Ο σουρεαλιστής Σαλβαντόρ Νταλί υπήρξε εκκεντρική και ιδιόρρυθμη προσωπικότητα.
Πολλοί τον χαρακτήρισαν παραδοξολόγο, μεγαλομανή, σκανδαλώδη, ως και παρανοϊκό!
Όμως, κανείς δεν αμφισβήτησε την καλλιτεχνική του μεγαλοφυία! Από τις εντυπωσιακότερες φυσιογνωμίες της σύγχρονης τέχνης!
S. Dali: "Cellini and Jupiter"
Ανάμεσα στα πολλά που κατά καιρούς αναφέρονται για τον μεγάλο καλλιτέχνη ίσως πρέπει να θυμίσουμε πως "ήρωας" για τον Σαλβαντόρ Νταλί υπήρξε κι ο Μπενβετούτο Τσελίνι. Ενας επίσης εκκεντρικός και ιδιόρρυθμος πολυκαλλιτέχνης της Αναγέννησης, με ζωή πολυτάραχη, οξύθυμος, εγωπαθής, είρωνας, παθιασμένος, λάτρης των απολαύσεων της ζωής, αλλά συγχρόνως μεγαλοφυής και πολυτάλαντος!
Μάλλον είναι αρκετά τα κοινά τους στοιχεία, δεν βρίσκετε; Γι' αυτό και ένοιωθε πως ταυτιζόταν μαζί του ο Νταλί, ο οποίος εικονογράφησε την έκδοση της "Αυτοβιογραφίας" του Τσελίνι το 1946.
Χαρακτηριστική είναι η απεικόνιση της προετοιμασίας του γλυπτού "Δίας" του Τσελίνι, ένα έργο τεραστίων διαστάσεων παραγγελία του βασιλιά της Γαλλίας φτιαγμένο από ασήμι.
Ο γλύπτης -κατά την παράδοση- όταν ολοκλήρωσε τη σύνθεση, την τοποθέτησε σε σκοτεινό δωμάτιο και ανέθεσε σε έναν υπηρέτη να στέκεται δίπλα στο γλυπτό και να κρατά δάδα προκειμένου το αργυροκατασκευασμένο άγαλμα να λάμπει στο σκοτάδι.
Τη σκηνή αυτή αποτύπωσε ο Νταλί.
S. Dali: "Cellini's portrait"
Επίσης ένα σκίτσο-πορτρέτο του Τσελίνι από τον Νταλί έχει τα χαρακτηριστικά του ζωγράφου, αν κανείς παρατηρήσει τις λεπτομέρειες. Στοιχείο που μαρτυρά τον απερίγραπτο θαυμασμό του Νταλί προς την προσωπικότητα του Τσελίνι! Γιατί και ο Νταλί ήταν εκκεντρικός, ισχυρογνώμων, πεισματάρης, επιθετικός και απερίσκεπτος ενίοτε, τολμηρός και "αντάρτης".
Λάτρευε να αυτοδιαφημίζεται και να προκαλεί με τις κινήσεις του.
Κάποιοι δε, τον είπαν και τρομερά φιλοχρήματο! Μάλιστα αυτό το χαρακτηριστικό της απληστίας του οδήγησε στον αναγραμματισμό του ονόματός του Salvador Dali=Avida Dollars, που μεταφράζεται σε "άπληστος για δολάρια".
'Οπως και να'χει κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την καλλιτεχνική και πνευματική του "ιδιοφυία", κάτι, που δηλώνεται και σε ένα από τα ονόματά του : "Eungenio", που στα ισπανικά σημαίνει "Είναι ιδιοφυής".
Το αγαπημένο ισπανικό συγκρότημα, οι Μecanο, δίνουν αυτό το όνομά του σε ένα από τα τραγούδια τους, αφιερωματική τιμή στο μεγάλο συντοπίτη τους καλλιτέχνη με το χαρακτηριστικό μουστάκι...
"Si te reencarnas en cosa hazlo en lapiz o en pincel
y gala de piel sedosa que lo haga en lienzo o en papel
andamos justos de genios "eungenio" salvador dali!"
"Αν μετενσαρκωθεί,
πάλι με μολύβι ή πινέλο
τη Γκαλά θα σκιτσάρει τη μεταξωτή
σε καμβά ή χαρτί
η ιδιοφυία
"Eungenio" Σαλβαντόρ Νταλί!"
Mecano: "Eugenio Salvador Dali"
Φυσιογνωμία εκκεντρική ο Σαλβαντόρ Νταλί, αλλά ενδιαφέρουσα...
Από τους πιο πρωτοπόρους και προοδευτικά πνεύματα της εποχής, με αχαλίνωτη φαντασία, οι αλληγορικές εικόνες του αποτελούν ονειρική παραίσθηση!
Σίγουρα οι προσεγγίσεις των θεμάτων του αποτελούν πρόκληση, άλλοτε σκανδαλίζουν ή σοκάρουν, άλλοτε ωθούν σε βαθύτερες σκέψεις και προβληματισμούς, σίγουρα πάντως μιλούν στην ψυχή εκείνου που θα σταθεί μπροστά στη δημιουργία του...
Από τα πλάσματα που λάτρεψε η αιωνιότητα...
Ο Νταλί πέθανε σαν σήμερα, 23 Ιανουαρίου 1989 από καρδιακή ανακοπή στο Φιγέρες τη γενέτειρά του. Ο τάφος του βρίσκεται μέσα στο Μουσείο του...
Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr
Δεν είναι λίγες οι φορές που ο Γιάννης Τσαρούχης φιλοτέχνησε και εξώφυλλα δίσκων, που αποτελούν εικαστικά αριστουργήματα!
Στην εικόνα βλέπουμε το σχέδιο του Τσαρούχη για το δίσκο του Μάνου Χατζιδάκι: "Λειτουργικά".
Το ροζ φόντο έρχεται σε αντίθεση με το μαύρο χρώμα του πιάνου, ενώ σε πρώτο πλάνο ένας γυμνός από τη μέση και πάνω άντρας με μυώδες, καλλίγραμμο κορμί πατά τα πλήκτρα του μουσικού οργάνου. Χωρίς ίχνος επιτήδευσης, μέσα από τις γραμμές και τα χρώματα αφήνει να αναδυθεί η γνησιότητα και η αλήθεια.
Το αντρικό σώμα ήταν αγαπημένο θέμα του γιατί όπως έγραψε ο ίδιος στο κείμενό του: "Για το ζεϊμπέκικο": "...πρέπει να αντιμετωπίζει κανείς το σώμα σαν έργο του αγαθού πατρός Θεού και όχι του σατανά..."
Τα "Λειτουργικά" ηχογραφήθηκαν το 1971, στο σπίτι του Μάνου Χατζιδάκι, με τον ίδιο στο πιάνο και την Φλέρυ Νταντωνάκη να ερμηνεύει. Είναι η εποχή που ο συνθέτης μόλις έχει ανακαλύψει την τραγουδίστρια κι είναι τρομερά ενθουσιασμένος.
Ο Μάνος ζητά από τον φίλο του τον Τσαρούχη να φιλοτεχνήσει το εξώφυλλο του δίσκου που περιλαμβάνει επιλογές από επιτυχίες μεγάλων λαϊκών συνθετών σε μεταγραφή για φωνή και πιάνο.
Ο Τσαρούχης ανταποκρίθηκε με χαρά, άλλο αν το σχέδιο της ηχογράφησης εγκαταλείφθηκε, μάλλον γιατί ο Χατζιδάκις βρισκόταν στην Αμερική.
Από τα λαϊκά τραγούδια του δίσκου επιλέγω να ακούσουμε ένα του Βασίλη Τσιτσάνη, τον οποίο θαύμαζε ο μέγας Τσαρούχης για την αυθεντικότητά του.
Είναι ένα ζεϊμπέκικο που συχνά χόρευε ο ζωγράφος μας όταν διασκέδαζε στα κέντρα που εμφανιζόταν ο Τσιτσάνης, "ρίχνοντας" τις θρυλικές στροφές του και κάνοντας τα γνώριμα τσακίσματά του πάνω στον ρυθμό των 9/8...
Το "Αντιλαλούνε τα βουνά" που έγραψε ο Τσιτσάνης αρχές της δεκαετίας του '50 είναι φαινομενικά ένα ερωτικού περιεχομένου τραγούδι, όμως -όπως συνήθιζε ο λαϊκός μας συνθέτης και στιχουργός- είχε και συμβολιστικό χαρακτήρα, καθώς αντανακλούσε το κλίμα δυσφορίας της εποχής, όπου φτώχεια, πόνος, βάσανα και μια γενική ανέχεια ταλαιπωρούσαν τα λαϊκά στρώματα την περίοδο εκείνη...
Θα το ακούσουμε στην εκδοχή των "Λειτουργικών" με τη φωνή της Φλέρυ και στο πιάνο τον Μάνο...
"Αντιλαλούνε τα βουνά, σαν κλαίω εγώ τα δειλινά.
Περνούν οι ώρες θλιβερές σ’ ένα παλιό ρολόι
κι εγώ τους αναστεναγμούς τούς παίζω κομπολόι.
Εμπάφιασα απ’ τα ντέρτια μου κι απ’ τα πολλά σεκλέτια μου.
Κουράγιο είχα στη ζωή, μα τώρα που σε χάνω
θα ήταν προτιμότερο για μένα να πεθάνω.
Μουγκρίζω απ’ τις λαβωματιές κι απ’ τις δικές σου μαχαιριές.
Η τράπουλα και τα παιχνίδια της κατά την περίοδο των γιορτών κάνουν αισθητή την παρουσία τους.
Έτσι, την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, "για το καλό του χρόνου" παίζουμε ένα από τα δημοφιλέστερα τυχερά παιχνίδια, το "τριάντα ένα".
Η τράπουλα προέρχεται από το ιταλικό "trappola", που σημαίνει "παγίδα".
Αποτελείται από τα "τραπουλόχαρτα" και προήλθε από το ιταλικό παιχνίδι "ταρόκο", που παιζόταν με χοντρά παραλληλόγραμμα χαρτιά με αριθμημένες φιγούρες τόσο για ψυχαγωγία, όσο και για κερδοσκοπία.
Πιθανή άποψη θεωρείται ότι τα παιγνιόχαρτα εμφανίστηκαν στην Αίγυπτο, έχοντας επάνω τους θρησκευτικές απεικονίσεις, και ότι τα τραπουλόχαρτα, αποτύπωναν συμβολικά την αρχέγονη γνώση, αποτελούσαν ένα μέρος της λατρείας του Αιγυπτίου θεού Τοθ και με τη βοήθειά τους μπορούσε να προβλεφθεί η μοίρα των ανθρώπων και το μέλλον τους, να δοθούν συμβουλές προς αυτούς και να εξηγηθεί η θέληση των θεών.
Τα "Φύλλα της Τύχης" λέγονταν "Τάροκ" απ' όπου και η ονομασία Ταρό.
Τραπουλόχαρτα (1545)
Άλλη άποψη είναι ότι επινοήθηκαν το 10ο αιώνα στην Ινδία και είχαν πολεμικές αναπαραστάσεις.
Η περισσότερο κρατούσα άποψη, όμως, είναι αυτή που συνδέει την τράπουλα με την Κίνα, όπου μάλιστα, ως γνωστό, εφευρέθηκε και το χαρτί.
Τα παιγνιόχαρτα θεωρούνται εξέλιξη των κινέζικων ντόμινο, γιατρικού της πλήξης.
Σύμφωνα με μια εκδοχή, ο Κινέζος αυτοκράτορας του 12ου αιώνα Σεν-Χο, ανέθεσε στους σοφούς του να βρουν ένα αντίδοτο στην πλήξη που ένιωθαν στο παλάτι οι τριακόσιες παλλακίδες του, οπότε και κάποιος σοφός του έφερε μια συλλογή από μικρές, ωραία διακοσμημένες, πλάκες από ελεφαντόδοντο, με τις οποίες, κατά τα λεγόμενά του, μπορούσαν να παιχτούν πολλά και διαφορετικά παιχνίδια. Τόσο ο αυτοκράτορας, όσο και οι παλλακίδες του, ενθουσιάστηκαν και, πλέον, το πρόβλημα της ανίας λύθηκε.
Στην Ευρώπη η τράπουλα ήρθε από την Ασία. Είτε από τους Σταυροφόρους, είτε από τους Άραβες της Ισπανίας, είτε, πάλι από τους Σαρακηνούς ή τους Μαμελούκους.
Στα τραπουλόχαρτα υπήρχαν σύμβολα, όπως ο ήλιος, η σελήνη ή το σπαθί. Η τράπουλα των Μαμελούκων αποτελείτο από 52 φύλλα χωρισμένα σε τέσσερις σειρές (τα κύπελλα, τα νομίσματα, τα σπαθιά και τα μπαστούνια).
Στην κεντρική Ευρώπη οι τέσσερις σειρές ονομάζονταν: φύλλα, κουδούνια, βελανίδια και καρδιές.
Στην Ιταλία υποτίθεται πως συμβόλιζαν, αντίστοιχα, τέσσερις μεσαιωνικές τάξεις: τους αγρότες, τους εμπόρους, τους ευγενείς και τον κλήρο.
Τελικά το σύστημα που επικράτησε έχει τις ρίζες του στη Γαλλία του 16ου αι. και γι’ αυτό οι φιγούρες της παριστάνουν ενδυμασίες της εποχής. Αποτελεί συγκερασμό των παραπάνω, και έχει τριφύλλια, καρό, πίκες και καρδιές. Οι δε φιγούρες είναι βασιλιάς, ιππότης και υπηρέτης, ενώ αργότερα προστίθεται η βασίλισσα.
***
"Xαρτοπαίκτες", Cezanne
Διαβάζοντας για την τράπουλα, μάς έρχονται στο νου οι εθισμένοι στο τζόγο και συνδυαστικά με την Τέχνη, πρώτος ο "Παίκτης" του Ντοστογιέφσκυ, ένα μυθιστόρημα αυτοβιογραφικό, καθώς ο συγγραφέας τυραννίστηκε από το πάθος της χαρτοπαιξίας.
Αυτόματα οδηγούμαστε στον Ρώσο Προκόφιεφ, που με βάση το βιβλίο του Ντοστογιέφσκυ εμπνεύστηκε την ομώνυμη όπερά του "The Gambler", που γράφτηκε το 1916 και στην πλοκή της περιλαμβάνει μια ερωτική ιστορία με τραγικές συνέπειες εξαιτίας της εμμονής και του πάθους του άνδρα για τα χαρτιά.
Και ο επίσης ρώσος Τσαϊκόφσκι δίνει μια αριστουργηματική όπερα με πυρήνα της το πάθος της χαρτοπαιξίας. Η 3 πράξεων όπερά του: "Ντάμα Πίκα" βασίζεται στο ομώνυμο βιβλίο του Αλεξάντερ Πούσκιν. Περιγράφει μια ατυχή ιστορία αγάπης και θίγει θέματα όπως αλλοίωση της ψυχής και απομόνωσης του ανθρώπου λόγω του εθισμού, που τον οδηγεί τελικά στην αυτοκαταστροφή.
Τζογαδόροι ή λάτρεις της τράπουλας, υπήρξαν και μουσικοί.
1. Ο Ιταλός βιρτουόζος του βιολιού και συνθέτης Νικολό Παγκανίνι έπαιζε χαρτιά συστηματικά και μάλιστα συχνά χρεωνόταν με μεγάλα ποσά. Λέγεται πως κάποτε αναγκάστηκε να πουλήσει το βιολί του προκειμένου να ξεπληρώσει το τεράστιο χρέος! Επίσης στο Παρίσι, συμμετείχε ως μέτοχος ενός καζίνο που έφερε το όνομά του, όπου 2 φορές την εβδομάδα έδινε και ρεσιτάλ.
2. Άπληστος με τα τυχερά παιχνίδια ήταν και ο Μότσαρτ, ένας τζογαδόρος που τα περισσότερα από τα κέρδη του από τις παραστάσεις -λένε οι κακές γλώσσες- διοχετεύονταν στην αποπληρωμή των οφειλών σε πιστωτές τους.
3. Από τη χαρτοπαιξία ίσως κάπως ωφελημένος, λόγω του επιχειρηματικού μυαλού του, μπορούμε να ισχυριστούμε πως υπήρξε ο Τζοακίνο Ροσίνι. Μέτοχος ενός καζίνο-όπερα, συνδύαζε τα δυο μεγάλα πάθη του: μουσική και τυχερά παιχνίδια. Οι λάτρεις της μουσικής τέχνης έρχονταν στο χώρο να ψυχαγωγηθούν και συγχρόνως -αν επιθυμούσαν- συμμετείχαν σε κάποιο από τα τραπέζια της χαρτοπαικτικής λέσχης.
4. Ο Ρίχαρντ Στράους, αλλά και το ζεύγος Γκριγκ αρεσκόταν να παίζει παιχνίδια με τράπουλα τις μέρες των Χριστουγέννων.
Όπως το 1887 στη Λειψία, όπου η πράσινη τσόχα στρώθηκε για τους συνθέτες Frederik Delius, Johan Halvorsen και Christian Sinding, και τη Νίνα, σύζυγο του Έντβαρντ Γκριγκ που ο φακός την τσάκωσε κάνοντας τη "μάνα" υπό το βλέμμα του Γκριγκ.
5. Τέλος, ο Ιγκόρ Στραβίνσκι έπαιζε κι αυτός τυχερά παιχνίδια, με ιδιαίτερη αδυναμία στο πόκερ. Το 1937 έγραψε το "Jeu de cartes-Παιχνίδι με τράπουλα", ένα μπαλέτο σε "τρεις παρτίδες" -όπως συνηθίζεται να χαρακτηρίζεται- σε χορογραφία Μπαλανσίν και ανήκει στη νεοκλασική περίοδο του συνθέτη.
Ο Στραβίνσκι στήνει την υπόθεση με τραπουλόχαρτα, ανάμεσα στα οποία κυρίαρχη θέση κρατά ο "Τζόκερ", συχνά αήττητος, καθώς ως μπαλαντέρ μπορεί να υποκαθιστά άλλα τραπουλόχαρτα, πλαισιωμένος από τους Άσσο, Ρήγα και Ντάμα.
Στις δυο πρώτες "παρτίδες" ο Τζόκερ επικρατεί όλων, όμως στο τέλος ο παίκτης επιτυγχάνει το ανώτερο πάντων "φλος ρουαγιάλ" (Άσσος, Ρήγας, Ντάμα, Βαλές, Δέκα του ίδιου χρώματος σε σειρά) και βγαίνει νικητής, με προφανείς τους συμβολισμούς.
Στο παρακάτω βίντεο ακούμε από την "Πρώτη παρτίδα" το "Χορό του Τζόκερ" ....και από την τελική "Τρίτη παρτίδα" τη "Μάχη ανάμεσα σε μπαστούνια και κούπες".
Igor Stravinsky: "Jeu de Cartes":
I:
Dance of the Joker , Waltz-Coda Tranquillo
ΙΙΙ:
Battle between Spades and Hearts, Final Dance - Coda
Μπορεί να μην μού αρέσουν τα χαρτιά, όμως βρήκα την ιστορία της τράπουλας πολύ ενδιαφέρουσα κι αφού εναρμονίζεται στο πνεύμα των ημερών, είπα να τη συνδυάσουμε με κάτι σχετικό μουσικά...
Καλή Χρονιά σε όλους, με υγεία, αγάπη, αισιοδοξία και την τύχη -ει δυνατόν- με το μέρος μας!
Αν δε, κάποιος αποφασίσει να "τζογάρει" ας τού ευχηθούμε "καλά κέρδη"!
Μέρος του κειμένου έχει δημοσιευτεί παλαιότερα στην Κοινότητα The Mythologists
Πηγές για ιστορία τράπουλας: Εγκ. "Πάπυρος Larousse Britannica",Wikipedia
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Μαρμάρινο ανάγλυφο "Ηρώ και Λέανδρος", Henry Hugh Armstead-Τate Gallery UK
Απόψε, μια ερωτική ιστορία, που συγκίνησε πλήθος καλλιτεχνών από την αρχαιότητα ως σήμερα, μα και κάθε αναγνώστη του μύθου.
"Ξέρεις τη χώρα που ανθούν μύρτα και κυπαρίσσια...[...] Που τα τρυγώνια του έρωτα και τα’ άγρια τα γεράκια Σε θλίψη μαραζώνουνε ή για το κρίμα ορμάνε; Πού ‘ναι ολάνθιστη η γης και που ο ήλιος λάμπει, Που των παρθένων η δροσιά ρόδων δροσούλα μοιάζει;"
"H Hρώ με τη λυχνάρι" Evelyn de Morgan
Με αυτή την όμορφη περιγραφή των Δαρδανελίων ξεκινά ο λόρδος Μπάυρον τη "Νύφη της Αβύδου". Η νύφη της Αβύδου ήταν η Ηρώ. Ενα μυθολογικό πρόσωπο, που σύμφωνα με την παράδοση έμενε στη Σηστό, αρχαία πόλη της Θράκης, κτισμένη στα παράλια του Ελλησπόντου στο στενότερο μέρος του. Πάνω σε έναν απόκρημνο βράχο της παραλίας της Σηστού υψωνόταν ο ναός της Αφροδίτης. Ιέρεια του Ναού η νεαρή και πανέμορφη Ηρώ. Κάθε χρόνο την άνοιξη τελούνταν στο ναό η γιορτή της Αφροδίτης και του Άδωνη. Προσκυνητές πολλοί κάθε χρόνο. Για πρώτη του φορά ήρθε ως προσκυνητής και ένας ωραίος νεαρός, ο Λέανδρος, που έμενε στην απέναντι ακτή του Ελλησπόντου, την Άβυδο.
Ο έρωτάς τους ήταν κεραυνοβόλος, ο πόθος τους ακατανίκητος!!! Υπερπηδούν κάθε ανθρώπινο και ιερό φραγμό. Η Ηρώ την ιεροσύνη της, ο Λέανδρος την ιερότητα της παρθένου. Μετά τη γιορτή, η Ηρώ δέχτηκε τον Λέανδρο στον πύργο όπου κατοικούσε όταν τελείωνε η υπηρεσία της στον ναό. Από τότε, ο Λέανδρος περνούσε κάθε βράδυ τον Ελλήσποντο, έχοντας για οδηγό το φως ενός λυχναριού που έβαζε η Ηρώ στο ψηλότερο σημείο του ναού και, κατάκοπος, έπεφτε στην αγκαλιά της.
Μια χειμωνιάτικη νύχτα όμως, ο άνεμος έσβησε το λυχνάρι και ο Λέανδρος έχασε τον προσανατολισμό του, χωρίς τον φωτεινό οδηγό, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί στα βράχια...
Το πρωί, η Ηρώ είδε από το παράθυρό της το πτώμα του Λέανδρου που είχαν ξεβράσει στη στεριά τα κύματα. Μεσ' στην οδυνη και την απελπισιά του χαμού του αγαπημένου της κρίνει πως δεν μπορεί να ζήσει χωρίς αυτόν…Ετσι, ρίχτηκε από τον πύργο στη θάλασσα και πνίγηκε. Οι κάτοικοι της Σηστού έθαψαν τους δύο εραστές σε κοινό τάφο.
Joseph Mallord William Turner
Κι ο ευαίσθητος Ελληνικός λαός θρηνεί στα δημοτικά του τραγούδια…
"…στο’ να φυτρώνει κάλαμος και στ’ άλλο κυπαρίσι… για δέστε τα βαριόμοιρα για δέστε τα καημένα σαν δεν φιλιούνται ζωντανά φιλιούνται πεθαμένα…"
Ο μύθος του ερωτευμένου ζευγαριού ενέπνευσε το Λόρδο Μπάυρον στη Νύμφη της Αβύδου και μάλιστα ο ίδιος ο ποιητής λέγεται πως διέσχισε κολυμπώντας το στενό που, κατά τον μύθο, περνούσε κάθε νύχτα ο Λέανδρος.
Εκτός από το Μπάυρον και το Μουσαίο (5ος αι. μ.Χ.), που έγραψε "Τα καθ’ Ηρώ και Λέανδρον", ένα ποίημα σε 343 δακτυλικούς εξάμετρους στίχους.
"Πες μου τον λύχνο, δέσποινα, που είδε κρυφές αγάπες,
της νύκτας τον κολυμπητή, που για γαμπρός πρυμίζει,
τον γάμο πες τον σκοτεινό, που δεν είδ᾽ η Αυγούλα,
και την Σηστό, που της Ηρώς ενυκτογίνη ο γάμος.
[...]
Έλα, θεά, τραγούδα μου, να πούμε το ᾽να τέλος
του λυχναριού που απόσβησε και του παιδιού που εχάθη.
Αντικρινές γειτόνισσες Σηστός και Άβυδος ήταν
κατάγιαλα. Το τόξο του τάνυσ᾽ επάνω ο Έρως
και μες στες χώρες και τες δυο μιαν τόξεψε σαγίτα
και μια κορασιάν έκαψε και νιο ένα παλληκάρι.
Λέανδρο τον ομορφονιό κι Ηρώ την κόρη ελέγαν.
Η Ηρώ στην Σηστόν έμενε, στην Άβυδο ο νιος ήτον·
άστρα κι οι δυο γλυκόφωτα στες δυο μέσα τες χώρες..."
(μτφ: Σίμος Μεναρδος)
"Hero and Leander", Peter Paul Rubens
Το ποίημα του Μουσαίου είναι από τα δημοφιλέστερα πάνω στο θέμα. Από αυτόν εμπνέονται αργότερα και γράφουν ο Σίλλερ μια μπαλάντα, ο Γκριλμπατσέρ μια λυρική τραγωδία, ενώ πλήθος εικαστικών και μουσικών δημιουργών αποτυπώνουν το ειδύλλιο των δυο νέων στον καμβά τους...
"Της Ηρώς και του Λεάνδρου η καρδιά Απ’ το βέλος του Έρωτα, που θεϊκιά Έχει δύναμη, οδυνηρά επλήγη. Η Ηρώ, ανθηρή ως Ήβη, όμορφη κόρη· Κείνος εύρωστος, που κίναγε στα όρη Με ορμή για να ριχτεί μες στο κυνήγι...", γράφει ο ΣΙΛΛΕΡ ...
και συνεχίζει:
"Και με ντύμα που ο αέρας το σηκώνει
Ρίχνεται από του πύργου το μπαλκόνι,
Στους γιαλούς του Πόντου τους κατάφωτους.
Στα βασίλειά του πάνω τα πελάγια
Τα δυο λείψανα ο θεός φέρει τα άγια,
Κι είναι αυτός που αποτελεί τον τάφο τους.
Κι απ’ τη λεία του αυτή ευχαριστημένος
Κινά ολόχαρος, μακριά να την φυλά,
Κι απ’ την ανεξάντλητή του υδρία χύνει
Τη ροή του, ποταμό που αιωνίως κυλά"
( Φρήντριχ Σίλλερ, Μπαλάντες, μτφ. Κ.Γ.Σαμέλη)
Στη θάλασσα του Βοσπόρου υπάρχει ο "Πύργος του Λεάνδρου" ή "Πύργος της κόρης", γνωστός με την τουρκική ονομασία "Kız Kulesi" .Το όνομα του πύργου συνδέεται με διάφορους θρύλους. Σύμφωνα με την αρχαιοελληνική εκδοχή ο πύργος οφείλει την ονομασία του στο μύθο της Ηρώς και του Λέανδρου. Η Ηρώ όταν κατάλαβε τι συνέβη αυτοκτόνησε πηδώντας από τον πύργο.
Τα μουσικά έργα, τα εμπνευσμένα απο αυτόν τον τρυφερό, αγάπης μύθο, είναι πολλά.
Ξεχωρίζουμε:
1) Ο γάλλος Louis-Nicolas Clérambault διέπρεψε ως οργανίστας, βιολιστής και συνθέτης και είναι εκεινος που ανέπτυξε το είδος των "γαλλικών καντατών ", που συγκεντρωθηκαν σε 5 τόμους. Από το 2ο τόμο είναι η καντάτα "Λέανδρος και Ηρώ" εμπνευσμένη απο το μύθο, σε κείμενο αγνώστου. Ποτισμένη με εντονο λυρισμό, ευγενεια και τρυφεροτητα. Ιδιαιτερα εκφραστικό το μέρος που απεικονιζει το στροβίλισμα των ανέμων...Τσέμπαλο και ταχυτατες δοξαριές ηχούν σαν να βροντοφωναζουν τη δόξα και το θρίαμβο του αγέρα , που "ξεσκίζει" το άψυχο, αιμόφυρτο κορμί του νεου στις όχθες...
Clerambault: "Leandre et Hero"
2) Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Ρώμη το 1707, ο Φρειδερίκος Χαίντελ έγραψε μια καντάτα εμπνευσμένη από το μύθο του Λέανδρου και της Ηρώς σε λιμπρέτο του καρδινάλιου Οτομπόνι. Είναι το έργο με το οποίο ο συνθέτης αντικατέστησε με ιταλικό το πρώην γερμανικό ύφος σύνθεσης του, που έκτοτε θα χρησιμοποιούσε. Ο Χαίντελ προσεγγίζει με συγκλονιστικό τρόπο την απώλεια της αγάπης και καθηλώνει με τη θρηνητική άρια της Ηρως μέσα στην παραφροσύνη που τής δημιουργεί η εικόνα του νεκρού αγαπημένου:
Handel: "Ero e Leandro":
3) Το 1837 ο Ρόμπερτ Σούμαν με πυρήνα τους χαρακτήρες Φλορεστάν κα Ευσέβιο, που αντιπροσωπεύουν τη δυαδικότητα της προσωπικότητάς του, ο ένας ορμητικός και όλο πάθος και ο άλλος ονειροπόλος και ευαίσθητος συνθέτει το "Fantasiestücke, Op. 12", μια πιανιστική συλλογή από οκτω μινιατούρες τις οποίες αφιέρωσε στην δεκοχτάχρονη πιανίστα και φίλη του, Anna Robena Laidlaw...Θρυλείται πως στο μέρος της συλλογής με τίτλο: "In der Nacht -Στη Νύχτα", όπου συνδυάζεται η ηρεμία της νυχτας με το πάθος που γεννά σε δυο ερωτευμένους, πως ο Σούμαν όταν το συνέθετε είχε κατά νου το μύθο του Λέανδρου και της Ηρώς.
Schumann Fantasiestücke, Op.12 - 5. In der Nacht:
3)Το 1853 ο Φραντς Λιστ γράφει τη δεξιοτεχνικότατη μπαλάντα του Ν.2 για πιάνο, που κατά δήλωση του Claudio Arrau σκιαγραφεί τον αρχαιοελληνικό μύθο της Ηρώς και του Λέανδρου με την τραγική του κατάληξη. Πιιθανολογείται πως την εκδοχή αυτή άκουσε από το δάσκαλό του, Martin Krause που υπήρξε μαθητής του Λιστ. Η μπαλάντα στηρίζεται σε δυο θέματα. Το ένα αναπτύσσεται στην χαμηλή περιοχή του πιάνου αναδύοντας απειλητική αίσθηση με τη συνεχή εκτέλεση από τρίηχα και το άλλο στη μεσαία και την υψηλή περιοχή, περισσότερο φωτεινό και με στοχαστική διάθεση.Ενα επίμονο χρωματικό ostinatο αντιπροσωπεύει τη θάλασσα. Ακούγοντας την τρομερά δεξιοτεχνική σύνθεση μπορεί κανείς να πλάσει με τη φαντασία του την εικόνα της δύσκολης νυχτερινής πλεύσης του ερωτευμένου νέου που παλεύει με τα κύματα προκειμένου να φθάσει στην αγαπημένη του...
Liszt: "Ballade No. 2" / Claudio Arrau :
4)Ο Giovanni Bottesini, ο επονομαζόμενος"Παγκανίνι του κοντραμπάσου", φίλος και ίνδαλμα του Βερντι, γράφει την όπερα: "Ero e Leandros" σε λιμπρέτο του Αρίγκο Μπόιτο. Παρουσιάστηκε το 1879 στο Teatro Regio στο Τορίνο. Χαιρετίστηκε με θερμή επιτυχία για τις "γεμάτες μαγεία" στιγμές της σύνθεσης, όπως οι άριεs της Ηρώς, ο λυρισμός των ειδυλλιακών ντουέτων μεταξύ των εραστών και ο δραματικος επίλογος.
5) Mπορεί ο Alfredo Catalani να είναι γνωστός για τις όπερές του, κυρίως την αγαπημένη του Τοσκανίνι, "La Wally", αλλά πειραματίστηκε επίσης με μια σειρά από ορχηστρικά έργα. Τελευταίο αυτής της κατηγορίας είναι το συμφωνικό ποίημα: "Ero e Leandro", σύνθεση του 1884 κι έμπνευση απο την τραγική ερωτική ιστορία των νέων στα Δαρδανέλια, που από πολλούς θεωρήθηκε "το καλύτερο όλων, μακράν".
Alfredo Catalani - Ero e Leandro:
6) Victor Herbert – "Hero and Leander" : Πρόκειται για απαράμιλλης ομορφιάς συμφωνικό ποίημα, που ο Βικτόρ Χέρμπερτ εμπνευστηκε μετά την ανάγνωση του ποιήματος του Μπάυρον που τον ενθουσίασε!Ιδιαίτερης αξίας είναι η "Σκηνή της Αγάπης", όπου ο δημιουργός αναθέτει ένα αισθησιακό διάλογο ανάμεσα στο όμποε και το φαγκότο, έκφραση της έκρηξης πάθους των δυο εραστών.
Victor Herbert: "Hero and Leander" Op.33: 2nd mov- Love Scene":
Όλα τα έργα που έχει εμπνεύσει ο συγκεκριμένος μύθος για τη "Νύφη της Αβύδου και τον αγαπημένο της Λέανδρο" συγκινούν βαθειά....Η ποιητική τέχνη από το Μουσαίο ως τον Μπάυρον και τον Σίλλερ..Η Χαιντελική καντάτα, η όπερα του Καταλάνι ή του Μποτεσίνι, ο Σούμαν και ο Λιστ, υμνούν τον έρωτα των δυο νέων που η ιστορία τους τούς χάρισε την αιωνιότητα!
Ο Πάουλ Χίντεμιτ θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Γερμανούς μουσικούς του 20ου αι. Εκτός από συνθέτης και μαέστρος, υπήρξε βιολιστής, βιολονίστας, μουσικοδιδάσκαλος και διαπρεπής μουσικολόγος.
Τα έργα του χαρακτηρίζονται "νεοκλασικά" κι είναι εμφανώς επηρεασμένα από την αντιστικτική γλώσσα του Μπαχ.
"Septet for Winds":
Ο Πάουλ Χίντεμιτ μετά τον Β' Παγκόσμιο πόλεμο μεταναστεύει στην Αμερική. Εκεί, και με διάθεση νοσταλγίας για την πατρίδα, όπως κάθε μετανάστης γράφει μια από τις δημοφιλέστερες της δημιουργικής του πορείας, σύνθεση, το "Σεπτέτο" του για σύνολο πνευστών.
Βρισκόταν στην Ταορμίνα στα πλαίσια μιας Ευρωπαϊκής περιοδείας τo 1948, όταν συνέθεσε το "Septet".
Ο ίδιος σημειώνει στο ημερολόγιό του:
"Αυτός ο κήπος της Ταορμίνα που βρίσκομαι, είναι πανέμορφος! Η θάλασσα βρίσκεται στα πόδια μου και πίσω υψώνεται η Αίτνα χιονισμένη... Αν κάποιος θεωρεί πως η ποιότητα μιας σύνθεσης επηρεάζεται από το περιβάλλον μας, τότε σίγουρα ο τόπος αυτός είναι ο ιδανικός ώστε να τού γεννηθούν οι ωραιότερες ιδέες!"
Rudolf Heinisch: "Ο Χίντεμιτ διευθύνει"
Το Σεπτέτο αναπτύσσεται σε 5 μέρη σχεδιασμένα ώστε να εκτελούνται ενιαία, όμως ως διακριτές ενότητες. Εκτελείται από σύνολο: φλάουτο-όμποε-κλαρινέτο-μπάσο κλαρινέτο-φαγκότο-κόρνο και τρομπέτα.
1.Lebhaft
2.Intermezzo, Sehr langsam, frei
3.Variationen, Mäßig schnell
4. Intermezzo, Sehr langsam
5. Fuge Alter Berner Marsch, Schnell
1. Το εναρκτήριο μέρος "Lebhaft-ζωηρά", εκτελείται από το σύνολο των ξύλινων πνευστών στα οποία ανατίθεται ένα σαρκαστικού ύφους βασικό θέμα, που θυμίζει μουσική συνοδεία σε ταινία κινουμένων σχεδίων.
2. Ακολουθεί το "Intermezzo: Sehr langsam, frei-πολύ αργά και ελεύθερα" με χαρακτήρα αυτοσχεδιαστικό.
3. Το 3ο μέρος περιλαμβάνει εννέα παραλλαγές μια μελωδίας έντονου λυρισμού, που καθεμία ξετυλίγεται πάνω σε ξεχωριστό ρυθμικό χαρακτήρα.
4. Το 4ο μέρος απαρτίζεται από ένα σύντομο δεύτερο ιντερμέτζο ρευστής μουσικής υφής, σε τέμπο Sehr langsam-πολύ αργά επίσης, το οποίο οδηγεί στο
5. φινάλε, όπου ο Χίντεμιτ μεγαλουργεί αντιστικτικά. Στα πλαίσια ενός ελεύθερα ατονικού, όμως οργανωμένου υλικού και σε μορφή διπλής φούγκας "ομολογεί" τις αισθητικές επιλογές του, που έχουν πυρήνα τους μεν τον εκφραστικό εξπρεσιονισμό , όμως με νύξεις και του υστερο-ρομαντικού ιδιώματος της πρώιμης περιόδου του Χίντεμιτ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το κλείσιμο, όπου η τρομπέτα εμφανίζεται απρόσμενα εκτελώντας τη μελωδία του γνωστού εμβατηρίου:"Gruß an Bern", που "σβήνει" αμέσως μετά την ολοκλήρωσή του ..
Αξίζει να σημειωθεί πως όταν το 1952 παρουσιάστηκε στις ΗΠΑ, το έργο είχε τεράστια επιτυχία!Μάλιστα βραβεύτηκε και χαρακτηρίστηκε απ΄τους μουσικοκριτικούς ως "το καλύτερο έργο μουσικής δωματίου της χρονιάς". Χαριτολογώντας, η σύζυγος του συνθέτη Γερτρούδη, έγραψε σε κάποιο φίλο του ζευγαριού, εκδότη:
"Δεν έχουμε ιδέα τι σημαίνει πραγματικά το βραβείο, αλλά τα συγχαρητήρια πέφτουν βροχή από όλες τις πλευρές. Ξαφνικά το "Σεπτέτο" βρέθηκε στα χείλη όλων των παντοπωλών και των ιχθυοπωλών, που μας έχουν δεχθεί -πλέον- στις τάξεις του εκλεκτού πελατολογίου τους!"
Paul Hindemith: "Septet for Winds":
[Ο Πάουλ Χίντεμιτ γεννήθηκε σαν σήμερα, 16 Νοεμβρίου 1895 Τα ΕΙΚΑΣΤΙΚΑ του γερμανού, Rudolf Heinisch, στενού φίλου του συνθέτη, φιλοτεχνήθηκαν την περίοδο σύνθεσης του Σεπτέτου]
πηγές: www.umwindorchestra.com nyphil.org προσωπικές εκτιμήσεις μετά την ακρόαση
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής. Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Απόψε ένας έρωτας πάνω κι από το θάνατο…
"Καλλιρόη και Κόρεσος"
"Η θυσία του Κόρεσου για να σωθεί η Καλλιρόη", Jean-Honoré Fragonard, Λούβρο
Σύμφωνα με το μύθο, η Καλλιρόη ήταν μια πανέμορφη νεανίδα της Καλυδώνας.Στην Καλυδώνα ζούσε και ο Κόρεσος, που δεν φημιζόταν για την ομορφάδα του. Αδικημένος απ'τη φύση, όσον αφορά την εξωτερική του εμφάνιση, είχε και την ατυχία να ερωτευθεί την πανώρια Καλλιρόη, η οποία όμως τον περιφρονούσε, θεωρώντας την αγάπη του ως την μεγαλύτερη προσβολή που της είχε γίνει. Απογοητευμένος και θλιμμένος αποφάσισε να κρύψει την ασχήμια του κάτω από το χιτώνα των ιερέων του Διονύσου και αφοσιώθηκε στη λατρεία του θεού. Θεωρούσε πως με αυτή τη μεταμόρφωση θα μπορούσε τουλάχιστον να εμπνεύσει τον σεβασμό. Έτσι, μια μέρα, πήρε το θάρρος και πήγε στον πατέρα της Καλλιρόης για να τη ζητήσει σε γάμο. Φυσικά η όμορφη παρθένα αρνήθηκε! Η απελπισία και η θλίψη του νέου ήταν τόση, που γυρνώντας στο ναό του Διονύσου άρχισε να εκστομίζει κατάρες, ζητώντας από τον θεό εκδίκηση για την προσβολή που έγινε στον ιερέα του. Πάνω στoν παραλογισμό του καταράστηκε ακόμα και την πατρίδα του και τους κατοίκους της. Δεν πέρασε πολύς καιρός και στην Καλυδώνα ξέσπασε θανατηφόρα επιδημία!
Το μαντείο της Δωδώνης έδωσε χρησμό πως η επιδημία θα κατάπαυε μόνο εάν οι Καλυδώνιοι θυσίαζαν στον Διόνυσο την Καλλιρόη ή άν θυσιάζονταν κάποιος άλλος στην θέση της. Αφού, κανείς δεν προσφέρθηκε,η παρθένος οδηγήθηκε στον βωμό. Πιεζόμενος όμως ο Κόρεσος από τον έρωτά της προς αυτήν, και που ως ιερέας θα την έσφαζε ο ίδιος, σφάχτηκε εκείνος αντί αυτής.
Η κοπέλα βλέποντας νεκρό το νέο στα πόδια της κατάλαβε πόσο μεγάλη ήταν η αγάπη του για κείνη, καθώς προτίμησε να πεθάνει ο ίδιος για να την γλυτώσει. Τότε, βλέποντας την ευγένεια της ψυχής που καθρεπτιζόταν στη μορφή του νεκρού άνδρα και έδινε στο γαληνεμένο πρόσωπό του μια ομορφιά θεϊκή η νέα ένιωσε ένα πρωτόγνωρο συναίσθημα: τον έρωτα! Μια ακατανίκητη δύναμη την έσπρωχνε κοντά του. Ντροπή, τύψεις μα και ο έρωτας, που είχε ξαφνικά γεννηθεί μέσα της την έκαναν να σφαχτεί και κείνη, στην πηγή της Καλυδώνας, που αργότερα οι άνθρωποι ονόμασαν Καλλιρόη από το όνομα της νέας.
Σας παραθέτω το τέλος από ένα παλιό σχετικό διήγημα του Σταματίου Βάλβη, που ανακάλυψα...
"...Η μήνις του Διονύσου εξιλεώθη...Η νόσος της πόλεως έπαυσεν αυθωρεί.Πάντες οι Καλυδώνιοι θρηνούσι τον θείον ιερέα...[...]Ολίγην ώρα μετά,την μάχαιραν του Κορέσου έλαβεν η Καλλιρόη προς ανάμνησιν της αυταπαρνήσεως εκείνου και την μάχαιραν ταύτν ενέπηξεν εις το στήθος αυτής!Την στιγμήν καθ' ην είδον πίπτοντα τον Κόρεσον,ηγάπησεν πρώτη φορά και η Καλλιρόη.Και ηγάπησε εκείνον,ον τοσούτον εμίσησεν!!Τοιαύτη η ανθρωπίνη καρδία!..."
Ο μύθος αυτός μάς φέρνει στο νου τόσες και τόσες περιπτώσεις έρωτα που δεν βρήκαν ανταπόκριση καθώς η εξωτερική εμφάνιση του ενός έπαιξε ρόλο ανασταλτικό ώστε να αναπτυχθεί το ερωτικό συναίσθημα. Όταν αποκαλύπτεται με πράξεις η εσωτερική ομορφιά κι ο πλούτος της ψυχής αυτού που απορρίψαμε, εκτός από τη συνειδητοποίηση της ουσίας της αγάπης, τα συναισθήματα μπορεί και ν' αλλάξουν...
Η τέχνη έχει αποτυπώσει θαυμάσια το μύθο, που μας διδάσκει την αυτοθυσία. Ένα υπέροχο δείγμα εικαστικής δημιουργίας υψηλής αισθητικής είναι του Jean-Honoré Fragonard, που κοσμεί τις αίθουσες του Λούβρου. Ο ζωγράφος με βάση την περιγραφή του Παυσανία αποτυπώνει την έντονης δραματικότητας σκηνή της θυσίας του ερωτευμένου Κόρεσου ώστε να σώσει την αγαπημένη του Καλλιρόη.
Andre Destouches
Επίσης το μύθο περιγράφει με τα μουσικά ηχοχρώματα στην ομώνυμη όπερά του ο Andre Destouches. Ο γάλλος συνθέτης εμπνεύστηκε από τον έρωτα του Κόρεσου προς την Καλλιρόη όπως την διέσωσε ο Παυσανίας στα Αχαϊκά του, την λυρική τραγωδία του "Callirhoé" με πρόλογο και πέντε πράξεις σε λιμπρέτο του Pierre-Charles Roy, που από τους συγχρόνους του θεωρήθηκε "ως το αριστούργημά του". Η πρεμιέρα της όπερας έγινε το 1712 στο Βασιλικό Θέατρο του Παρισιού. Ο συνθέτης βασίστηκε στο μοντέλο της λυρικής τραγωδίας του Lulli, συμβάλλοντας έτσι στην εξέλιξη του είδους αυτού υπογραμμίζοντας τη σύνδεση λόγου, μουσικής και κίνησης.
Χαρακτηριστικός είναι ο ρόλος που ανατίθεται στη χορωδία, η οποία όχι μόνο παρεμβαίνει ως μάρτυρας του δράματος, αλλά και συμμετέχει σε αυτό σχολιάζοντας.Η σύνθεση, μέσα από τα ηχοχρώματα των οργάνων και τη δυναμική δημιουργεί την κατάλληλη ατμόσφαιρα αναδεικνύοντας τέλεια τις ψυχολογικές περιγραφές των χαρακτήρων της τραγωδίας.
Ο λιμπρετίστας παραλλάσσει ελαφρώς το μύθο, με την Καλλιρόη να εξαναγκάζεται από τους γονείς της να πατρευτεί τον ιερέα Κόρεσο. Εκείνη, που είναι κρυφά ερωτευμένη με τον Αγήνορα, κατά τη διάρκεια της γαμήλιας τελετής λιποθυμά και ο νέος ομολογεί την αγάπη τους. Ο Κόρεσος οργισμένος για την ασέβεια προς το πρόσωπό του-ιερέα του Διονύσου, καταριέται το λαό της Καλυδώνας να τον βρουν πολλά δεινά, όπως και γίνεται. Η Καλλιρόη με τη μητέρα της συμβουλεύονται το Μαντείο κι ο χρησμός απαιτεί το αίμα της Καλλιρόης ή κάποιου που την αγαπά πραγματικά για να σωθεί το βασίλειο. Η κοπέλα παίρνει την απόφαση να θυσιαστεί , ενώ ο ερωτευμένος Αγήνωρ είναι πρόθυμος να πεθάνει στη θέση της, ώστε να σωθεί η αγαπημένη του.Ο Κόρεσος βλέπει πως αν θυσιαστεί ο Αγήνορας, η Καλλιρόη θα τον μισήσει για πάντα. Έτσι, μαχαιρώνεται εκπληρώνοντας τη θυσία που ζήτησε ο θεός, να χυθεί αίμα από κάποιον που αγαπούσε βαθιά την Καλλιρόη..
Θα ακούσουμε την εισαγωγή της λυρικής τραγωδίας και την άρια της Καλλιρόης από την Πρωτη πράξη , οπου η κοπέλα θρηνεί τη μοίρα της, καθώς αντιλαμβάνεται πως χανει το νεο που αγαπα. …Μέρος έντονης εκφραστικότητας, οδύνης και σπαραγμού..
Andre Destouches: "Callirhoé, Ouverture":
Andre Destouches: "Callirhoé, O nuit temoin de mes soupirs secrets":
"Ω, νύχτα, μάρτυρα των μυστικών μου στεναγμών. για πάντα έχασα το νέο π'αγαπώ!"
Η λυρική τραγωδία κλείνει με τις τελευταίες λέξεις που απευθύνει ο Κόρεσος στους εραστές:
"Πεθαίνοντας, μπορεί το χέρι μου να σας ενώσει…Να θυμάστε τον Κόρεσο…"
"Ο Αλφειός κυνηγά την Αρέθουσα ενώ η Άρτεμη την τυλίγει σε σύννεφο", Carlo Maratta (1655)
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Οι προγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλάχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Απόψε, ένας ανεκπλήρωτος έρωτας...
«Αρέθουσα και Αλφειός»
"Aλφειός και Αρέθουσα", Paolo de Matteis
Σύμφωνα με μια εκδοχή τη Μυθολογίας, η Αρέθουσα ήταν μια νύμφη των πηγών και των δασών, ορκισμένη παρθένα και συνοδός της Άρτεμης, κόρη του Νηρέα και της Ωκεανίδας Δωρίδος.
Την πανέμορφη Αρέθουσα ερωτεύτηκε ο Αλφειός.
Όμως, εκείνη, μη ανταποκρινόμενη στον έρωτά του και προσπαθώντας να ξεφύγει από το κυνήγι του, ζήτησε βοήθεια από την Άρτεμη, Η θεά την τύλιξε σε σύννεφο και τη μεταμόρφωσε σε γάργαρη πηγή. Ο Δίας που είχε λυπηθεί τον απελπισμένο από την απόρριψη Αλφειό, τον μεταμόρφωσε σε ποτάμι.
Η Άρτεμη έδειξε στην Αρέθουσα υπόγειους δρόμους για να μπορέσει να τού ξεφύγει…
H πηγή της Αρέθουσας στην Ορτυγία
Έτσι η Αρέθουσα διαπέρασε τη μεταξύ Πελοποννήσου και Σικελίας θάλασσα, φθάνοντας στην νήσο Ορτυγία, στις Συρακούσες. Όμως η αγάπη του Αλφειού, δυνατή και άσβεστη όπως ήταν, βρήκε τρόπο να τη φτάσει. Με την ορμητικότητά του κυριάρχησε στα θαλάσσια ρεύματα της Αδριατικής, καταφέρνοντας να ενώσει τα νερά του για πάντα με κείνα της καλλίροης πηγής της Αρέθουσας. Μιας πηγής, που περιβάλλεται σήμερα από φοίνικες και παπύρους. Ένα από τα ελάχιστα μέρη της Ευρώπης που φύεται πάπυρος...
Πρόκειται για ένα υπέροχο μύθο, που είχαν επινοήσει οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, προκειμένου να ερμηνεύσουν την ένωση των γλυκών νερών των ποταμών με τη θάλασσα...
Η μάγισσα Μουσική μας, εδώ παρούσα φυσικά, αφού από το μύθο εμπνεύστηκε το 1915 το πρώτο μέρος του έργου "Mythes, Op.30-Μύθοι-Τρία ποιήματα για βιολί και πιάνο", ο Karol Szymanowski.
Το έργο είναι τριμερές με τους μύθους του "Νάρκισσου" και του "Πάνα με τις Δρυάδες", να το ολοκληρώνουν. Σύνθεση ιμπρεσσιονιστικού ύφους, πλούσια ηχοχρωματική παλέτα, ιδιαίτερα εκλεπτυσμένη αρμονία και το αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ πιάνου και βιολιού αποκαλύπτεται μαγικό! Η μυθολογία δίνει το ερέθισμα για μουσικό προγραμματισμό! Mαγευτική η εκφραστική φύση του μύθου από τον Σιμανόφσκι, που αριστοτεχνικά τον περιγράφει με λεπτότατες αποχρώσεις και τεράστιο φάσμα λυρισμού, που πολλοί χαρακτήρισαν ως "έκσταση".
"Aρέθουσα και Αλφειός", Lorenzi, Battista di Domenico MET, NY
Από τα πρώτα κιόλας μέτρα το πιάνο μιμείται τη γάργαρη ροή του νερού, δημιουργώντας το μουσικό υπόβαθρο για μια από τις ωραιότερες μελωδίες του Σιμανόφσκι.
Θεωρείται έργο επαναστατικό, καθως υιοθετεί ένα νέο τρόπο έκφρασης για το βιολί, που έχει και τον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ετσι, επιλέγω να το ακουσουμε με τον θρύλο-ουκρανό Yulian Sitkovetsky. Ως παιδί υπήρξε φαινόμενο.Ήταν εκείνος που επιλέχθηκε ως το σπουδαιότερο ταλέντο του Ωδείου του Κιέβου προκειμένου να ερμηνεύσει για τον Jacques Thibaud ενώ το 1945 κέρδισε τον διαγωνισμό Νεων Ερμηνευτών Σοβ.Ενωσης στο βιολί, με τους Ρίχτερ και Ροστροπόβιτς να κερδίζουν στο πιάνο και το τσέλο, αντίστοιχα.
Δυο χρόνια αργότερα μοιράστηκε το πρώτο βραβείο στο Φεστιβάλ της Πράγας με τον Leonid Kogan.Θαυμαστές και υποστηρικτές του υπήρξαν οι Yehudi Menuhin και David Oistrakh. Στο πιάνο η σύζυγός του, Bella Davidovich.
Είναι ο αγαπημένος μου ζωγράφος και πολλάκις έχω θαυμάσει σε μουσεία του κόσμου, έργα του!
Ο Ολλανδός ζωγράφος, Γιοχάνες Βερμέερ γεννήθηκε σαν σήμερα, 31 Οκτωβρίου 1632 κι είναι ένας από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της Ολλανδικής Χρυσής Εποχής.
Με εντυπωσιάζει η εκπληκτική του δεξιοτεχνία! Τα θέματά του, απλά και καθημερινά δίνουν την αίσθηση αδιόρατης ηρεμίας...Οι μορφές και τα αντικείμενα του καμβά με τον πρωτοφανή τρόπο, που χειρίζεται το φως, σε βυθίζουν στον απύθμενο εσωτερικό σου κόσμο ν'ανακαλύψεις νέα συναισθήματα...
Aξιοσημείωτο είναι πως στους 13 από τους 36 γνωστούς πίνακες του Βερμέερ η μουσική είναι το κεντρικό θέμα και σ'αυτούς απεικονίζονται διάφορα μουσικά όργανα, μάλιστα σε μερικές περιπτώσεις με συμβολικό υπόβαθρο. Φαίνεται λοιπόν, πως η Μουσική κατείχε σημαντική θέση και στη ζωή του ζωγράφου. Δεν γνωρίζουμε αν εκτελούσε κάποιο όργανο, σίγουρα όμως είχε τη δυνατότητα να επεξεργαστεί το λαούτο και τις παραλλαγές του (έπαιζε η πεθερά του) αλλά και βιόλα ντα γκάμπα, φλάουτο με ράμφος, ή τσέλο, στο σπίτι του πάτρονα των τεχνών και φίλου του, Pieter van Ruijven.
Από τους πίνακές του, επιλέγω σήμερα ένα έργο της νεότητάς του, όπου απεικονίζει και τον εαυτό του ως μουσικό. Πρόκειται για την "Μαστρωπό", που ο Βερμέερ φιλοτέχνησε γύρω στα είκοσι πέντε χρόνια του. Η σκηνή που αποτυπώνεται μάλλον διαδραματίζεται σε ταβέρνα ή πορνείο γι'αυτό και ορισμένοι τιτλοφορούν το έργο ως: "Σκηνή πληρωμένης αγάπης".
Αυτοπροσωπογραφία Βερμέερ (λεπτομέρεια του πίνακα)
Η γυναίκα, δεύτερη απο αριστερά ντυμένη με μαύρο ράσο είναι η προαγωγός. Δίπλα της ο άνδρας με το κόκκινο σακάκι και το καπέλο (προφανώς στρατιώτης) πληρώνει τη νέα κοπέλα για τις υπηρεσίες της. Εκείνη έχει ανοίξει την παλάμη της να δεχτεί το χρυσό νόμισμα, ενώ ο άνδρας την έχει πάρει αγκαλιά και την χαιδεύει στο στήθος. Τέρμα αριστερά βλέπουμε έναν οργανοπαίχτη, συχνό πρόσωπο σε τέτοιου είδους χώρους και στην υπηρεσία της προαγωγού, όπου τραγουδώντας και παίζοντας κάποιο λαϊκό όργανο διασκέδαζε τους θαμώνες και η μουσική χρησιμοποιείτο ως μέσο για να προσελκύσει "ερωτικούς πελάτες".
Ο Βερμέερ έχει δώσει τη δική του μορφή στο μουσικό με το μπερέ. Στο ένα χέρι κρατά ένα ποτήρι με ποτό και στο άλλο το cittern, μουσικό όργανο στον τύπο του λαούτου ή του μαντολίνου, το μπράτσο του οποίου είναι ορατό στο εικαστικό έργο.
Το ανατολίτικο κιλίμι με τα περίτεχνα σχέδια...η κεραμική, διακοσμημένη με μπλε μοτίβα κοβαλτίου κανάτα...τα λαμπερά κουμπιά στο γούνινο παλτό...οι αντανακλάσεις στα γυάλινα αντικείμενα, όλα σχολαστικά φιλοτεχνημένα, αποδεικνύουν την εξαιρετική τεχνική ικανότητα του Γιοχάνες Βερμέερ.
Cittern ή Cister είναι όργανο της οικογένειας του λαούτου, δημοφιλές στον 16ο και 17ο αι. Το ηχείο του με επίπεδη πλάτη, μη παράλληλη προς το καπάκι, έχει μεταλλικές χορδές που νύσσονται με πλήκτρο. Οι χορδές, συνήθως 4 έως 7, είναι κατά κανόνα διπλές. Το όνομα "Cittern" είναι παραφθορά της λέξης "κιθάρα", στο πνεύμα της Αναγγέννησης να κατασκευάζονται όργανα των οποίων τα ονόματα αποτελούν παραφθορές αρχαιοελληνικών λέξεων, χωρίς αυτό να σημαίνει πως τα όργανα έχουν και σχέση μεταξύ τους.
Ο μεγάλος αριθμός εικαστικών έργων που απεικονίζουν αυτό το όργανο αποδεικνύει τη μεγάλη δημοτικότητά του στις Κάτω Χώρες του 17ου αι. Με την επίπεδη πλάτη του ήταν πιο ανθεκτικό στην κατασκευή από το λαούτο, επομένως ευκολότερα μετακινούμενο και φθηνότερο. Αυτή η δυνατότητα έκανε το cittern αγαπημένο όργανο ειδικά της μεσαίας τάξης για συνοδεία λαϊκών τραγουδιών και χορευτικής μουσικής.
Σάς αφήνω με μια μουσική σύνθεση -δημοφιλή στη εποχή του Βερμέερ- γραμμένη για το λαουτοειδές cittern, που φαίνεται να ήταν όργανο που ο ζωγράφος ξεχώριζε, αφού το επιλέγει ως εκείνο που υποτίθεται εκτελεί στο έξοχο εικαστικό της νεότητάς του...
Είναι η σύνθεση του φλαμανδού λαουτιέρη, Emanuel Adriaessen: "Branle Englese"
Ο Adriaessen εκτός από συνθέτης και λαουτίστας είναι γνωστός και για τη συλλογή του: "Pratum Musicum". Μια συλλογή με έργα και ταμπλατούρες για σόλο λαούτο, μαδριγάλια, φωνητικές και χορευτικές συνθέσεις, που αποτελεί πλούσιο υλικό μελέτης για τον σύγχρονο ερευνητή σχετικά με την Αναγεννησιακή μουσική.
Παλαιότερα άρθρα μου για τον Βερμέερ μπορείτε να διαβάσετε εδώ και εδώ.
Οι πρόγονοί μας -ως γνωστόν- προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να ερμηνεύσουν όσα ανεξήγητα και ακατανόητα συνέβαιναν γύρω τους...Από φυσικά φαινόμενα ως τις ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες. Ανάμεσά τους και η αόρατη, κινητήρια δύναμη του έρωτα. Δύναμη που ασκεί τεράστια επιρροή πάνω σε όσους τον βιώνουν κι αποτελεί για κείνους, τουλαχιστον για όσο διάστημα υφίσταται, το βαθύτερο νόημα της ζωής.
Σε αυτή τη σειρά αναρτήσεων κάθε Παρασκευή βράδυ θα αναφερόμαστε συνοπτικά σε δημοφιλή ζευγάρια της μυθολογίας, που ερωτεύτηκαν σφοδρά και σε κάποιες περιπτώσεις καταστροφικά, καθώς η δύναμη του έρωτά τους τέθηκε εκτός ελέγχου.
Απόψε, ο μύθος της μεταμόρφωσης σε κύκνο του Δία λόγω του έρωτά του για τη Λήδα.
"Λήδα και Κύκνος", Il Sodoma, Γκαλερία Μποργκέζε
Η Λήδα ήταν μυθική βασίλισσα της Σπάρτης, σύζυγος του Τυνδάρεω. Λόγω της απερίγραπτης ομορφιάς της, πολλές είναι οι χώρες που διεκδίκησαν την καταγωγή της…
Το απαράμιλλο κάλλος της δεν μπόρεσε να αντισταθεί ούτε ο πατέρας των θεών, γνωστός για την αδυναμία του στο ωραίο φύλο.Την είδε στις όχθες του ποταμού Ευρώτα και αισθάνθηκε γι' αυτήν ακατανίκητο πόθο!
Για να την προσεγγίσει λοιπόν ο γυναικοφιλής Δίας ζήτησε τη βοήθεια της θεάς Αφροδίτης, η οποία μεταμόρφωσε εκείνον σε κύκνο και τον εαυτό της σε αετό που άρχισε να τον καταδιώκει. Βλέποντάς τους, η Λήδα θέλησε να προστατεύσει τον κύκνο και, για να τον σώσει, τον πήρε στην τρυφερή αγκαλιά της.
Λίγο αργότερα η Λήδα γέννησε, όπως λέει ο μύθος, δύο αυγά, δυο ζευγη διδύμων: Κάστωρ, Πολυδεύκης, Ελένη και Κλυταιμνήστρα....
"Λήδα και Κύκνος", Cesare da Sesto Wilton House
Η ένωση του κύκνου με τη Λήδα συμβολίζει την ένωση του υλικού με τον πνευματικό κόσμο. Ο Κύκνος στην αρχαιότητα παραλληλιζόταν με τον ήλιο, το φως και την αγνότητα. Είναι επίσης το πλάσμα που ενώνει τρία στοιχεία: το νερό, τη γη και τον αέρα, δηλαδή τα εγκόσμια με τα αιθέρια. Ήταν η προσωποποίηση της αρμονίας και της εσωτερικής γαλήνης… Είναι η χαρακτηριστική κίνηση του κύκνου, που τον καθιέρωσε ως έμβλημα αγάπης και έρωτα, που όταν πλησιάζει το ταίρι του λυγίζει τον μακρύ του λαιμό, κάνοντας κάποιους να υπστηριζουν πως το σύμβολο της καρδιάς προέρχεται από αυτό το σχήμα. Καθόλου δύσκολο, λοιπόν, να κερδίσει μια θέση στον συμβολισμό της αγάπης.
Ο Ζευς-Κύκνος-Νούς και η Λήδα-Λήθη αποτελούν τις δύο πρωταρχικές συμπαντικές δυνάμεις. Ο Δίας-Νους και το σκότος, το χάος, θα γεννήσουν το κοσμικό ωόν, το αυγό απο την έκρηξη-σπάσιμο του οποίου θα γεννηθούν οι Διόσκουροι και η Ελένη, ο κόσμος και το φώς της ζωής.
"Λήδα και Κύκνος", Francesco Melzi
Ο μύθος αυτός έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη ζωγραφική δημιουργία του Λεονάρντο ντα Βίντσι, αφού για μεγάλα χρονικά διαστήματα επανήρχετο στο θέμα αυτό συμπληρώνοντας και τροποποιώντας την αρχική σύλληψή του.
Το έργο του ντα Βίντσι είναι χαμένο, όμως επηρέασε αρκετούς μεταγενέστερους καλλιτέχνες που εξαιρετικά αποτύπωσαν το μύθο, όπως οι δημιουργίες των Cesare da Sesto, Il Sodoma ή του Francesco Melzi.
Η Λήδα απεικονίζεται μέσα σε εκτυφλωτική γυμνότητα και ο Κύκνος-Δίας καταφεύγει στην αγκαλιά της. Ως φόντο ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί στοιχεία της φύσης με οργιώδη λάστηση, δάση, τοπία, βουκολικες σκηνές…, ενώ στο κάτω μέρος των εικαστικών έργων σχεδιάζονται δυο αυγά με σπασμό κέλυφος-αναφορά στη γέννηση των διδύμων. Οι μορφές τους θυμίζουν τις μορφές των ερωτιδέων της Αναγέννησης.
Ο μύθος δίνει σπουδαία έμπνευση για το ομότιτλο ποίημά του στον βρετανό Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς:
"Λήδα και Κύκνος"
Ξάφνου ρίπη: φτερά τρανά φτεροκοπούν ακόμη
"Λήδα και Κύκνος", ψηφιδωτό Μουσείο Λευκωσίας
πάν’ από κόρη ανήμπορη, τους μηρούς της χαϊδεύουν;
Και πώς μπορεί το σώμα της, σαν άσπρες ορμές τ’ ωθήσουν,
ν’ αδιαφορήσει στους παλμούς που την καρδιά του δέρνουν;
Λιγνά χέρια τρεμάμενα πως τάχα ν’ απωθήσουν
το μεγαλείο το φτερωτό απ’ τους μηρούς που λύνουν;
Και πώς μπορεί το σώμα της, σαν άσπρες ορμές τ’ ωθήσουν,
ν’ αδιαφορήσει στους παλμούς που την καρδιά του δέρνουν;
Ένας των λαγονιών σπασμός δημιουργεί εκειπέρα
σπασμένο τείχος, πυρκαγιά τρανής στέγνης και πύργου,
1. Το μύθο της Λήδας και του Κύκνου-Δία χορογράφησε ο Roland Petit, ο οποίος αγάπησε πολύ την εικόνα του κύκνου απ' όταν είδε την Άννα Πάβλοβα στο ρόλο. Έτσι, δίνει μια σαγηνευτική απεικόνιση του μύθου στην αισθησιακή μπαλετική μινιατούρα πάνω στη μουσική από το δεύτερο μέρος, "Largo" του "Oboe Concerto BWV 1056" του Γ.Σ Μπαχ.
Απολαύστε!
"Leda and the Swan", Βallet - Roland Petit / J.S.Bach:
2. Από το παραπάνω ποίημα του Γέιτς για την ερωτική συνεύρεση Λήδας-Δία-Κύκνου εμπνεύστηκαν τη μουσική τους σύνθεση οι Seraphim Trio(πιάνο, βιολί, τσέλο) με vocal και απαγγελία.
ενώ
3. από το ίδιο ποίημα ο ταλαντούχος βρετανός Howard Blake συνθέτει το ομώνυμο κουαρτέτο εγχόρδων: "Leda and the Swan, Op. 249a" για το Edinburgh Quartet:
Ο Φρειδερίκος Σοπέν δεν είχε προδρόμους, ούτε όμως και μαθητές, θα λέγαμε, καθώς δεν αποτελεί συνδετικό κρίκο σε μια μακρά εξέλιξη. Όσο μεγάλος κι αν είναι ο Μπετόβεν, πάντα θα τον βλέπουμε σαν συνεχιστή του Χάυντν και πρόδρομο του Βάγκνερ...Δηλαδή η πρόοδος μεταξύ τους είναι συνεχής. Μιλούν την ίδια γλώσσα...
Ο Σοπέν όμως είναι ο Σοπέν...Κατέχει το μυστικό μιας ιδιάζουσας εσωτερικής φωνής που μονάχα αυτός μιλά τη γλώσσα της. Φυσικά, αυτό δε σημαίνει πως δεν άσκησε επίδραση σε μεταγενέστερους καλλιτέχνες...Άσκησε, σημαντική αλλά έμμεση, που κανείς αναζητά τα ίχνη της κάτω από την επιφάνεια, όπως λόγου χάριν η μακρινή συγγένεια ανάμεσα στα «Πρελούδια» του Σοπέν και τα «Πρελούδια» του Ντεμπισί.
[Στη διπλανή εικόνα βλέπετε ένα πορτρέτο του συνθέτη σε ακουαρέλα της 16χρονης Maria Wodzinska, με την αδερφή της οποίας ο Σοπέν αρραβωνιάστηκε, όμως δεν έφτασε ποτέ σε γάμο. Πολλοί χαρακτηρίζουν το εικαστικό ως ένα από τα καλύτερα πορτρέτα του Chopin -μετά από αυτό από τον Ντελακρουά- με τον συνθέτη να απεικονίζεται σκεπτικός και γαλήνιος]
Δεν είναι τυχαίο που χαρακτήρισαν τον Σοπέν ως «ποιητή του πιάνου»...
Ο πολωνός συνθέτης έγραψε μόνο γι’ αυτό το όργανο(εκτός μεμονωμένων περιπτώσεων) και εντυπώσεις του πιάνου επιζητεί...
Ο Σοπέν δεν γράφει σονάτες με τον τρόπο του Χάυντν, του Μότσαρτ ή του Μπετόβεν, δεν εχει τίποτε το κλασικό η φόρμα του. Ούτε και συνθέτει σε «πνευματώδες» ύφος... Γράφει χορούς(βαλς, μαζούρκες, πολωνέζες) ή και έργα καθαρά φανταστικά(μπαλάντες, νυχτερινά, etudes...)
Σε όλα κυριαρχεί το συναίσθημα, το πάθος, η χάρη, η ευγένεια, η φινέτσα και η αρμονία! Όλες οι ανθρώπινες συγκινήσεις προσωποποιούνται στις ακροάσεις των έργων του...χαρά, πόνος, οδύνη, αγάπη, περηφάνεια, ακόμα και οργή...Τόνοι ευαισθησίας και λυρισμού, αλλά και τόνοι ορμητικοί, ηρωικοί, πατριωτικοί..
Ίσως δεν θα είμαστε υπερβολικοί λέγοντας πως οι τόνοι του Σοπέν βασίζονται στις αναμνήσεις του, που συχνά κανείς μπορεί να διακρίνει επιρροές από την ιταλική όπερα που λάτρευε. Κυρίως τον Μπελίνι, με τον οποίο συνδέθηκε φιλικά μετα τη συνάντησή τους το 1835. Ο Σοπέν δεν δίσταξε να ομολογεί πως έκλαιγε γοερά από συγκίνηση όταν άκουγε τις άριες της «Νόρμα» και των «Πουριτανών»...
Πορτρέτο του Σοπέν, Nτελακρουά
Η μουσική του είναι αγνή, δεν πατά στην κλασική αρμονία, αλλά αφήνεται σε μια χρωματική πορεία όπου η μελωδία καθοδηγεί. Ιδιαίτερα η υφή της συγχορδίας διακρίνεται για την άφθαστη εκφραστικότητα! Συγχορδίες πλατιές, με τα δάκτυλα να ανοίγουν εντυπωσιακά και να φθάνουν τη «δεκάτη»!
Ο Σοπέν προτιμά τους αρπισμούς, με άπταιστη σε ευλυγισία την εντύπωση που προκύπτει...
Ο καρδιακός του φίλος, ζωγράφος Ευγένιος Ντελακρουά υποστήριξε πως «σ' αυτόν οφείλουμε την έκταση των συγχορδιών, αυτές τις χρωματικές και εναρμονικές διεισδύσεις με μικρά σμήνη από πρόσθετες νότες που πέφτουν σαν δροσοσταλιές της αυγής πάνω στη μελωδική φόρμα και αναδεικνύουν τη φωτεινή τους λάμψη!»
[Το διπλανό πορτρέτο του συνθέτη φιλοτεχνημένο από τον φίλο του Ντελακρουά, αποτελεί μέρος ενος ενιαίου εικαστικού έργου με απεικόνιση και της Σάνδη, όμως το διπλό πορτρέτο κόπηκε στα δύο προκειμένου να πωληθεί ως ξεχωριστά κομμάτια, με την πιθανή πεποίθηση του τότε ιδιοκτήτη του ότι οι δύο πίνακες θα πωλούνταν σε υψηλότερη τιμή]
Δεν εκπλήσσεται κανείς όταν συνειδητοποιεί το μεγαλείο στα συντομότατα έργα του Σοπέν, όπως τα «Πρελούδια», που έγραψε εικοσάχρονος, όταν συνέθετε το πρώτο βιβλίο Πρελουδίων.
Ποτέ μουσικός σε λίγες γραμμές δεν κατάφερε να αποδώσει τις εντυπώσεις και την ένταση του συναισθήματος, μια μορφή συγκινητικής ποίησης...
Ο Γκλεν Γκουλντ, ο οποίος -κατά δήλωσή του- δεν ικανοποιείτο από τον Σοπέν, ωστόσο αναγνώριζε πως ο πολωνός υπήρξε εξαιρετικά χαρισματικός. Συναρπαστικός συνθέτης ως μινιατουρίστας και ασύγκριτος δημιουργός ατμόσφαιρας.
Ο Γκουλντ δήλωνε επίσης πως κανείς πριν αλλά και μετά το Σοπέν, δεν κατανόησε τόσο καλά το πιάνο!
Παρότι δεν ένοιωθε συχνά την επιθυμία να ερμηνεύσει Σοπέν, ωστόσο τον επέλεγε στις «ιδιαίτερες στιγμές του, στιγμές αδυναμίας κι αποκλειστικά για κείνον...»
Chopin Piano Sonata No. 3 in B Minor, Op. 58 / Glenn Gould:
Ο Φρειδερίκος Σοπέν έφυγε σαν σήμερα, 17 Οκτωβρίου 1849 από φυματίωση, πολύ πρόωρα…Μόλις στα 39 του… Δεν υπάρχει φιλόμουσος που να μην τον συνεπαίρνουν το πιανιστικό στυλ κι οι συνθετικές ιδέες του! Αυτός ο συνδυασμός συναισθηματικής εκφραστικότητας, ρομαντικής ευαισθησίας, με πλούσια μουσική ευρηματικότητα και πνευματικότητα, είναι χαρακτηριστικά που νομίζω δεν βρίσκεται σε κανέναν άλλο από τους ρομαντικούς...
Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr
Σκηνή του συμποσίου του φασιανού από χειρόγραφο της ποιητικής συλλογής: "Les Voeux du paon"
(Με αφορμή τη 16η Οκτωβρίου, που έχει καθιερωθεί τα τελευταία χρόνια ως: "Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής")
Σιγουρα, κάποιοι θα σκέφτονται πως η μουσική δεν εχει σχέση με την κουζίνα, όμως οι δημιουργοί -ως άνθρωποι- σχετίζονται άμεσα μ'αυτο που τούς θρέφει...
Στο παρελθόν έχουμε αναφερθεί στις διατρφικές συνήθειες των συνθετών και τις μουσικές εμπνεύσεις τους με βάση τα αγαπημένα τους εδέσματα.
Την πρωτοκαθεδρία σε αυτό το ιδιαίτερο κεφάλαιο κατέχει φυσικά ο Τζοακίνο Ροσίνι, ένας συνθέτης που εκτός από "μάστορας των μελωδιών", υπήρξε και "μάστορας στην κουζίνα"! Επινόησε πλήθος συνταγών, καθώς λάτρευε το φαγητό, έχοντας αδυναμία στο πατέ και τις τρούφες...
Αγαπημένο γεύμα του Μότσαρτ ήταν το κνέντελ συκωτιού, ο ουρανίσκος του Μπετόβεν ευφραινόταν με τα ψητά στρείδια, το ζεύγος Βάγκνερ -Ρίχαρντ και Κόζιμα- δήλωναν κατεξοχήν χορτοφάγοι, ζυμαρικά με χέλια και ψητός φασιανός και πέρδικα ήταν τα αγαπημένα πιάτα του Τζάκομο Πουτσίνι, ενώ ο εκκεντρικός και ιδιόρρυθμος Ερίκ Σατί προτιμούσε τις λευκές τροφές, ρύζι, γάλα ή μπακαλιάρο...
Σήμερα όμως σκέφτηκα να σάς παρουσιάσω μια μεγαλειώδη Γιορτή που έλαβε χώρα το 1454 στη Λιλ με πλήθος γκουρμέ εδεσμάτων!
Με την επίβλεψη του Δούκα της Βουργουνδίας Φιλίππου του Καλού στρώθηκε τραπέζι με ιδιαίτερα σπάνια φαγητά (για να σφραγιστεί μια κρίσιμη πολιτική συμφωνία) για να υποδεχτεί τους υψηλούς προσκεκλημένους του.
Πλην των συνδαιτυμόνων, στο "Συμπόσιο του φασιανού", όπως ονομάστηκε, παρευρέθηκε και αρκετός κόσμος ως θεατής για να απολαύσει μουσικές, χορούς και ιντερμέδια...
"Το συμπόσιο του φασιανού", αγνώστου, 16ος αι.
Χρονικογράφοι της εποχής περιγράφουν:
"...τότε, κάνει την εμφάνισή του στην αίθουσα του συμποσίου ένας ιππότης, ο οποίος κρατούσε στα χέρια του έναν φασιανό που του είχαν φορέσει ένα ολόχρυσο περιλαίμιο, φορτωμένο πολύτιμα πετράδια και πέρλες…"
Επίσης, ένα περιστατικό που διασώζεται, αναφέρει πως ξαφνικά στην αίθουσα του συμποσίου εμφανίστηκε ένα τεράστιο πατέ αν κρουτ (είδος πίτας γεμιστής με διάφορα κρεατικά και από τα κυριότερα πιάτα της μεσαιωνικής κουζίνας) από το οποίο ξεπετάχτηκαν 28 μουσικοί, μέλη μιας ορχήστρας που έπαιζε γνωστές μελωδίες του Gilles Binchois, ενός εξαιρετικού μελωδιστή της εποχής.
Η Βουργουνδία την περίοδο εκείνη είχε αναδειχθεί σε πολιτιστικό κέντρο και από τα μουσικά είδη κυριαρχούσε το γαλλικό και βουργουνδικό chanson, του οποίου κυριότερος εκφραστής ήταν ο Gilles Binchois, σύγχρονος του Γκυγιώμ Ντυφαί.
Το σανσόν του Binchois: "Je ne vis onques la pareille" εκτελούσε η ορχήστρα των είκοσι οκτώ, όταν ξεπετάχτηκε -εκπλήσσοντας τους πάντες- από την τεράστια "pate en croute", που σημειωτέον και μια και μιλάμε για διατροφή, ήταν ένα από τα πολύ αγαπημενα πιάτα και του Σοπέν, μια πίτα που αρεσκόταν να ετοιμάζει ο ίδιος και να τη σερβίρει στην αγαπημένη του, Γεωργία Σάνδη...
Ο Binchois αρχικά έγινε γνωστός για τη θρησκευτική του μουσική. Εντούτοις η φήμη του σήμερα οφείλεται στη μουσική που συνέθεσε για τη βασιλική αυλή, κυρίως τραγούδια αγάπης και ιπποσύνης που ικανοποιούσαν τα γούστα των Δουκών της Βουργουνδίας.
Καλή όρεξη με Gilles Binchois και το σανσόν του: "Je ne vis onques la pareille", μια σύνθεση συγκινητικής απλότητας που όμως μαρτυρά την επινοητικότητα και το μεγαλείο του δημιουργού της:
:format(jpeg):mode_rgb():quality(90)/discogs-images/R-6983826-1430992299-2723.jpeg.jpg)
.jpg)
_-_The_Parting_of_Hero_and_Leander_-_from_the_Greek_of_Musaeus_-_NG521_-_National_Gallery.jpg)
_September_2015-1.jpg)
