"Παραμονή Χριστουγέννων", μουσικές εμπνεύσεις από τις λογοτεχνικές σελίδες του Γκόγκολ

Ν.Γκόγκολ: "Παραμονή Χριστουγέννων"

"Έφυγε κι η τελευταία πριν από τα Χριστούγεννα μέρα. 

Μπήκε η χειμωνιάτικη, ξάστερη νύχτα. Φάνηκαν τα αστέρια. 

Το φεγγάρι υψώθηκε μεγαλόπρεπο στον ουρανό, φωτίζοντας τους ευσεβείς ανθρώπους κι όλο τον κόσμο, κι έτσι θα πούν όλοι χαρούμενοι τα κάλαντα και θα δοξάσουν τον Χριστό. [...]

Μόνο το φεγγάρι έριχνε κρυφές ματιές, σαν να καλούσε τις κοπέλες, που εκείνη την ώρα στολίζονταν, να βγουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα στο τριζάτο χιόνι. 

Και κάπου εκεί, μέσα από την καμινάδα μιας καλύβας, ανέβαινε στον ουρανό τούφες τούφες ο καπνός, σύννεφο ολόκληρο, και μαζί με τον καπνό σηκωνόταν κι η μάγισσα καβάλα στο σκουπόξυλο...

[...]

Στο μεταξύ, ο διάβολος είχε πλησιάσει στα κλεφτά το φεγγάρι και είχε απλώσει το χέρι του να το αρπάξει, όταν ξάφνου ένιωσε να καίγεται. 

Το τράβηξε πίσω γρήγορα, πιπίλισε τα δάχτυλά του, ταλαντεύτηκε πάνω στο ένα του πόδι και έτρεξε από την άλλη μεριά- αναπήδησε όμως και πάλι, τραβώντας το χέρι του. 

Ωστόσο, παρά την αποτυχία, ο πονηρός διαβολάκος δεν παράτησε τις σκανταλιές του. Πλησιάζοντας γρήγορα, άρπαξε μεμιάς το φεγγάρι και με τα δυο του χέρια, και μορφάζοντας και φυσώντας, βάλθηκε να το πετάει από το ένα χέρι στο άλλο[...] 

Τέλος, το έχωσε αστραπιαία στην τσέπη του και, σαν να μη συνέβαινε τίποτα, συνέχισε το δρόμο του. Στην Ντικάνκα κανείς δεν άκουσε ότι ο διάβολος έκλεψε το φεγγάρι. [...]

Όμως, για ποιο λόγο ο διάβολος αποφάσισε μια τόσο άνομη κίνηση;..."

(Ν.Γκόγκολ: "Παραμονή Χριστουγέννων")

N.Gogol portrait, Tretyakov Gallery

Το παραπάνω απόσπασμα με φόντο το χιονισμένο τοπίο των Χριστουγέννων είναι από το κλασικό και αγαπημένο βιβλίο του Νικολάι Γκόγκολ με τίτλο: "Παραμονή Χριστουγέννων και συγκεκριμένα απο την πρώτη ιστορία από το 2ο τόμο της συλλογής του: "Βραδιές στο αγρόκτημα κοντά στη Ντινάνκα".

Η ιστορία ξετυλίγεται στο Ουκρανικό χωριό, στη μακρινή Ντινάνκα, παραμονή της Άγιας μέρας, όπου ο διάβολος έχει φέρει τα πάνω-κάτω. Εκείνη τη χρονιά έχει βάλει κατά νου να βασανίσει τον Βακούλα το σιδερά επειδή τον χλεύασε προκλητικά. Φλερτάρει τη μάγισσα-μητέρα του και την παρασύρει στον ουρανό.
Εν τω μεταξύ, ο Βακούλα ερωτευμένος με την Οξάνα, που του έχει θέσει ως όρο για να τον παντρευτεί να τής φέρει τις παντόφλες της τσαρίνας.


Ο Βακούλα μέσα από ευτράπελες περιπέτειες καταφέρνει να "τιθασεύσει" τον Διάβολο και να τον υποχρεώσει να τον βοηθήσει να κερδίσει την καρδιά της αγαπημένης του Οξάνα.


Πρόκειται για κλασική ιστορία γεμάτη συμβολισμούς, που διδάσκει, πως μόνο στην αγάπη, τη συνεργασία και τη φιλία βρίσκεται η αλήθεια και η ομορφιά της ζωής.
Μια ιστορία, για την οποία η Ουκρανία προκειμένου να τιμήσει τον Γκόγκολ τύπωσε και αναμνηστικό γραμματόσημο.


Η ιστορία του Γκόγκολ δίνει έμπνευση για τη δημιουργία υπέροχων μουσικών έργων.

Αποτελεί τη βάση για την όπερα του ΤΣΑΪΚΟΦΣΚΥ: "Βακούλα, ο σιδεράς", που αργότερα αναθεωρήθηκε στην "Τσερεβίκι"(λέξη που στα ρώσικα αποδίδει τις παντόφλες της τσαρίνας)  και τη συναρπαστική ορχηστρική σουίτα του ΡΙΜΣΚΥ ΚΟΡΣΑΚΩΦ: "Παραμονή Χριστουγέννων".

Και οι δυο συνθέτες αναδεικνύουν τη λαϊκή τέχνη της Ουκρανίας,καθώς "χτίζουν" μουσικά την ιστορία του Γκόγκολ με σλαβικές, μυθολογικές πεποιθήσεις που συνδέονται με τη γέννηση του ήλιου μετά το χειμερινό ηλιοστάσιο.
Μια περίπλοκη υπόθεση με πάμπολλα παραμυθικά στοιχεία, ..το διάβολο, μάγισσες, έναν ευφυή σιδηρουργό, έναν φεγγαροκλέφτη, πολλά παιχνίδια, ένα αιωρούμενο ουράνιο τόξο και τα βασιλικά πασουμάκια...
Ό,τι πρέπει δηλαδή για ένα γιορτινό απόγευμα του Δεκέμβρη, φίλοι μου...

Ας διαβάσουμε ένα ακόμη απόσπασμα:

"Λοιπόν, Βακούλα!" μουρμούρισε ο διάβολος, "Ξέρεις, χωρίς συμφωνία δε γίνεται τίποτα".

"Είμαι έτοιμος!" είπε ο σιδεράς. "Περίμενε, να βγάλω μια πρόκα από την τσέπη μου!"

Στο σημείο αυτό έφερε το χέρι του πίσω και έπιασε το διάβολο από την ουρά...κι έκανε το σταυρό του και τότε ο διάβολος έγινε πιο ήσυχος κι από αρνάκι...[...]

"Λυπήσου με, Βακούλα!" βόγκηξε ικετευτικά ο διάβολος. "Θα κάνω τα πάντα, ό,τι μου ζητήσεις... 

"Σήκωσέ με, αμέσως, πάνω σου! σήκωσέ με, σαν πουλί!", είπε ο Βακούλα.

"Πού να σε πάω;" ρώτησε θλιμμένος ο διάβολος.

"Στην Πετρούπολη"... 

[...]

Στην αρχή, ο Βακούλα τρομοκρατήθηκε, όταν σηκώθηκε πάνω από τη γη τόσο ψηλά, που δεν μπορούσε να διακρίνει πια τίποτα κάτω, και πέταξε σαν μύγα τόσο κοντά στο ίδιο το φεγγάρι ...

Τα πάντα ήταν ολόφωτα εκεί ψηλά. 

Η ατμόσφαιρα, με μια πολύ ελαφριά ασημένια πάχνη, ήταν διαυγής. 

Φαίνονταν τα πάντα. Κι έτσι μπόρεσε να δει πώς πέρασε σαν ανεμοστρόβιλος από δίπλα τους, καθισμένος πάνω στην πήλινη χύτρα του, ένας αλχημιστής. 

Και να δει τα αστέρια, μαζεμένα σε σωρό, να παίζουν τυφλόμυγα. 

Και μια ορδή από πνεύματα να υψώνεται εκεί πάνω, σύννεφο ολόκληρο. 

Κι ένα δαίμονα που χόρευε πάνω στο φεγγάρι, κι έβγαλε το καπέλο του και υποκλίθηκε βλέποντας το σιδερά να καλπάζει. 

Κι ένα σκουπόξυλο κάποιας μάγισσας που επέστρεφε μοναχό στη βάση του... "

Ο Τσαϊκόφσκυ σε επιστολή του προς την Nadezhda von Meck είχε εκμηστυρρευτεί: "πιστεύω στο μέλλον της Cherevichki , που από άποψη μουσικής  θεωρώ ως την καλύτερη των όπερών μου".
Η πρώτη παράσταση της πραγματοποιήθηκε τον Ιανουάριο του 1887 στη Μόσχα, στο Θέατρο Μπολσόι, με τον συνθέτη στο πόντιουμ. Ειναι η όπερα, που ο Τσαϊκόφσκυ έκανε το ντεμπούτο του ως δ/ντής ορχήστρας, πόστο που τον φόβιζε πολύ...

Από την όπερα που  ξετυλίγεται σε 4 πράξεις, ακούμε την εισαγωγή:

Tchaikovsky: Cherevichki - Overture.Διευθύνει ο Γιεβγένι Σβετλάνοφ:

https://www.youtube.com/watch?v=lhr8WcPENx8

Σε 4 πράξεις ξετυλίγει και ο Κόρσακωφ τη δική του όπερα "Christmas Eve", που έκανε πρεμιέρα λίγα χρόνια αργότερα, το Δεκεμβριο του 1895 στην Αγία Πετρούπολη.
To 1904 γράφτηκε η ορχηστρική της σουίτα, την οποία ακούμε σε μια ιδιαίτερη και δυσεύρετη ηχογράφηση του '58 υπό την δ/νση του Έρνεστ Άνσερμετ:

Rimsky-Korsakov : "Christmas Eve Suite"

https://www.youtube.com/watch?v=4xghS8ixK5E

Ο Μίκης και το έθιμο της "Γκαμήλας"

Από τα σκηνικά που έκανε για την παράσταση ο Σπύρος Βασιλείου

Στο πνεύμα των ημερών και αποκριάτικο έθιμο που χάνεται στα βάθη του χρόνου, φέρνει ο χαιρετισμός μου.

Το ΕΘΙΜΟ της «γκαμήλας»

Την περίοδο της Αποκριάς κυκλοφορούσε στις γειτονιές ομοίωμα της «γκαμήλας», που το σώμα της ήταν ένας ξύλινος σκελετός σκεπασμένος με κιλίμια, λινάτσες, πολύχρωμες κουρελούδες, ενώ για κεφάλι χρησιμοποιούσαν κρανίο αλόγου.
Δυο άντρες που έμπαιναν από κάτω αποτελούσαν τα πόδια της και την γκαμήλα οδηγούσε ο καμηλιέρης με συνοδεία μουσικής.
Πολλοί από τους χωριανούς «φίλευαν» την καμήλα και τότε εκείνη γονάτιζε και για να τους ευχαριστήσει τους φίλαγε το χέρι.
Άλλες φορές, η καμήλα έβρισκε ευκαιρία που ο καμηλιέρης ήταν απορροφημένος στο Διονυσιακό χορό του, και ξέφευγε από την επίβλεψή του.
Τότε, άρπαζε με το στόμα της ό,τι κρατούσαν οι παρευρισκόμενοι, που έτρεχαν να την πιάσουν, ενώ της «τις έβρεχαν» κιόλας…,με το συμβολισμό της κακοπάθειας του ζώου να παραπέμπει στις περιπέτειες του ανθρώπου μέσα στη ζωή και το χρόνο.

Το έθιμο συναντάται μέχρι σήμερα στη Θράκη, τη Μακεδονία, τη Φθιώτιδα, όμως ήταν αγαπημένο και των παλαιών Αθηναίων, όπου η «Γκαμήλα» αποτελούσε τη βασίλισσα του λαϊκού καρναβαλιού στις περιοχές του Ψυρρή.

Εικόνες που μάγευαν μικρούς και μεγάλους, ανάμεσά τους και τον Μίκη Θεοδωράκη, που μετουσίωσε την ξέφρενη αύρα τους στη Σουίτα Μπαλέτου «Ελληνική Αποκριά», όπου λαϊκές μελωδίες φορούν «συμφωνικό ορχηστρικό ένδυμα».

Ένα από τα μέρη του έργου είναι οι «Τρεις Καρναβαλικοί χοροί» που περιλαμβάνουν τα: Γαϊτανάκι, Αλογάκι, και Γκαμήλα.


Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε το 1953 κατόπιν παραγγελίας από το Ελληνικό Χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου, η οποία χόρεψε και τον κύριο ρόλο, ενώ τα σκηνικά έκανε ο Σπύρος Βασιλείου.


Παρατηρείστε το μοτίβο του σαξοφώνου(1:33) από τη «Γκαμήλα» ...
Εμπνέει αργότερα το Μάνο Χατζιδάκι να γράψει τη μουσική πάνω σε στίχους Νίκου Γκάτσου στο τραγούδι του «Το πέλαγο είναι βαθύ», που μπορείτε να ακούσετε παρακάτω για να συσχετίσετε.

Τρεις Καρναβαλικοί χοροί: ΓΚΑΜΗΛΑ

Το πέλαγο είναι βαθύ

"Κόκκινα αυγά και pysanki"

"Eκείνη πιο πολύ η ανάμνηση 

της παιδικής ηλικίας,

καθώς έχουμε συνηθίσει 

να τη νοσταλγούμε, μου ήρθε.

 Συνήθως, ή μάλλον πάντα

πηγαίναμε τη Mεγάλη Πέμπτη, πρωί,

στην εκκλησία να μεταλάβουμε…

[…]

Όταν επιστρέφαμε,

έβαφαν τα κόκκινα αυγά.

Kόκκινη Πέμπτη…"

(απόσπασμα "Mεγάλη Πέμπτη", Ζωής Καρέλλη)

Πόσο μοιάζουν οι παραδόσεις των λαών και με τι σεβασμό και φροντίδα συντηρούνται σε επίπεδα ιερότητος τα έθιμα εκείνα, που συνηχούν προς το δόγμα και το  ήθος της κάθε φυλής, είναι πραγματικά θαυμαστό!



Έτοιμα και τα κόκκινα αυγουλάκια μας, σύμβολο του αίματος του Χριστού μας…, καθώς η Μεγάλη Πέμπτη είναι αφιερωμένη στο Μυστικό Δείπνο, όπου ο Χριστός πρόσφερε άρτο και κρασί ως συμβολισμό για το σώμα Του και το αίμα Του.

Ανάμεσα στα κόκκινα αυγά θα διακρίνετε και μερικά σχεδιασμένα με γραμμικά σχέδια.
Είναι ξύλινα και τα έχω φέρει από τη Ρωσία. Η καταγωγή τους βέβαια είναι Ουκρανική κι αποτελεί έθιμο των Hutsuls, που ζουν στα Καρπάθια της δυτικής Ουκρανίας.

Τα αυγά λέγονται  "pysanki" κι η  παράδοση  θέλει τη συνέχεια του κόσμου να εξαρτάται από αυτά και τη διατήρηση του εθίμου.
Όσο θα υπάρχουν άνθρωποι να διακοσμούν pysanki, θα υφίσταται και η πλάση…
Αν για κάποιο λόγο το έθιμο εκλείψει, τότε ένα κακό φίδι θα καταστρέψει τον κόσμο.
Κάθε χρόνο το φίδι στέλνει τα τσιράκια του για να δει πόσα pysanki έχουν φιλοτεχνηθεί.
Αν ο αριθμός είναι μικρός, το φίδι χαλαρώνει και ελεύθερο περιπλανιέται προκαλώντας τον όλεθρο και την καταστροφή.
Εάν όμως, ο αριθμός των pysanki είναι αυξημένος, το φίδι αλυσοδένεται και το καλό θριαμβεύει για ακόμη μία χρονιά.

Η λαογραφία αναμειγνύεται με τις Χριστιανικές πεποιθήσεις και δίνει πλήθος θρύλων…

Όπως αυτός με την Παναγία, που έδωσε στους στρατιώτες που φύλαγαν το Χριστό αυγά, ικετεύοντάς τους να μην είναι μαζί του σκληροί…
Τότε, λέει, δάκρυα έτρεξαν από τα μάτια της πάνω στ’αυγά, που δημιούργησαν  ανάγλυφες κουκίδες και σχέδια με λαμπερά χρώματα.

Τα Ουκρανικά "pysanki" σήμερα διακοσμούνται με λαϊκά σχέδια και αποτελούν έργα τέχνης.
Γίνονται με τεχνική του κεριού, όπως η μπατίκ.
Από συναδέλφους μου Ουκρανούς που δουλέψαμε μαζί πάνω στη θεματική: "Πασχαλινές Παραδόσεις και Έθιμα" εκτός από τους θρύλους,έμαθα και ένα παραδοσιακό τραγουδάκι τους, που υμνεί την ομορφιά των Πασχαλινών Pysanki και με αυτό σας εύχομαι καλή Μεγάλη Πέμπτη κι ας έχουμε υγεία και του χρόνου να κοκκινίσουμε τ’αυγά μας...

Αγία Βαρβάρα: από τη λαϊκή παράδοση στην ινφάντα της Πορτογαλίας...

Χρόνια Πολλά στις εορτάζουσες Βαρβάρες!

Η παράδοση θέλει την Αγία Βαρβάρα πολύ όμορφη κοπέλα, που από μικρή είχε ασπαστεί το χριστιανισμό. Ο πατέρας της ήθελε να την παντρέψει μ' έναν ειδωλολάτρη. Η αγία παρακάλεσε το Θεό, να βγάλει την "ευλογιά", να την ασχημίσει. Ο Θεός την άκουσε, και μαζί, τής έδωσε το χάρισμα να θεραπεύει την ευλογιά...
Ωστόσο η λαογραφία συνδέει την αγία Βαρβάρα και με την πικροδάφνη...
Η Βαρβάρα, ζητώντας να γίνει άσχημη, επειδή δεν θέλει να χαθεί ολότελα η ομορφιά της, λέει στα δάση και τα βουνά:

"Πάρτε, όρη, τα κάλλη μου, και δάση τα μαλλιά μου,

κι εσείς, αγριοπικροφύλλαδα, πάρτε την ομορφιά μου."

Κι από τότε, λένε, η πικροδάφνη πήρε την ομορφιά της και ανθίζει μ'όμορφα λουλούδια!



Ας συνδέσουμε τώρα μουσικά την Βαρβάρα...

Επειδή γεννήθηκε 4 Δεκέμβρη, ανήμερα στη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας, οι γονείς της για την ινφάντα της Πορτογαλίας στο σιδηρόδρομο όνομά της συμπεριέλαβαν και το "Βαρβάρα".

H Ινφάντα Maria Madalena Bárbara Xavier Leonor Teresa Antónia Josefa, μετέπειτα βασίλισσα της Ισπανίας αγαπούσε πολύ τη μουσική και ως παιδί εμφάνισε μεγάλη κλίση στην τέχνη αυτή, ιδιαίτερα ως εκτελέστρια τσέμπαλου.

Δάσκαλός της ήταν ο περίφημος Ντομένικο Σκαρλάτι, που την ανέλαβε όταν ήταν 8 ετών, όμως παρέμεινε στην Αυλή της μέχρι το θάνατό του, απολαμβάνοντας την εύνοια της βασίλισσας-μαθήτριάς του.

Το παρακάτω εικαστικό είναι του Gaspare Traversi, τιτλοφορείται "Κονσέρτο" και απεικονίζει την ινφάντα Βαρβάρα να εκτελεί τσέμπαλο υπό την καθοδήγηση του δασκάλου της, Σκαρλάτι.

Οπως γνωρίζουμε, ο Σκαρλάτι συνέθεσε διάφορα έργα, όμως είναι γνωστός ιδιαίτερα για τις 555 Σονάτες του για πληκτροφόρο, συνθέσεις που άνοιξαν το δρόμο για την κλασική σονάτα.

Να θυμίσουμε πως είναι πολλοί οι μεταγενέστεροι μουσουργοί που εκτίμησαν την μουσικοπαιδαγωγική και τη συνθετική του ικανότητα, όπως οι Μπραμς, Nτεμπισί, Μπάρτοκ και Σοστακόβιτς, αλλά και ο Φρειδερίκος Σοπέν, ο οποίος μάλιστα τον τοποθετούσε στο ίδιο επίπεδο με τον Μότσαρτ και έργα του είχε συμπεριλάβει στη μέθοδο διδασκαλίας του.
Θαύμαζε τις ασκήσεις δακτυλοθεσίας του Σκαρλάτι και είχε προφητεύσει πως η μουσική του κάποια μέρα θα σταθεί στο βάθρο που της αρμόζει.

Τις 555 σονάτες για τσέμπαλο, ο Ντομένικο Σκαρλάτι τις αφιέρωσε στην ινφάντα Μαρία Βαρβάρα, ευγνωμονώντας τη με αυτόν τον τρόπο για την υποστήριξη της τέχνης του και την απαράμιλλη εύνοιά της.

Προτείνω να ακούσουμε τη Σονάτα για τσέμπαλο σε σολ ελάσσονα, γνωστή και ως "Φούγγα της Γάτας".

Το παρατσούκλι δεν δόθηκε από τον Σκαρλάτι, αλλά από μεταγενέστερους αναλυτές.
Το μοτίβο της αποτελείται από έξι νότες που μεταξύ τους σχηματίζουν διαστήματα τρίτης μικρής και συνεχόμενα 2 τριημιτόνια...

Περίεργο και απροσδόκητο θέμα αυτή η ανιούσα σειρά φθόγγων, που φαίνεται να αψηφούν τη διατονική αρμονία. Παντελώς ασυνήθιστο να γράφτηκε από τον λογικό αρμονικά, Σκαρλάτι...
Μήπως όμως δόθηκε από τη γάτα του;...
Οι αναλυτές, βασιζόμενοι σε μαρτυρία του συνθέτη πως ο γάτος του συχνά ανέβαινε πάνω στο πληκτρολόγιο του τσέμπαλου και περπατούσε την ώρα που εκείνος έπαιζε, θρυλείται πως αυτή η σειρά διαστημάτων πιθανώς προέκυψε από το περπάτημά του.
Ο σκανταλιάρης Πουλτσινέλα, όνομα που ο Σκαρλάτι είχε δώσει στο γάτο του από τον γνωστό χαρακτήρα της Κομμέντια ντελ'Αρτε, φαίνεται να είχε ταλέντο και στο μουσικό αυτοσχεδιασμό, πλην του μελωδικού νιαουρίσματος...

Domenico Scarlatti: "Sonata K. 30 in G min- Cat's fugue":

"Δόμνα Σαμίου...Εν...τάξει, 10 Μαρτίου 2016"

Η ζωή της αποτελεί ένα ταξίδι στην παράδοση!
Είναι η γυναίκα που διέσωσε την πολιτιστική μας κληρονομιά καταγράφοντας και τραγουδώντας όλο το φάσμα της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής.

Η Δόμνα Σαμίου έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα πριν τέσσερα χρόνια, στις 10 Μαρτίου του 2012.
Μαθήτρια του Σίμωνος Καρά, γνωρίζει πρώτα τη Βυζαντινή μουσική, μέσω της οποίας αγαπά και έκτοτε αφιερώνεται ολοκληρωτικά στο παραδοσιακό τραγούδι και τη διάδοσή του.
Χάρη στην πολύχρονη και επίπονη ερευνητική της προσπάθεια διασώθηκε ένα μεγάλο κομμάτι της παραδοσιακής μουσικής, την οποία κατέγραψε σε όλο το φάσμα της ελληνικής επικράτειας.
Μοναδική στον τομέα της,  ξεχώρισε για τις αυθεντικές εκτελέσεις της.
Μια ιέρεια του μουσικού μας λαϊκού πολιτισμού!

Από το σεντούκι με τους θησαυρούς της έρευνάς της ανασύρουμε γι'αυτό το απόγευμα ένα κυκλαδίτικο τραγούδι από τον κύκλο του χρόνου, που οι παραδοσιακές κοινωνίες είχαν σοφά οργανώσει μέσα από συνήθειες, έθιμα και τελετουργίες, όπου κυρίαρχη θέση κατείχαν η μουσική, ο χορός.

Το τραγούδι που επιλέγω είναι φυσικά από την καρναβαλική περίοδο.

Η Αποκριά από τα αρχαία χρόνια αποτελεί για τον ελλαδικό χώρο κορυφαία γιορτή χαράς και ανανέωσης και αποτελεί εξέλιξη της Διονυσιακής λατρείας.
Τα μασκαρέματα, οι αθυροστομίες, ο φρενήρης ενθουσιασμός,  τα άρματα αποτελούν επιβίωση των μανιωδών παραληρημάτων των ασελγών και τραγοντυμένων Σατύρων, των Σειληνών, των Μαινάδων και άλλων μορφών της ελληνικής αρχαιότητας.

Στο παραδοσιακό καρναβάλι πρώτη θέση κατέχουν οι μεταμφιέσεις. Οι "αγροτικές μεταμφιέσεις", αυτές με τα τομάρια, με τα κουδούνια, τις μάσκες, που έχουνε  αρχαϊκό χαρακτήρα και παραπέμπουν στο Διόνυσο και σε κείνες τις τελετουργίες, που σχετίζονται με ψυχές νεκρών, με κάτι άγριο δηλαδή που τρομάζει τους ανθρώπους, το αποτρεπτικό με τους ήχους των κουδουνιών, των σφυριών και των μπουρούδων.

Πρόκειται για έναν αποκριάτικο πηδηχτό χορό από τη Νάξο.
Το τραγούδι, που έχει τίτλο: "Τούτες οι μέρες το' χουνε", περικλείει όλες εκείνες τις κορυφαίες πράξεις και τελετουργίες με τις οποίες γίνεται η μετάβαση από το "χειμώνα-θάνατο" στην "άνοιξη-ζωή".

Στο ποιητικό κείμενο του συγκεκριμένου τραγουδιού συνυπάρχουν με μοναδικό τρόπο η χαρά και ο διονυσιασμός του γλεντιού με το "ξόρκισμα" του θανάτου.

"Τούτες οι μέρες το `χουνε  τούτες οι εβδομάδες

για να χορεύουν τα παιδιά να χαίροντ’ οι μανάδες

Δώστε του χορού να πάει τούτ’ η γη θα μας εφάει

τούτ’ η γη που την πατούμε όλοι μέσα θε να μπούμε..."

[Το παραπάνω κείμενο αποτελεί μέρος της σημερινής μου διδασκαλίας στο σχολείο, με αφορμή το παραδοσιακό καρναβάλι σε συνδυασμό με την επετειακή ημέρα για τη Δόμνα Σαμίου].

<< Ottorino Respighi: Ρωμαϊκές Γιορτές-Επιφάνια >>

«Piazza Navona, Feste Romane», Giovanni Panini»

Χρόνια Πολλά, εκλεκτοί μου φίλοι! Καλοφώτιστα, με υγεία και κάθε είδους ευλογία στη ζωή μας...
Αγάπη και περισσότερο φως στις ψυχές μας!



Ο ιταλός Οττορίνο Ρεσπίγκι μαθήτευσε κοντά στον Ρίμσκι-Κόρσακοφ στην Αγία Πετρούπολη, όπου παράλληλα έπαιζε βιόλα στην ορχήστρα του αυτοκρατορικού θεάτρου.
Μαθητεία, που  επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετώπιζε στη συνέχεια  την ενορχήστρωση.
Ιδιοσυγκρασία εκλεκτική, ο Ρεσπίγκι αναδείχτηκε ικανότατος βιολιστής, πιανίστας και διευθυντής ορχήστρας.
Ανάμεσα στα εξαίσια συμφωνικά του ποιήματα ξεχωρίζουν «Οι Ρωμαϊκές γιορτές», γραμμένες το 1928 που εξελίσσονται μουσικά σε 4 μέρη:

Στο 1ο, «Circuses», γίνεται αναφορά σε αρχαία τελετή των Μονομάχων,

Στο 2ο, «Jubilee», απεικονίζεται μουσικά η γνωστή γιορτή του 50ου, Ιωβηλαίου έτους σύμφωνα με την παπική παράδοση,

Στο 3ο,  «L’Ottobrata», η έμπνευση έρχεται από την Κέρες, τη θεά της γεωργίας και αναφέρεται στη συγκομιδή του Οκτωβρίου και

Στο 4ο και τελευταίο μέρος «La Befana», απεικονίζεται η Γιορτή των Επιφανίων, που έχει τις ρίζες της στη γιορτή της θεάς Στρένια (του Νέου Έτους), των αρχαίων Ρωμαίων και μέχρι σήμερα γιορτάζεται με μεγαλοπρέπεια στην Πιάτσα Ναβόνα της Ρώμης, με φαντασμαγορικές παρελάσεις και φιέστες, δρώμενα, χορούς και παραδοσιακά τραγούδια...

Αυτό το μέρος είναι η μουσική μου πρόταση λόγω της ημέρας, ένα μέρος με έντονη περιγραφικότητα και αστραφτερή ενορχήστρωση!

[Το έχω αναφέρει και σε παλιότερο κείμενό μου πως Befana στην ιταλική παράδοση είναι η μάγισσα, που στα Θεοφάνια φέρνει τα δώρα στα καλά παιδιά, μια Αγιοβασιλίτσα, ας πούμε…και παίρνει το όνομά της, όπως και η γιορτή, από την ελληνική λέξη «Επιφάνια - Epiphany – Befana»]

To έργο πολύχρωμο, με περίτεχνη περιγραφή, παρέχει ένα είδος μουσικής ξενάγησης.

Ξεναγός ο  Ρεσπίγκι μας οδηγεί απόψε, βράδυ των Θεοφανίων στην Piazza Navone, όπου  δεσπόζει ο χαρακτηριστικός ρυθμός από τις τρομπέτες, ξέφρενες, εορταστικές  κραυγές από τα υπόλοιπα χάλκινα και ξύλινα πνευστά, ενώ τοξοτά σε pizzicati, ντέφια και κουδουνάκια με συνοδεία ιδιαίτερων κρουστών και βροντερών τρομπονιών  διαγγέλουν το χαρούμενο λαϊκό αίσθημα, τη μέθη, το γλεντοκόπι, το κέφι!
Tυμπανοκρουσίες, αγροτικοί χοροί τύπου σαλταρέλο, κωμικά στιγμιότυπα, απεικονίζουν με «ταραχώδη κακοφωνία» την χαρά, που  εξαπέλυσε η ετήσια γιορτή στην Αιώνια Πόλη!

Πληθωρικό, εκρηκτικό, σχεδόν οργιαστικού χαρακτήρα το μέρος αυτό, ας το απολαύσουμε υπό την μπαγκέτα του Αρτούρο Τοσκανίνι, ο οποίος και το πρωτοπαρουσίασε με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης το 1929.

ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ και ΚΑΛΟΦΩΤΙΣΤΑ!

"There's a fire in this November"

Ένας ψαράς ήταν στο παραμύθι του ο Νοέμβρης!Ένας ψαράς, που΄χε  γυναίκες, δυο!

Τη μια, πέρα απ’ τη θάλασσα! Που όμως λόγω κακοκαιρίας δεν μπορούσε να βλέπει συχνά.

Την άλλη στη στεριά, μαζί του.

Σ' αυτή τη στεριανή δεν δίνονταν όμως απόλυτα η καρδιά του γιατί η σκέψη έτρεχε μόνιμα στην άλλη...τη μακρινή.

Κι όταν ο καιρός καλυτέρευε την άφηνε για κείνη.

Έτσι ο ψαράς, την κοντινή την έβλεπε όλο και λιγότερο, όσο κρατούσε η μέρα που καθημερινά μίκραινε σε  διάρκεια ...

Ενώ την άλλη την μακρινή, την ονειρεύονταν ξύπνιος στις ατέλειωτες, αξημέρωτες νύχτες του …

Αυτός είναι ο Νοέμβρης μας, ο κρασομηνάς μας, αυτός ο μήνας ο  παραπλανητικός, ο ερωτιάρης, που μονίμως ψάχνεται μέσα  στ' ατέρμονα βράδια της εσωτερικής του μοναξιάς και αναζήτησης ...

Σ΄ αυτό το εσωτερικό ταξίδι προς την αναζήτηση της όποιας χαράς που τυχόν καταφέρουμε ν΄ αντλήσουμε από "τη θάλασσα μέσα μας" μάς καλεί ο Νοέμβρης, φίλοι μου, που μόλις πάτησε το κατώφλι του χρόνου μας!

Και πόσες εκπλήξεις κρύβει αυτή η αναζήτηση..

Ψαχτήρι η ψυχή μας ν' ανακαλύψει το σπόρο που ' θαψε ο μήνας στη γη βαθιά...

Αισθήσεις σε επιφυλακή!

Νοέμβρης γενναιόδωρος! Θρόνους μοιράζει τα σύννεφα, και ζωφόρους χτίζει με κίτρινα φύλλα.

Βροχοψιχάλες στο μέτωπο μαρτυρούν πως αλλάζουμε...

Το αποχαιρετιστήριο φιλί στον ήλιο και τη θαλπωρή του έχει τη γεύση απ' το ρόδι, που κάρπισε στην αυλή μας...

Αλλάζει η φύση....κι αμφισβητούμε τη μέχρι τώρα σταθερά του λαμπρού της ήλιου.

Αλλάζουμε κι εμείς...

Πολλοί σε μια μελαγχολία κι άσκοπη περιπλάνηση, σ’ ένα βύθισμα του νου, σε μια παραίτηση που κι οι συγκυρίες μάς παροτρύνουν...

Ξερό το φύλλο, μα δείτε! Χρυσίζει στις διάφορες σκιές...

Μια ελπίδα, ένα όραμα της ανάδυσης της απροσδόκητης και της λυτρωτικής, το χρώμα και η λάμψη του!

Σημαντική κι η φθίνουσα αλλαγή πολλές φορές...Νυχτώνει νωρίς.

Στοχασμοί...Σκέψεις παλιές...απορριπτέες...

Νέοι δρόμοι να διαβούμε. Μα πώς; Νυχτώνει νωρίς.

Σε κάθε βήμα οι καταστάσεις μάς πετούν κατάμουτρα παράφωνες επωδούς ...

Νυχτώνει νωρίς. Τι κι αν ανθίζει το αναιδές κυκλάμινο;

Όσο κι αν θέλεις να κρατήσεις τη χρυσίζουσα όψη των Νοεμβριάτικων φύλλων σε ταλανίζει το αληθινό τους υπογάστριο...η απόγνωση και η απελπισία η καθημερινή, που συνυπάρχουμε στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο.

Φύγαν και κείνα τα πουλιά κι η ερήμωση, λύπη μεταλλαγμένη...

Πού χώρος για προσδοκία στων καιρών τη βαναυσότητα;;;

*****

Ρίξε στην πλάτη σου ένα ρούχο, βγες στη βροχή, άκου τη μουσική της και θα μεταλλαχθεί αυτή η αβεβαιότητα...

Αυτή, που τα φύλλα της χρυσίζουν κι οι φευγάτοι περνούν για φλόγες πύρινες ...

Στον ουρανό του Νοέμβρη φλογερές ρομφαίες αρχαγγέλων, οι ελπίδες...

Κι ας νυχτώνει νωρίς...Απαντοχές υπαρκτές στων τρελών τα οράματα…

«…There's a fire in this November sky...»

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr 

"Δροσουλίτες της μουσικής φαντασίας"

Τέλος Μάη κι η φαντασία βολτάρει σε μονοπάτια μαγικά...σ'άπιαστα περιστατικά και θρύλους!
Οδοιπορούμε στο Φραγκοκάστελο της Κρήτης, να αισθανθούμε το ρίγος που σκορπούν πέτρες, χώματα, χορτάρια, σκιές κι ανταύγειες των βράχων!

"...Μ' ακόμη και το σήμερο, στα τέλη μήνα Μάη,

ούλο τ' ασκέρι φαίνεται με τον Χατζημιχάλη.

Και πολεμούν στα σύννεφα κι ακούγονται οι μπουρμπάδες

Φωνές κι αλογοπεταλιές στου Καστελιού τσι μπάντες

Ούλοι οι γιαλαφρόστρατοι Θωρούν τσι και τρομάζουν

Μα κείνοι Θεός σχωρέσει των, κανέναν δεν πειράζουν

Άραγες είντα θέλουσι και είντα μας θυμίζουν

Αυτούς που εσφάχτηκαν εκειά και τα βουνά ραΐζουν..."

Κάθε χρόνο, στα τέλη Μάη, στα νότια της Κρήτης, έξω από το βενετσιάνικο κάστρο "Φραγκοκάστελο" μεταξύ της θάλασσας και των βουνών, λίγο πριν ο ήλιος φωτίσει, εμφανίζονται μέσα στην δροσιά και στην πρωινή ομίχλη, σκιές πολεμιστών που ξεκινούν από το παλιό μοναστήρι του Αγίου Χαραλάμπους και κατευθύνονται προς την παραλία.

Οι ντόπιοι , τους σκιώδεις αυτούς  μαχητές τους λένε "Δροσουλίτες", απ'την δροσιά του πρωινού...

Και τ'αφύσικα δημιουργήματα παίρνουν ψυχή στο χάος των γκρεμών...
Στρατιά ολόκληρη από ανθρώπινες σκιές ...
Μοιάζουν στρατιώτες αρματωμένοι, μαυροφορεμένοι  με  σπαθιά κι
ασπίδες, που λάμπουν!
Άλλοι  πεζοί κι άλλοι καβάλα στ' άλογα...
Κι όλο αυτό, μέχρι οι πρώτες του ήλιου αχτιδοκόρες  φτάσουν στη
θάλασσα... μετά εξαφανίζονται όπως ακριβώς εξανεμίζεται κι η πρωινή
καταχνιά...

Ο θρύλος, θέλει τους  "Δροσουλίτες" σαν  τα φαντάσματα των στρατιωτών που σκοτώθηκαν στο  μέρος αυτό με το  στρατηγό  Χατζημιχάλη Νταλιάνη.
Στην σύγκρουση, που είχαν με ένα απόσπασμα του Τουρκικού στρατού, 18 Μάη του 1828, οι στρατιώτες χάθηκαν στη μάχη.
Δυστυχώς δεν θάφτηκαν ποτέ... παρά μόνο ο αέρας έφερε άμμο από την παραλία και τους σκέπασε. ..η Φύση μερίμνησε για την ταφή τους ...

Η ιστορία τους έγινε θρύλος που συνεχίζει να τρομάζει τον κάθε επίβουλο της ελευθερίας, αφού λέγεται ότι είναι τα πνεύματα αυτών των αντρών που επιστρέφουν στο σημείο αυτό κάθε χρόνο!

"Στην άκρη των μύθων γεννιούνται οι θρύλοι...

Πεινασμένος ο χρόνος στου Μάη το δείλι...

Μέσα στη ζωή και τα παραμύθια 

μπλέχτηκε το ψέμα με την αλήθεια!

και του Μάη έρχονται τις νύχτες 

η δική μου αλήθεια,οι Δροσουλίτες..."

(αφιερωμένο σε όσους κατηγορήθηκαν αλήτες μα,είν' του Μάη Δροσουλίτες..)

To κείμενο έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Επείδη το καρναβάλι θέλει το...πιπέρι του...

Η φωτο από Σύλλογο Ηπειρωτών Ν.Ροδόπης

Το παιχνίδι έχει κανόνες και μάλιστα αυστηρούς.
Κάθε φορά θα πρέπει να «το τρίβετε» με διαφορετικό σημείο του σώματος.
Αν το τρίψιμο δεν γίνεται σωστά, ακολουθεί ποινή σοβαρή…
Μπερτάκι και μαστίγιο!Γι’αυτό, ΠΡΟΣΟΧΗ!

«Πώς το τρίβουν το πιπέρι»…
Ένα χιουμοριστικό Αποκριάτικο τραγούδι, μάς καλησπερίζει σήμερα, αγαπημένοι φίλοι, με τις ρίζες του να χάνονται στα χρόνια τα Βυζαντινά.Τότε που το πιπέρι, νοστιμότατο μπαχαρικό, ήταν δυσεύρετο.Έτσι το εισήγαγαν από την Ανατολή, με τους μοναχούς να κοπανάνε τους κόκκους του προκειμένου να το μεταπωλούν ύστερα τριμμένο, άρα ακριβότερο.
Η δουλειά όμως ήταν κοπιαστική και δύσκολη, καθώς το πιπέρι φέρνει τσούξιμο στα μάτια, προκαλεί φτάρνισμα ασταμάτητο ή ανυπόφορη φαγούρα στη μύτη…
Έτσι, το «τρίψιμο» του πιπεριού ανατίθεντο στους…αμαρτωλούς καλογέρους για τιμωρία, γι’αυτό και σε κάποια από τις στροφές του γίνεται λόγος για «διαόλου καλογέρους»…

Ένα καταπληκτικό σκωπτικό τραγούδι, που προσφέρεται για χορό και δραματοποίηση, ΜΕ ή ΧΩΡΙΣ απλές ή πιο πιπεράτες  βωμολοχίες, που έτσι κι αλλιώς ο Διόνυσος επιτρέπει στο όνομα του κεφιού και της διασκέδασης…

Το παραδοσιακό τραγούδι πηγάζει αβίαστα και ευρηματικά, είναι γέννημα της καθημερινής εμπειρίας, γι αυτό και μπορεί να εκφράζεται μ’ έναν αψεγάδιαστο, ποιητικό τρόπο.
Ο χορός με παντομιμικές κινήσεις γίνεται σε κύκλο ενώ οι χορευτές, που παλιότερα ήταν μόνο άντρες, μιμούνται τις κινήσεις που περιγράφονται στους στίχους.

[Πολλοί υποστηρίζουν πως το τραγούδι ανήκει στα κλέφτικα με τους συμμετέχοντες να εκπροσωπούν μεταμφιεσμένους πολεμιστές σε καλογέρους προκειμένου να ξεφύγουν από τους Τούρκους, και την κατάλληλη στιγμή να κάνουν το γιουρούσι τους, κάτι που βασίζεται στην επωδό: «Άντε σηκωθείτε παλικάρια με σπαθιά και με κοντάρια»!]

Όπως και να ‘χει, το «πιπέρι» αποτελεί σήμα κατατεθέν κάθε αποκριάτικου γλεντιού, συνδυάζει τέλεια το τελετουργικό με το κωμικό στοιχείο, προκαλώντας άφθονο γέλιο και κέφι, μα κυρίως κρατά άσβεστη τη φλόγα της Ελληνικής Παράδοσης!
Πάντως και η τελευταία στροφή που συνηθίζεται, μα για ευνοήτους λόγους λείπει στο βίντεο , πιστεύω έχει κάποια κρυφή φαλλική αναφορά, κομμάτι της Βακχικής τελετουργίας…αν και το νόημα δεν είναι σεξουαλικό αλλά γονιμικό υποδεικνύοντας τη γονιμότητας της γης…


Θα το ακούσουμε από τη μεγάλη Δόμνα Σαμίου, μια καλλιτέχνιδα που αγάπησε και υπηρέτησε με μοναδική αφοσίωση την ελληνική παραδοσιακή μουσική.
Μαθήτευσε στο πλευρό του Σίμωνα Καρά, έδωσε καινούρια πνοή στο παραδοσιακό τραγούδι αφήνοντας με την έρευνα-καταγραφή της πολύτιμη κληρονομιά στις επόμενες γενιές.

Πώς το τρί- βλάχα μου μωρή, πώς το τρίβουν το πιπέρι,

πώς το τρίβουν το πιπέρι, του διαβόλου οι καλογέροι;

Με το γόνατο το τρίβουν και το ψιλοκοπανίζουν.

Με τη μύτη τους το τρίβουν και το ψιλοκοπανίζουν.

Με τον κώλο τους το τρίβουν και το ψιλοκοπανίζουν...

"Το πέταγμα του αγγέλου της Βενετίας"

Υδάτινη γοητεία και με παραμυθένια αύρα, η πόλη των καναλιών αποκτά ομορφότερη όψη την περίοδο του καρναβαλιού όπου τα σοκάκια, οι πλατείες, οι γέφυρες ακόμα και οι γόνδολες πλημμυρίζουν μασκοφορεμένους με περίτεχνα κοστούμια...
Αρλεκίνους, κολομπίνες, καζανόβες και μαύρα ντόμινο!
Γιορτή χωρίς τελειωμό, τα παλάτια και οι επαύλεις γεμίζουν από κείνους, που αναζητούν ξέφρενους ρυθμούς και ατέλειωτο κέφι!

Πολλά τα δρώμενα, που μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει αυτή την περίοδο στη Βενετία.
Η  Βενετία δεν είναι μόνο των γονδολιέρηδων, των στεναγμών και του ρομαντισμού!
Είναι και των αιωρούμενων αγγέλων!

Το "πέταγμα του αγγέλου" είναι η συναρπαστική πτήση από την κορυφή του Καμπανίλε στο κέντρο της πλατείας του Αγίου Μάρκου!

Παλιό έθιμο αναβιώνει κάθε χρόνο την τελευταία εβδομάδα του Καρναβαλιού.
Παράδοση πολλών αιώνων, ένα θέαμα εντυπωσιακό, που κάνει το πλήθος να κραυγάζει ενθουσιασμένο, καθώς παρακολουθεί τον "άγγελο" και την εναέρια διαδρομή του!

Ήταν στα μέσα του 1500 κατά τη διάρκεια της Αποκριάς όταν ένας νεαρός Τούρκος ακροβάτης λέγεται ότι κατάφερε κάτι ανήκουστο!

Πάνω  σε τεντωμένο σχοινί και  με τη βοήθεια μιας ράβδου για να ισορροπεί, ανέβηκε από μια αγκυροβολημένη γόνδολα στο καμπαναριό του Αγίου Μάρκου.
Ήταν μια  πράξη, που προκάλεσε το θαυμασμό των Ενετών, αλλά και του Δόγη, που από τότε καθιερώθηκε ως ετήσια καρναβαλική εκδήλωση με το όνομα "το Πέταγμα του Τούρκου"!

Αυτό, συνήθως γινόταν την τελευταία Πέμπτη της Αποκριάς, μπροστά σε  πλήθος κόσμου, τους ευγενείς και φυσικά το Δόγη!
Στα πλαίσια των μεταμφιέσεων ο ακροβάτης  φόρεσε και φτερά γι'αυτό  η πτήση μετονομάστηκε σε "Πτήση του Αγγέλου".

Εκτός από τη φορεσιά, άλλαξε και η διαδρομή.
Αφετηρία ήταν τώρα το Καμπαναριό και τερματισμός το Παλάτσο Ντουκάλε, όπου ο Δόγης περίμενε με λουλούδια, δώρα και φυσικά  χρήματα για το θαραλλέο φτερωτό άγγελο!

Δυστυχώς, δεν έλειψαν και τα ατυχήματα, γι 'αυτό υπήρξαν περίοδοι, που ο ακροβάτης αντικαταστάθηκε από ένα μεγάλο ξύλινο περιστέρι, που κατά τη διάρκεια καθόδου του και στα μισά περίπου της διαδρομής  άνοιγε η κοιλιά του, απ'όπου απελευθερώνονταν πολύχρωμα, η χαρά και το κέφι!
Αμέτρητες ποσότητες από κομφετί σκορπίζανε χαμόγελα και ανεξάντλητη ευθυμία!
Είναι η εποχή, που η πτήση του Τούρκου ξαναβαφτίζεται και παίρνει το όνομα "πτήση του Περιστεριού".

Με την αναβίωση του εθίμου, επανήλθε ο ακροβάτης, άντρας ή γυναίκα, δεμένος όμως για λόγους ασφαλείας, που όμως δε μειώνει σε τίποτα το φαντασμαγορικό της εκδήλωσης, με την αδρεναλίνη να παραμένει και πάλι σε υψηλότατα επίπεδα!

Με το βλέμμα στραμμένο προς το καμπαναριό του Αγίου Μάρκου,  το πλήθος συνεχίζει να ζητωκραυγάζει, να χειροκροτεί καθώς το  "μηχανικό πουλί " πετά για να προσγειωθεί στο Παλάτι των Δόγηδων.
Στα μισά περίπου της διαδρομής εκτοξεύονται αμέτρητες ποσότητες καπνού και κομφετί, που λούζουν τους θαμώνες της πλατείας, σκορπίζοντας κέφι, χαρά και υπενθυμίζοντας πως το Καρναβάλι είναι ικανό να γυρίσει το χρόνο πίσω σε μια ατμόσφαιρα γιορτής, που η ανεμελιά , το κέφι, ο αυθορμητισμός, η εξωστρέφεια και η φαντασία σε κάνουν πάλι ΠΑΙΔΙ!!

Το φετινό "πέταγμα του αγγέλου"

"Il Volo dell’Angelo 2015":

http://veniceholidayforfamily.com/2011/02/10/the-flight-of-the-angel-colombina-carnival-2009/

https://abluteau.wordpress.com/2009/02/16/carnival-in-venice-flight-of-the-angel/italy-venice-carnival-2/

http://avaxnews.net/charming/Carnival_In_Venice_Several_Related_Photos.html

"Κορφιάτικες Πετεγολέτσες"

Έχω πολλούς φίλους Κερκυραίους, αλλά τις Πετεγολέτσες τις έμαθα από την Άννια, μια συνάδελφο των Γαλλικών, που υπηρετούσαμε μαζί σ'ένα χωριό της Αχαΐας προ αμνημονεύτων ετών...

Μπορεί να έχουμε χαθεί από τότε, που πήρε μετάθεση για Αθήνα, όμως πάντα θυμάμαι το σκέρτσο, τη χάρη και το χαμόγελό της!
Εκείνη την όμορφη τρέλα, που κουβαλάνε οι Επτανησιώτες στον τρόπο επικοινωνίας τους!

Η Άνια, λοιπόν στα κενά μας, μού'λεγε:
"Ελα ,τώρα, που έχουμε την ησυχία μας να πετεγολέψουμε!"
Εγώ, φυσικά, που δεν γνώριζα αυτή την έκφραση, ρώτησα να μου εξηγήσει τι εννοούσε...

"Να κουτσομπολέψουμε, ντε!....να σου πω και να μου πεις...για τα νέα μαθητικά ειδύλλια, που αντιλήφθηκε η δασκαλίστικη κεραία μας...!!!"

Έτσι, έμαθα και το Πετεγουλιό, το κουτσομπολιό δηλαδή!

Η λέξη είναι παλιά και ανήκει στην χαρακτηριστική κορφιάτικη διάλεκτο της πόλης της Κέρκυρας.
Θα μου πείτε, πού θυμήθηκα σήμερα την Άννια και τις πετεγολέτσες της...

Μα, με αυτό το όνομα είναι και ένα είδος θεάτρου  με πολλά στοιχεία από την Comedia del Arte, που παρουσιάζεται την περίοδο του καρναβαλιού στην Κέρκυρα!

Από παλιά, το βράδυ της Τσικνοπέμπτης στήνανε μια ξύλινη εξέδρα στους δρόμους και ερασιτέχνες ηθοποιοί, νοικοκυρές, μαστόροι, καφετζήδες...με αυτοσχέδια κείμενα "κουτσομπόλευαν" παράνομα ερωτικά ζευγάρια, σατίριζαν ιδιόρρυθμες καταστάσεις και "πετεγόλεβαν" ανθρώπινες παραξενιές...

Αν και δεν είναι γνωστή η χρονική απαρχή αυτής της θεατρικής καρναβαλικής φιοριτούρας, εμπνευστής των σύγχρονων Πετεγολέτσων ήταν ο Κερκυραίος θεατρικός συγγραφέας Θοδωρής Ζαμάνης.
Έψαξα, θυμάμαι τα κείμενά του, που όμως είναι σπάνια...
Κείμενα, που σταμάτησε η συγγραφή τους, αφού η λογοκρισία της Δικτατορίας τα έκρινε "ανήθικα"...

Ένα , πάντως είναι σίγουρο...πως οι ιστορίες είναι ξεκαρδιστικές, αφού βγαίνουν όλα τα άπλυτα στη φόρα!
Βλέπεις, ουδείς αναμάρτητος και ο άνθρωπος, ως  αδύναμος  πέφτει συχνά σε παραπτώματα...
Πάντα θα υπάρχει κάποια χήρα, που απ'τις εννιά του μακαρίτη χρήζει αντρικής συντροφιάς και παρηγόριας...ένας παντρεμένος, που δεν μπορεί το "καθημερινό ρύζι" και αναζητά κι άλλο τσουκάλι με διαφορετική νοστιμιά...μια αποπλανημένη κόρη μ'ένα νόθο στην αγκαλιά...

Στην Κέρκυρα, το βράδυ της Τσικνοπέμπτης ίσχυε : "τα εν οίκω, εν δήμω!!!"

"Κούλα!Ωρή Κούλα!

Τσακίσου ωρή μόμολε και έβγα στη φανέστρα

πρινχού με πιάκουνε ωρή τα νεύρα και τα αίστρα!"

"Πρινχού η κοπέλα πανδρευθεί, πρόσεχε την τιμή της

αλλιώς την επομπεύανε οι ξένοι κι οι δικοί της!

-Παρθένα εγεννήθηκε, παρθένα θα πεθάνει-

εκτός και "γάμο" πρόφταινε πρινχού αυτή να κάμει..

και η τιμή για λάβαρο είχε ένα σεντόνι

απόδειξη πως ο γαμπρός ίδρωσε να απώνει!..."

Φυσικά, οι Πετεγολέτσες δεν αφήνουν τίποτα ασχολίαστο!
Βγαίνουν στα παράθυρα, καυτηριάζουν τα πάντα και κοροϊδεύουν με πολύ πιπεράτο και πικάντικο λόγο!
Για καρυκεύματα διάφορα μπαχάρια από ντόπια μουσική, καντάδες, παραδοσιακές καντρίλιες, χορό μέσα σ'ένα κλίμα κεφιού, γλεντιού, γέλιου και ευθυμίας!

Ένα κλίμα άκρως διασκεδαστικό, όπως απαιτεί ο βασιλιάς Καρνάβαλος!

Χρόνια Πολλά και Καλά τσικνίσματα!!

"ΤΟ ΣΕΝΤΟΝΙ" - (Βραβείο από τον  Οργανισμό Κερκυραϊκών Εκδηλώσεων):

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Οι φωτογραφίες από: http://dcorfu.blogspot.co.uk/ και http://corfutimes.blogspot.co.uk/

"Βενετσιάνικη Μάσκα"

Alex Levin : "Venetian Mask"

Αναμφίβολα σήμα κατατεθέν της Αποκριάς, είναι η μάσκα.
Η ιστορία της μάσκας χάνεται στα βάθη των αιώνων. Στις μέρες μας, οι Βενετσιάνοι κρατούν την παράδοση και κατασκευάζουν περίτεχνες χειροποίητες μάσκες που κάνουν το καρναβάλι της Βενετίας μοναδικό.
Πριν όμως ξεκινήσουμε το ταξίδι στο παρελθόν για να γνωρίσουμε  την ιστορία της βενετσιάνικης μάσκας...ας αφεθούμε στα μαγικά φίλτρα της μουσικής τέχνης...

Ο Χατσατουριάν, ένας  αρμένιος μάγος της μουσικής θα συνοδεύσει την ανάγνωση με την εμπνευσμένη από "Μασκαράτα της Βενετίας", μουσική του!

Η μάσκα στη Βενετία, εμφανίστηκε κατά το Μεσαίωνα, όταν οι άνθρωποι φοβούνταν να δείξουν τα πραγματικά τους συναισθήματα και να αποκαλύψουν την ταυτότητά τους.
Τις φορούσαν διάφορα πρόσωπα για να κρυφτούν από οποιαδήποτε παράνομη δραστηριότητα: τυχερά παιχνίδια, χορούς, παράνομες σχέσεις ή ακόμα και πολιτικά σκάνδαλα.

Pietro Longhi : "The Ridotto in Venice"

Ένα έθιμο, που συνηθιζόταν στη Βενετία ήταν οι Mattaccini, (άνδρες με μάσκες) να παίζουν το παιχνίδι κατά το οποίο έριχναν στις γυναίκες αυγά με ροδόνερο, από ψηλά κτίρια.

Πάντα η μάσκα αποτελούσε ένα σύμβολο της ελευθερίας και της καταπάτησης όλων των κανόνων της Ενετικής δημοκρατίας, αφού μέσα από την  ανωνυμία της δημιούργησε μια  "ισότητα" ανάμεσα στους πολίτες της Βενετίας.

Επίσης, ευνόησε την ανάπτυξη της αυτοσχέδιας Commedia dell'arte αλλά ευνόησε και ευγενείς, για να μπορούν να μπαινοβγαίνουν ανενόχλητοι σε λαϊκές γειτονιές, θέατρα, χορούς και μοναστήρια, διευκόλυνε άτομα που διέπρατταν παράνομες δραστηριότητες, κλοπές, βιασμούς, φόνους ή άτομα σαν τον διαβόητο καρδιοκατακτητή  Καζανόβα, που έγραψε ιστορία ξελογιάζοντας το "αδύναμο φύλο", ακόμη και μοναχούς και μοναχές που με την κάλυψη μιας μάσκας, επιδίδονταν σε ασυδοσίες.

Είναι καταγεγραμμένος νόμος του 1268 που περιορίζει την κατάχρηση της μάσκας και απαγόρευε στους Βενετούς να φορούν χυδαίες φορεσιές και να επισκέπτονται μοναστήρια με καλόγριες, μεταμφιεσμένοι ή να ζωγραφίζουν τα πρόσωπά τους ή να φορούν γενειάδες ή περούκες.
Αλλος πάλι  νόμος, αυτή τη φορά για την προστασία της ξεχασμένης "τιμής της οικογένειας", απαγόρευε στις γυναίκες να πηγαίνουν στο θέατρο χωρίς μάσκα!

Το 18ο αι., η ζήτηση για μάσκες στην πόλη των Δόγηδων, καθώς και η χρήση τους ήταν τόσο μεγάλη, που οι απλές μαύρες μάσκες άρχισαν να μετατρέπονται σε πιο περίτεχνες κατασκευές και να εξαπλώνονται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Οι βενετσιάνικες μάσκες κατασκευάζονται από δέρμα, papier mache, πορσελάνη ή με μια πρωτότυπη τεχνική από γυαλί.
Αρχικά ήταν μάλλον απλές στο σχέδιο και τη διακόσμηση, ενώ αργότερα ζωγραφίζονταν  στο χέρι και διακοσμούνται με φυσικά φτερά, πολύτιμα μέταλλα και λίθους.

Οι πιο γνωστές μάσκες :

1) Colombina: 

Είναι η κλασική μάσκα του καρναβαλιού.
Στην ουσία είναι μισή μάσκα γιατί καλύπτει μόνο τα μάτια, περίτεχνα διακοσμημένη από χρυσό, ασήμι, κρύσταλλα και φτερά.
Κρατιέται στο πρόσωπο με  μπαστούνι. Διαδόθηκε από την ηθοποιό στην Commedia dell 'arte με το ίδιο όνομα. Λέγεται ότι είχε σχεδιαστεί γι 'αυτήν γιατί δεν ήθελε  το όμορφο πρόσωπό της να καλύπτεται πλήρως.

2) Bauta: 

Διακοσμητικά, είναι ένα έργο τέχνης!
Καλύπτει όλο το πρόσωπο, με έντονο πηγούνι, χωρίς στόμα,με τετράγωνο σαγόνι με κλίση προς τα πάνω για να επιτρέπει στο χρήστη να μιλά, να τρώει και να πίνει εύκολα χωρίς να χρειάζεται να την βγάζει, διαφυλάσσοντας έτσι την ανωνυμία του.

 Συνήθως η Bauta ήταν γυναικεία μάσκα και συχνά συνοδευόταν από  κόκκινη κάπα.

3) Μάσκα-γιατρός - Medico della Peste " :

Η πιο γνωστή μάσκα του Βενετσιάνικου καρναβαλιού και από τις πιο παράξενες, με κύριο χαρακτηριστικό της το μακρύ ράμφος.

Ο σχεδιασμός της κρύβει μια  μακάβρια ιστορία:

Τον 17ο αιώνα,που στη Βενετία είχε πέσει πανούκλα, ο γάλλος γιατρός Charles de Lorme, την υιοθέτησε μαζί με άλλες υγειονομικές προφυλάξεις, για να θεραπεύσει θύματα της ασθένειας.
Η μάσκα είναι λευκή και αποτελείται από ένα κοίλο ράμφος ενώ γύρω από τα μάτια διακοσμείται με κρυστάλλους.

4) Οι γυναίκες των πατρικίων φορούσαν τη Moretta: Μια οβάλ μάσκα με μεγάλες τρύπες για τα μάτια, με πέπλο που κρέμεται στο λαιμό.Δημοφιλέστατη μάσκα, ονομάζεται και Servetta Muta δηλαδή "βουβή υπηρέτρια".

"Μοretta" σημαίνει σιωπηλός.

Άρα η Μορέτα είναι μια "βουβή" μάσκα, γιατί κρατιέται στερεωμένη στο πρόσωπο από το στόμα με ένα μικρό πείρο που βρίσκεται στην εσωτερική της πλευρά, στο ύψος του στόματος.

5) Μια μάσκα έντονα μυστηριακή, που συνοδευόταν από τριγωνικό καπέλο ήταν η Larva ή Volto.
Κάλυπτε όλο το  πρόσωπο και είχε λευκό χρώμα.







6) Μάσκα Zanni :

Είναι μισή μάσκα από δέρμα, με μεγάλη μύτη, διογκωμένα φρύδια και χαμηλό μέτωπο.

Λέγεται ότι η τόσο μεγάλη μύτη, σημάδι αφελούς και ανόητου χαρακτήρα είναι η πιο αστεία μάσκα του Βενετσιάνικου Καρναβαλιού.
O Zanni είναι ένας τύπος  της Commedia dell 'arte, γνωστός ήδη από τον 14ο αιώνα, κάτι σαν τον πονηρό απατεωνίσκο. Η αγγλική λέξη "zany=γελωτοποιός"  προέρχεται από αυτόν τον χαρακτήρα.

Φυσικά υπάρχουν πλήθος από μάσκες ανάλογα το κοστούμι και την περίσταση (αρλεκίνου, πιερότου, Πουλτσινέλα, κλπ)

Ο καθένας, καλοί μου φίλοι, έχει μια δική του μάσκα... και δεν βλέπω τίποτα κακό σε αυτό προκειμένου να μπορείς να "διανύεις αποστάσεις!!!"
Άλλοι πάλι, πίσω από τη μάσκα νιώθουν πιο προστατευμένοι...
Μάσκες, βλέπεις δεν έχουν μόνο τα καρναβάλια ή το θέατρο..Έχει και η ζωή !

Δεν ξέρω, ίσως τη χρειαζόμαστε για να επιβιώσουμε...και ας μου συγχωρέσετε αυτή μου την τοποθέτηση...

Αφού σας ευχηθώ Καλή Αποκριά, θα κλείσω με μια απορία, που μου γεννήθηκε γράφοντας αυτό το κείμενο...

"Έρχονται γεγονότα,καταστάσεις που μας πείθουν να πετάξουμε τη μάσκα που φορέσαμε προκειμένου να έχουμε ελευθερία λόγου, κινήσεων,πράξεων...κι όμως, δεν περνά χρόνος πολύς, που πάλι άλλες καταστάσεις σε κάνουν να βιαστείς να την ξαναφορέσεις αναρωτώμενος... μήπως, καλύτερα με μάσκα αφού μια μασκαράτα δεν είναι  και η ίδια η ζωή;"...

Η ζωή ας είναι μασκαράτα, εμείς μην είμαστε μασκαράδες!...
κι αν κάποτε χρειάζεται τη μάσκα να φορέσεις, EΣΥ έχεις το πλεονέκτημα να ξέρεις το πού και το πότε θα τη βγάλεις...
Να περάσετε όμορφα!

http://themascherade.com/contents/en-us/d5_Page_5.html

http://www.abeautifulwomaninvenice.com/

www.tripwant.com

http://hiccupsandtwizzlers.blogspot.co.uk/2013/10/halloween-costume-ideas.html

http://blog.museumoflondon.org.uk/hes-behind-you-pantomimes-and-pierrot/