαζί αποτελεί μια μουσική νύξη για το χάσμα στις ανθρώπινες σχέσεις και την ανάγκη προσφοράς αγάπης από και προς τον συνάνθρωπο.
Πρόκειται για έργο προγραμματικής φύσης, όπου το σύνολο της ορχήστρας αντιπροσωπεύει το κοινό, ο κλόουν εκπροσωπείται από το μελαγχολικό θέμα της εισαγωγής, ενώ η ψυχή του εκφράζεται στο σαξόφωνο από μια τρυφερή και λυρική μελωδία, που συχνά εμπλουτίζεται με στοιχεία αντιφατικά, προκειμένου να αποδοθεί το άνοιγμα από τη δραματική απελπισία έως την ασυγκράτητη ευδαιμονία.
Στο μεσαίο μέρος της μπαλάντας ξενίζει η ζωντανή, εύθυμη μελωδία, έμπνευση από ζωηρό, λαϊκό χορό στον τύπο της ζιγκ της εποχής μπαρόκ, που διακόπτεται απότομα κι επανέρχεται...Ο συνθέτης εδώ επιθυμεί να αποδώσει την αντίθεση των συναισθημάτων του κλόουν..Δύο βασικές λέξεις του ποιήματος -"la joie et la douleur-χαρά και πόνος"- , της αντίφασης δηλαδή, αποτελούν την βάση μουσικής προσέγγισής του.
Η απελπισία του κλόουν εξακολουθεί στο blues του τρίτου μέρους, με έμφαση στους ατέρμονους, παρατεταμένους ήχους από τα τύμπανα. Ολοκληρώνεται με μια ελπιδοφόρα coda που εμφανίζει σε παραλλαγή τη μελωδία του προηγούμενου λαϊκού χορού.
Henri Tomasi: "Ballade for saxophone, clown and orchestra"
(στο σαξόφωνο ο πολυβραβευμένος σαξοφωνίστας μας, Θεόδωρος Κερκέζος)
Πορτρέτο του Γέιτς φιλοτεχνημένο
από το ζωγράφο πατέρα του
Ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς θεωρείται από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές περιπτώσεις του 20ου αιώνα.
Ο Τόμας Έλιοτ τον χαρακτήρισε ως τον "μεγαλύτερο ποιητή του καιρού μας"!
Ο νομπελίστας δημιουργός γεννήθηκε σαν σήμερα, 13 Ιουνίου 1865 στο Δουλίνο. Τα ποιήματά του περιγράφουν την ιρλανδική ψυχή με ένα σπάνιο λυρισμό και ποιητικότητα, πλάθοντας μοναδικά το καλλιτεχνικό σύμπαν του.
Το ποίημά του "The Lake Isle of Innisfree" διαβάζουμε σήμερα...
[Ο τίτλος αναφέρεται σε παράκτια περιοχή της Ιρλανδίας, μια μικρή λίμνη, στο μέσον της οποίας υπάρχει ένα ακατοίκητο νησάκι...Εκεί ο ποιητής περνούσε τα καλοκαίρια του ως παιδί]
"Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, και πάω στο Ιννισφρί,
Και μια μικρή καλύβα θα χτίσω εκεί, από πηλό και καλαμιές φτιαγμένη:
Εννιά σειρές φασόλια θά 'χω εκεί, μία κυψέλη για των μελισσών το μέλι
Και μοναχός θα ζω στο ξέφωτο της μελισσοβοής.
Και θά 'χω εκεί κάποια γαλήνη, γιατί η γαλήνη φτάνει στάζοντας αργά,
Στάζοντας από τα πέπλα του πρωινού κατά πού ο γρύλος τραγουδά
Εκεί 'ναι τα μεσάνυχτα όλα ένα φως αχνό, το μεσημέρι λάμψη βαθυκόκκινη,
Και το απόβραδο γεμάτο από του σπίνου τα φτερά.
Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, γιατί διαρκώς τη νύχτα και τη μέρα
Ακούω νερό της λίμνης να διπλώνεται με ήχους σιγανούς κοντά στην όχθη
Ενόσω στέκομαι στον δρόμο, ή σε πλακόστρωτα φαιά,
Το ακούω στον πυρήνα της βαθιάς καρδιάς"
(Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς: "Tο νησί του Ιννισφρί στη λίμνη", μτφ. Μ. Θεοφιλάκου-vakxikon.gr)
Πρόκειται για απλό νοηματικά ποίημα γραμμένο από τον Γέιτς γύρω στα 25 χρόνια του. Απλό, χωρίς να γίνεται απλοϊκό, καθώς αποπνέει γνήσιο συναίσθημα προκαλώντας λυρική αμεσότητα κι εστιάζοντας στην αγάπη για τη φυσική ζωή και την αναζήτηση της πραγματικής ευτυχίας. Παράλληλα ο αργός, σχεδόν νανουριστικός ρυθμός στο ποίημα του Γέιτς υποβάλλει τη γαλήνια ομορφιά της φύσης.
Ο ίδιος ο τιμώμενος σήμερα ποιητής είχε αναφέρει:
"Θα ήθελα να ζήσω στο Innisfree, το μικρό νησί στη λίμνη Gill...Όταν, κάποια μέρα σεργιανούσα με ένα αίσθημα νοσταλγίας στο Λονδίνο, άκουσα ήχο νερού. Κοίταξα πίσω από τη βιτρίνα ενός καταστήματος που βρισκόμουν μπροστά του και είδα έναν διακοσμητικό πίδακα, στην κορυφή του οποίου ισορροπούσε μια μικρή μπάλα. Αμέσως μου ήρθε στο νου το νερό μιας λίμνης, και απ’ αυτήν την εικόνα της φαντασίας γεννήθηκε το ποίημα Innisfree…"
Θα ακούσουμε κάποιες μελοποιήσεις του ποιήματος και μουσικές εμπνεύσεις-ερέθισμα από το ποίημα:
1. "The Lake Isle": Ola Gjeilo:
Mε βάση ένα κιθαριστικο μοτίβο σε αυτοσχεδιαστικό ύφος που ενισχύεται από κουαρτέτο εγχόρδων, βιολιά, βιόλα και τσέλο με συνοδεία πιάνου δομείται η σύνθεση για μικτή χορωδία.
Το ποιητικό κείμενο του Γέιτς πλάθει την ατμόσφαιρα, που η μουσική του νορβηγού συνθέτη μεταφέρει με τους πρωτότυπους και εκφραστικότατους ηχητικούς του συνδυασμούς…
2. "The Lake Isle": Ραψωδία για όμποε και πιάνο, Philip Gates :
Από το ποίημα του W.B Yeats εμπνέεται το ομώνυμο έργο του "The Lake Isle" και ο βρετανός Φίλιπ Γκέιτς. Η ελεύθερης φόρμας και απαγγελτικού χαρακτήρα σύνθεση αποτυπώνει τόσο τη σκοτεινή αύρα των "φαιών πλακόστρωτων" της τωρινής ζωής, όσο και την αισιοδοξία του προσδοκώμενου ειδυλλιακού καταφυγίου..Εύκολα επίσης διακρίνει κανείς τζαζ αρμονίες, όπως και κελτική γεύση στη μουσική, ιδιαίτερα στην βουκολική της διάθεση, αλλά και στο μυστηριακό μεσαίο μέρος, νύξη της κρυφής ζοφερότητας κάτω από τον ποιητικό λόγο.
3. "Τhe lake isle of innisfree", Μuriel Herbert:
Με την ευαισθησία της γυναικείας φύσης το επόμενο ληντ της βρετανίδας Muriel Herbert, καλλιτέχνις που με το έργο της έχει συμβάλλει στη μουσική δωματίου αλλά κυρίως του ληντ με μελοποιήσεις Άγγλων και Ιρλανδών ποιητών.Πολύ συχνά η συνθέτις ερμήνευε και συνόδευε στο πιάνο τα λήντερ της. Έχει αφήσει πολύτιμη παρακαταθήκη σχεδόν 100 τραγούδια, που ξεχωρίζουν για το λυρισμό, την ευγένεια και την κομψότητά τους.
Για το ποίημα του Γέιτς η Χέρμπερτ επιλέγει απλή αλλά εκφραστικότατη μελωδία να περιβάλλει τη φωνή του τενόρου με συνεχείς παράλληλες τρίτες και συγχορδίες στο αριστερό χέρι δημιουργώντας γαλήνια αίσθηση αρχικά, που στο μεσαίο μέρος ο αρμονικός ρυθμός μεταβάλλεται φευγαλέα προκαλώντας ένταση και δραματικότητα. Σε μια τελική ανάμνηση του αρχικού μοτίβου, η μελωδία σβήνει μέσα σε ονειρώδη ατμόσφαιρα…
4. "The Lake Isle of Innisfree", Eleanor Daley
Οι πολύτιμες λέξεις που ο Γέιτς εφευρίσκει για να πλάσει την ομορφιά του γαλήνιου φυσικού τοπίου αντικατοπτρίζονται στην ειδυλλιακή, ήρεμη και με δόσεις στοχασμού χορωδιακή σύνθεση της καναδής Eleanor Daley:
Η πρώτη μέρα του Ιούνη του 1804 δεν έφερε μόνο το καλοκαίρι, έφερε στη ζωή έναν περίφημο συνθέτη! Τον "πατέρα" της ρωσικής μουσικής, αφού το έργο του, αν και μικρό σε όγκο, θεμελίωσε εκείνο των μεταγενέστερων ρώσων συνθετών. Μιχαήλ Γκλίνκα!
Ένα αγόρι τρομερά ευαίσθητο και λέγεται πως το μουσικό του αυτί καλλιεργήθηκε όταν μικρός άκουγε καθημερινά τις καμπάνες της εκκλησίας του χωριού του, τα λαϊκά τραγούδια των γυρολόγων και τους ήχους της φύσης.
O Γκλίνκα παρότι ασθενική φύση και με αρκετές ταλαιπωρίες από ασθένειες, η στάση του απέναντι στη ζωη ήταν θετική και αισιόδοξη.
Ένας μποέμ -θα τον χαρακτηρίζαμε- τύπος, που αγαπούσε τη διασκέδαση με φίλους, το κρασί και λάτρευε τα ταξίδια.
Γνωρίζουμε πως ταξίδεψε στη Γαλλία, την Ιταλία, τη Γερμανία και την Ισπανία για να γνωρίσει τη λαική μουσική των χωρών αυτών και να εμπνευστεί καταλληλα για τη δική του "εθνική" μουσική την οποία αργότερα θα υπηρετούσε με φλογερό πάθος.
Εκτός από αυτά όμως, λάτρευε και τις γυναίκες, που με τη σειρά τους δύσκολα αντιστέκονταν στη γοητεία του νεαρού συνθέτη, αλλά και τις τρυφερές, ρομαντικές μελωδίες του για φωνή και πιάνο, τις οποίες εκτελούσε -εικοσάχρονος ων- στα περίφημα καλλιτεχνικά σαλόνια της Αγίας Πετρούπολης.
Πρόκειται για τις εκπληκτικές romances του, που εγκωμιάστηκαν από τους κοσμικούς κύκλους, καθώς ο νεαρός συνθέτης και πιανίστας ενθουσίαζε με τον τρόπο που έντυνε τους στίχους των ποιητών. Αποτελούν ενδιαφέρουσες συνθέσεις αυτής της περιόδου, που συχνά ερμήνευε ό ίδιος ως ερασιτέχνης τραγουδιστής.
Οι ρομάνς, αν και κομμάτια της νεότητας του συνθέτη, αναδύουν μια λεπτή, βελούδινη έκφραση ευγενικών αισθημάτων. Τα περισσότερα από τα τραγούδια αυτά υιοθετούν το γαλλικό και ιταλικό στιλ που επικρατούσαν στα κοσμοπολίτικα σαλόνια της Αγίας Πετρούπολης της εποχής, διακρίνονται για τη γοητεία τους υποδεικνύοντας έναν σπουδαίο μελωδιστή και κυρίως έναν μεγάλο εραστή της ανθρώπινης φωνής!
Αρκετά από αυτα τα τραγούδια βασίζονται σε ποιήματα του Πούσκιν.
Η μελοποίηση του ποίηματος: "Ne poy krasavitsa pri mne-Μην τραγουδάς, ομορφιά μου" έγινε το 1828, πριν ακόμη ο Πούσκιν δημοσιεύσει το κείμενό του(το ποίημα θα μελοποιήσει αργότερα και ο Ραχμάνινωφ).
"Αννα Κερν", σχέδιο του Πούσκιν
Ο ποιητής το είχε γράψει το 1825 για την Άννα Πετρόβνα Κερν, κυριευμένος από τον έρωτά της, όταν τη γνώρισε το καλοκαίρι του 1825, κατά τη διάρκεια της παραμονής της στο Τριγκόρσκο, όπου ο ποιητής ζούσε εξόριστος.
"Μην τραγουδάς, ομορφιά μου, για μένα τα λυπημένα τραγούδια της Γεωργίας μου θυμίζουν μια διαφορετική ζωή και μια μακρινή γη..."
Αξιοσημείωτη είναι η σύμπτωση ότι ο Γκλίνκα θα γνωρίσει και θα ερωτευτεί αργότερα την κόρη της Άννας Κερν, Εκατερίνα, που θα φλογίσει την καρδιά του ρώσου καλλιτέχνη, τόσο που ο Γκλίνκα να τής προτείνει να τον συνοδεύσει στο εξωτερικό πριν ακόμη εκείνος πάρει διαζύγιο από την πρώτη του γυναίκα. Κάτι που τελικά έγινε, όμως ταξιδεύοντας χωριστά για να μην πυροδοτήσουν σχόλια και φήμες.
"To προσωπό της είναι χλωμό, μελαγχολικό, όμως έχει μεγάλα, φωτεινά και τόσο εκφραστικά μάτια!Είναι ασυνήθιστα λεπτή με μια ιδιαίτερη νεραϊδένια ομορφιά και αξιοπρέπεια", θα γράψει στο ημερολόγιό του ο Γκλίνκα για την Εκατερίνα...
Είναι πια δεκαετία του 1840 και ο ερωτοχτυπημένος δημιουργός, που πάντα η γυναικεία φύση τον έλκυε και τον ενέπνεε, αφιερώνει στην Εκατερίνα το γοητευτικό "Waltz Fantasy" μέσω του οποίου εκφράζει τα ρομαντικά του συναισθήματα απέναντι της.
Βρίσκεται σε διάσταση με τη σύζυγό του... "Η θλίψη μου είναι ελαφριά", θα γράψει στην παρτιτούρα ο Γκλίνκα, φράση δανεισμένη από άλλο ποίημα του Πούσκιν.
Οι μουσικοκριτικοί χαρακτήρισαν τα μέρη του Βαλς "φωτεινά, αισιόδοξα και ως η πληρέστερη έκφραση της δημιουργικής έμπνευσης και τέχνης του Γκλίνκα".
Mikhail Glinka: "Valse-Fantasie":
Το 1845, το βαλς για την Εκατερίνα ενορχηστρώθηκε από τον ίδιο τον συνθέτη, και παρουσιάστηκε στο Παρίσι υπό την μπαγκέτα του Μπερλιόζ.
Αξίζει να αναφερθεί πως λειτούργησε ως συνθετικό μοντέλο για τους Τσαϊκόφσκυ, Γκλαζουνώφ, ενώ αποτέλεσε έμπνευση και για τον Σοστακόβιτς.
Όπως υποδηλώνει ο τίτλος, ακολουθεί τη ρυθμική αγωγή των 3/4 και ξεχωρίζει, καθώς ο Γκλίνκα επιλέγει συνεχείς επαναλήψεις στο κύριο εισαγωγικό θέμα, ένα απαλό, ήρεμο μοτίβο αθωότητας, χωρίς ανάπτυξη, αλλά αντ 'αυτού κινείται εμφατικά με την ορχηστρική του συνοδεία.
Το αποτέλεσμα είναι ένα γοητευτικό και τρυφερό βαλς, που εγκωμιάζει τη νεότητα και την ερωτική ανεμελιά μέσω των ηχοχρωμάτων της ορχήστρας.
Glinka: "Waltz Fantasy" / Ernest Ansermet:
Ο Πούσκιν για την Άννα Κερν είχε γράψει και το ποίημα "Θυμάμαι μια υπέροχη στιγμή" , ανάμνηση της πρώτης τους συνάντησης με την κοπέλα.
"Θυμάμαι μια υπέροχη στιγμή Όπως μπροστά στα μάτια μου εμφανίστηκες, σαν όραμα, φευγαλέo της στιγμής σαν πνεύμα της αγνότερης ομορφιάς".
Ο Γκλίνκα αγάπησε την Εκατερίνα βαθιά και ήθελε να την παντρευτεί με μυστικό γάμο. Όμως η κοπέλα αρρώστησε από φυματίωση και η μητέρα του συνθέτη συμπεριφερόμενη αρκετά σκληρά, τον έπεισε να μετακομίσουν στην Ουκρανία. Δεν θα άφηνε το γιο τη να δυστυχήσει σε δεύτερο γάμο.
Η Εκατερίνα ζούσε με την ελπίδα πως θα ξανασμίξουν. Μα, εις μάτην...
Ο Γκλίνκα ξαναπαντρεύτηκε κι απέκτησε ένα γιο, ο οποίος επιβεβαίωνε συχνά πως ο πατέρας του είχε πάντα μια βαθιά θλίψη στα μάτια, κάτι που οφειλόταν στην ανάμνηση του αγαπημένου νεαρού κοριτσιού που είχε αφήσει πίσω... Μελοποίησε το ποίημα του Πούσκιν...Το ρομαντικό τραγούδι είναι δομημένο σύμφωνα με τα μεγαλειωδη λήντερ του Σούμπερτ. Το πιάνο αναπαριστά την ατμόσφαιρα του ποιητικού κειμένου, στήνοντας ένα διαφορετικό υπόβαθρο κάθε φορά.
Παρακολουθήστε τον τρόπο με τον οποίο επισημαίνει μουσικά την κορύφωση των συναισθηματων στην τελευταια στροφή:
"Και η καρδιά χτυπά εκστατικά σε νέο ρυθμό Κι ανασταίνεται γι'αυτήν ξανά. ένα πρόσωπο θεϊκό, μια έμπνευση και ζωή, και δάκρυα, και αγάπη, εσύ."
Το θέμα της αγάπης, σκιαγραφείται ενθουσιώδες στη λαμπρή ποιητική έμπνευση του Πούσκιν και στη μουσική του Γκλίνκα εμφανίζεται επίσης ενθουσιωδώς. Με τη λαχτάρα να αναδύεται στο μοτίβο μεταδίδοντας τον καρδιακό παλμό, που αυξάνει η ερωτική "έκσταση".
Ένα ποιητικό διαμάντι αποκτά ένα θαυμαστό μουσικό περιτύλιγμα...
Από τότε έχει χαραχτεί στη συνείδηση των Ρώσων, έχει σφραγίσει τη μουσική Ιστορία τους σαν η τρυφερή ρομάτσα μιας μεγάλης αγάπης που δεν ευλογήθηκε στο φως...
"I remember a wonderful moment", Pushkin-Glinka / Lemeshev:
Για τον Γκλίνκα μπορείτε να διαβάσετε παλαιότερο κείμενό μου εδώ.
Ο άγγλος Χολστ μάς είναι περισσότερο γνωστός για την ορχηστρική του Σουίτα: "Πλανήτες", απόσταγμα του έντονου ενδιαφέροντός του για την αστρονομία.
Είναι άδικο όμως να τον θυμόμαστε μόνο από αυτό το έργο, καθώς στις συνθέσεις του υπάρχει πληθώρα αριστουργημάτων, ανάμεσά τους και έξοχα χορωδιακά!
Mην ξεχνάμε πως 17χρονος διετέλεσε οργανωτής της εκκλησιαστικής χορωδίας στο Gloucestershire, ενώ για πολλά χρόνια κατείχε τη δ/νση μουσικής στο St Paul's Girls' School, στο Hammersmith, όπου απέκτησε πολύτιμη εμπειρία.
Το 1925 έγραψε την "Choral Symphony, Op. 41" για το Φεστιβάλ του Λιντς, στην οποία χρησιμοποίησε ως λιμπρέτο ποιητικά αποσπάσματα από έργα του άγγλου ρομαντικού, Τζων Κητς, που διήγειραν τη μουσική του φαντασία.
Τα μέρη επιλέχθηκαν με κριτήριο την αρχαιοελληνική θεματική τους, και η μουσική του αντιστοιχεί στην αρχαία φύση τους.
Το χορωδιακό περιλαμβάνει στίχους από το ποίημα "Ενδυμίων", όπως επίκληση στον τραγοπόδαρο Πάνα, φράσεις από την "Ωδή στον Απόλλωνα", την "Ωδή στους βάρδους του πάθους", που περιλαμβάνει τα Βακχανάλια, και άλλα.
Στο 2ο μέρος της "Choral Symphony" παρουσιάζεται ολόκληρο το διάσημο 50στιχο ποίημά του: "Ωδή σε Ελληνική Υδρία", όπου ο ποιητής διατρανώνει την πίστη του στην αρχαία ελληνική τέχνη ως ύψιστο φορέα ανθρωπιστικών αξιών.
Ο Κητς εμπνεύστηκε το ποίημα από την "Υδρία του Σωσιβίου", που εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο.Μάλιστα, ο ίδιος ο ποιητής έφτιαξε ένα σχέδιό της, που φέρει την υπογραφή του.
"Ω νύμφη, ακόμη ανέγγιχτη της ησυχίας!
και θρέμμα του καιρού που αργοκυλά και της σιωπής,
συ που μια λουλουδένιαν ιστορία
απ’ τους δικούς μας στίχους πιο γλυκά την τραγουδείς!
Ποιος με τη φουντωτή του φυλλωσιά σε ζώνει
θρύλος; Θεοί είναι αυτοί, θνητοί, για και τα δυο;
"Η Υδρία του Σωσιβίου", σχέδιο του Τζων Κητς
Στης Αρκαδίας μην είναι τα φαράγγια, ή μη στα Τέμπη;
Ποιοι νάναι; ποιες παρθένες αντιστέκονται; και ποιο
κυνήγημα τρελλό; Τί πάλαιμα για να ξεφύγουν;
Τί τύμπανα κι’ αυλοί; Και τί έκσταση άγρια είναι τούτη;
Γλυκές οι μελωδίες που ακούμε, όμως αυτές
οπού δεν ακουστήκαν, πιο γλυκές. Αυλοί απαλοί,
παίζετε, αλλά για τις αισθήσεις όχι. Με στροφές
που αχούν στο νου μας μοναχά, πολύ πιο αγαπητές.
Έφηβε ωραίε! Που το τραγούδι δε μπορείς ν’ αφήσεις
κάτω απ’ τα δέντρα, ουδέ κι’ αυτά τα φύλλα τους να χάσουν,
ποτέ φιλιά δε θα χαρείς, απότολμε εραστή!
Αν και σιμά φτασμένος στο σκοπό σου, δε θ’ αγγίξεις
την ευτυχία· μα μη λυπάσαι, δε θα μαραθεί
ποτέ! και πάντα θα την αγαπάς και θάναι ωραία.
[...]
Γραμμή αττική! γύροι λαμπροί οπού νησί και κόρες
σαν πλοκαμοί, στο μάρμαρο εργασμένοι τεχνικά,
σας τριγυρνούν, με πατημένα χόρτα και κλαδιά,
το στοχασμό μας ξεπερνά η σιωπηλή σου γλώσσα,
καθώς η αιωνιότητα. Ψυχρή γραφή
βουκολική! Τα χιόνια τούτη τη γενιά σα σβύσουν,
εσύ θε να σταθείς του ανθρώπου φίλη αληθινή,
μέσ’ στις μελλούμενες τις λύπες να του λες:
"Η ομορφιά είν’ αλήθεια, η αλήθεια είν’ ομορφιά."
Νά τί ’ναι που έμαθες στον κόσμο, τί χρωστάς να ξέρεις!"
Η σύνθεση του Χολστ χαρακτηρίζεται από βαθιά μουσική έκφραση, λεπτή φαντασία και ευαισθησία.
Ρυθμός αργός, νηφάλιος, σχεδόν υπνωτιστικός, που αγγίζει τα όρια της σιωπής...
Να θυμίσουμε πως ο συνθέτης αγάπησε πολύ την Ελλάδα και τους Έλληνες όταν τους γνώρισε καλύτερα κατά την παραμονή του στη Θεσσαλονίκη, κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου ως μουσικός διδάσκαλος στρατεύματος στην YMCA, Χριστιανική Αδελφότητα Νέων(ΧΑΝ).
Το κατάλυμα που διέμενε ήταν κοντά στο Λευκό Πύργο επί της οδού Ευζώνων.
Holst: "Choral Symphonie-Ode on a Grecian Urn-Ωδή σε Ελληνική Υδρία":
