"Σαλβαντόρ Νταλί, ένας ιδιόρρυθμος μυστακοφόρος της εικαστικής τέχνης"

Ο σουρεαλιστής Σαλβαντόρ Νταλί υπήρξε  εκκεντρική και ιδιόρρυθμη προσωπικότητα.

Πολλοί τον χαρακτήρισαν παραδοξολόγο, μεγαλομανή, σκανδαλώδη, ως και παρανοϊκό!

Όμως, κανείς δεν αμφισβήτησε την καλλιτεχνική του μεγαλοφυία! Από τις εντυπωσιακότερες φυσιογνωμίες της σύγχρονης τέχνης!

S. Dali: "Cellini and Jupiter"

Ανάμεσα στα πολλά που κατά καιρούς αναφέρονται για τον μεγάλο καλλιτέχνη ίσως πρέπει να θυμίσουμε πως "ήρωας" για τον Σαλβαντόρ Νταλί υπήρξε κι ο Μπενβετούτο Τσελίνι. Ενας επίσης εκκεντρικός και ιδιόρρυθμος πολυκαλλιτέχνης  της Αναγέννησης, με ζωή  πολυτάραχη, οξύθυμος, εγωπαθής, είρωνας, παθιασμένος, λάτρης των απολαύσεων της ζωής, αλλά συγχρόνως μεγαλοφυής και πολυτάλαντος!

Μάλλον είναι αρκετά τα κοινά τους στοιχεία, δεν βρίσκετε; Γι' αυτό και ένοιωθε πως ταυτιζόταν μαζί του ο Νταλί, ο οποίος εικονογράφησε την έκδοση της "Αυτοβιογραφίας" του  Τσελίνι το 1946.

Χαρακτηριστική είναι η απεικόνιση της προετοιμασίας του γλυπτού "Δίας" του Τσελίνι, ένα έργο τεραστίων διαστάσεων παραγγελία του βασιλιά της Γαλλίας φτιαγμένο από ασήμι.

Ο γλύπτης  -κατά την παράδοση- όταν ολοκλήρωσε τη σύνθεση, την τοποθέτησε σε σκοτεινό δωμάτιο και ανέθεσε σε έναν υπηρέτη να στέκεται δίπλα στο γλυπτό και να κρατά δάδα προκειμένου το αργυροκατασκευασμένο άγαλμα να λάμπει στο σκοτάδι.

Τη σκηνή αυτή αποτύπωσε ο Νταλί.

S. Dali: "Cellini's portrait"

Επίσης ένα σκίτσο-πορτρέτο του Τσελίνι από τον Νταλί έχει τα χαρακτηριστικά του ζωγράφου, αν κανείς παρατηρήσει τις λεπτομέρειες.
Στοιχείο που μαρτυρά τον απερίγραπτο θαυμασμό του Νταλί προς την προσωπικότητα του Τσελίνι!
Γιατί και  ο Νταλί ήταν εκκεντρικός, ισχυρογνώμων, πεισματάρης, επιθετικός και απερίσκεπτος ενίοτε,  τολμηρός και "αντάρτης".

Λάτρευε να αυτοδιαφημίζεται και να προκαλεί με τις κινήσεις του.

Κάποιοι δε, τον είπαν και τρομερά φιλοχρήματο! Μάλιστα αυτό το χαρακτηριστικό της απληστίας του οδήγησε στον αναγραμματισμό του ονόματός του Salvador Dali=Avida Dollars, που μεταφράζεται σε "άπληστος για δολάρια".

'Οπως και να'χει κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την καλλιτεχνική και πνευματική του "ιδιοφυία", κάτι, που δηλώνεται και σε ένα από τα ονόματά του :
"Eungenio", που στα ισπανικά σημαίνει "Είναι ιδιοφυής".

Το αγαπημένο  ισπανικό συγκρότημα, οι Μecanο, δίνουν αυτό το όνομά του σε ένα από τα τραγούδια τους, αφιερωματική τιμή στο μεγάλο συντοπίτη τους καλλιτέχνη με το χαρακτηριστικό μουστάκι...

"Si te reencarnas en cosa hazlo en lapiz o en pincel

y gala de piel sedosa que lo haga en lienzo o en papel

andamos justos de genios "eungenio" salvador dali!"

"Αν μετενσαρκωθεί,

πάλι με μολύβι ή πινέλο

τη Γκαλά θα σκιτσάρει τη μεταξωτή

σε καμβά ή χαρτί

η ιδιοφυία

"Eungenio" Σαλβαντόρ Νταλί!"

Mecano: "Eugenio Salvador Dali"

Φυσιογνωμία εκκεντρική ο Σαλβαντόρ Νταλί, αλλά ενδιαφέρουσα... 

Από τους πιο πρωτοπόρους και προοδευτικά πνεύματα της εποχής, με αχαλίνωτη φαντασία, οι αλληγορικές εικόνες του αποτελούν ονειρική παραίσθηση!

Σίγουρα οι προσεγγίσεις των θεμάτων του αποτελούν πρόκληση, άλλοτε σκανδαλίζουν ή σοκάρουν, άλλοτε ωθούν σε βαθύτερες σκέψεις και προβληματισμούς, σίγουρα πάντως μιλούν στην ψυχή εκείνου που θα σταθεί μπροστά στη δημιουργία του...

Από τα πλάσματα που λάτρεψε η αιωνιότητα...

Ο Νταλί πέθανε σαν σήμερα, 23 Ιανουαρίου 1989 από καρδιακή ανακοπή στο Φιγέρες τη γενέτειρά του. Ο τάφος του βρίσκεται μέσα στο Μουσείο του...

Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς: "Tο νησί του Ιννισφρί στη λίμνη"

Πορτρέτο του Γέιτς φιλοτεχνημένο
από το ζωγράφο πατέρα του

Ο Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς θεωρείται από τις σπουδαιότερες λογοτεχνικές περιπτώσεις του 20ου αιώνα.
Ο Τόμας Έλιοτ τον χαρακτήρισε ως τον "μεγαλύτερο ποιητή του καιρού μας"!
Ο νομπελίστας δημιουργός γεννήθηκε σαν σήμερα, 13 Ιουνίου  1865 στο Δουλίνο. Τα ποιήματά του περιγράφουν την ιρλανδική ψυχή με ένα σπάνιο λυρισμό και ποιητικότητα, πλάθοντας μοναδικά το καλλιτεχνικό σύμπαν του.


Το ποίημά του "The Lake Isle of Innisfree" διαβάζουμε σήμερα...

[Ο τίτλος αναφέρεται σε παράκτια περιοχή της Ιρλανδίας, μια μικρή λίμνη, στο μέσον της οποίας υπάρχει ένα ακατοίκητο νησάκι...Εκεί ο ποιητής περνούσε τα καλοκαίρια του ως παιδί]

"Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, και πάω στο Ιννισφρί,

Και μια μικρή καλύβα θα χτίσω εκεί, από πηλό και καλαμιές φτιαγμένη:

Εννιά σειρές φασόλια θά 'χω εκεί, μία κυψέλη για των μελισσών το μέλι

Και μοναχός θα ζω στο ξέφωτο της μελισσοβοής.

Και θά 'χω εκεί κάποια γαλήνη, γιατί η γαλήνη φτάνει στάζοντας αργά,

Στάζοντας από τα πέπλα του πρωινού κατά πού ο γρύλος τραγουδά

Εκεί 'ναι τα μεσάνυχτα όλα ένα φως αχνό, το μεσημέρι λάμψη βαθυκόκκινη,

Και το απόβραδο γεμάτο από του σπίνου τα φτερά.

Θα σηκωθώ και θα πηγαίνω τώρα, γιατί διαρκώς τη νύχτα και τη μέρα

Ακούω νερό της λίμνης να διπλώνεται με ήχους σιγανούς κοντά στην όχθη

Ενόσω στέκομαι στον δρόμο, ή σε πλακόστρωτα φαιά,

Το ακούω στον πυρήνα της βαθιάς καρδιάς"

(Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς: "Tο νησί του Ιννισφρί στη λίμνη", μτφ. Μ. Θεοφιλάκου-vakxikon.gr)

Πρόκειται για απλό νοηματικά ποίημα γραμμένο από τον Γέιτς γύρω στα 25 χρόνια του. Απλό, χωρίς να γίνεται απλοϊκό, καθώς  αποπνέει γνήσιο συναίσθημα προκαλώντας λυρική αμεσότητα κι εστιάζοντας στην αγάπη για τη φυσική ζωή και την αναζήτηση της πραγματικής ευτυχίας. Παράλληλα ο αργός, σχεδόν νανουριστικός  ρυθμός στο ποίημα του Γέιτς υποβάλλει τη γαλήνια ομορφιά της φύσης.

Ο ίδιος ο τιμώμενος σήμερα ποιητής είχε αναφέρει:

"Θα ήθελα να ζήσω στο Innisfree, το μικρό νησί στη λίμνη Gill...Όταν, κάποια μέρα σεργιανούσα με ένα αίσθημα νοσταλγίας στο Λονδίνο, άκουσα ήχο νερού. Κοίταξα πίσω από τη βιτρίνα ενός καταστήματος που βρισκόμουν μπροστά του και  είδα  έναν διακοσμητικό πίδακα, στην κορυφή του οποίου ισορροπούσε μια μικρή μπάλα. Αμέσως μου ήρθε στο νου το νερό μιας λίμνης, και απ’ αυτήν την εικόνα της φαντασίας γεννήθηκε το ποίημα Innisfree…"

Θα ακούσουμε κάποιες μελοποιήσεις του ποιήματος και μουσικές εμπνεύσεις-ερέθισμα από το ποίημα:

1. "The Lake Isle":  Ola Gjeilo:

Mε βάση ένα κιθαριστικο μοτίβο σε αυτοσχεδιαστικό ύφος που ενισχύεται από κουαρτέτο εγχόρδων, βιολιά, βιόλα και τσέλο με συνοδεία πιάνου δομείται η σύνθεση  για μικτή χορωδία.
Το ποιητικό κείμενο του Γέιτς πλάθει την ατμόσφαιρα, που η μουσική του νορβηγού συνθέτη μεταφέρει με τους  πρωτότυπους και εκφραστικότατους ηχητικούς του συνδυασμούς…

2. "The Lake Isle": Ραψωδία για όμποε και πιάνο, Philip Gates :

Από το ποίημα του W.B Yeats εμπνέεται  το ομώνυμο έργο του "The Lake Isle" και  ο βρετανός Φίλιπ Γκέιτς.  Η ελεύθερης φόρμας και απαγγελτικού χαρακτήρα σύνθεση αποτυπώνει τόσο τη σκοτεινή αύρα των "φαιών πλακόστρωτων" της τωρινής ζωής, όσο και την αισιοδοξία του προσδοκώμενου ειδυλλιακού καταφυγίου..Εύκολα επίσης διακρίνει κανείς τζαζ αρμονίες, όπως και κελτική γεύση στη μουσική, ιδιαίτερα  στην βουκολική της διάθεση, αλλά και στο μυστηριακό μεσαίο μέρος, νύξη της κρυφής ζοφερότητας κάτω από τον ποιητικό λόγο.

3. "Τhe lake isle of innisfree",  Μuriel Herbert:

Με την ευαισθησία της γυναικείας φύσης το επόμενο ληντ της βρετανίδας Muriel Herbert, καλλιτέχνις που με το έργο της έχει συμβάλλει στη μουσική δωματίου αλλά κυρίως του ληντ με μελοποιήσεις Άγγλων και Ιρλανδών ποιητών.Πολύ συχνά η συνθέτις ερμήνευε και συνόδευε στο πιάνο τα λήντερ της. Έχει αφήσει πολύτιμη παρακαταθήκη σχεδόν 100 τραγούδια, που ξεχωρίζουν για το λυρισμό, την ευγένεια και την κομψότητά τους.
Για το ποίημα του Γέιτς η Χέρμπερτ επιλέγει απλή αλλά εκφραστικότατη μελωδία να περιβάλλει τη φωνή του τενόρου με συνεχείς παράλληλες τρίτες και συγχορδίες στο αριστερό χέρι δημιουργώντας γαλήνια αίσθηση αρχικά, που στο μεσαίο μέρος ο αρμονικός ρυθμός μεταβάλλεται φευγαλέα προκαλώντας ένταση και δραματικότητα. Σε μια τελική ανάμνηση του αρχικού μοτίβου, η μελωδία σβήνει μέσα σε ονειρώδη ατμόσφαιρα…

4. "The Lake Isle of Innisfree", Eleanor Daley 

Οι πολύτιμες λέξεις που ο Γέιτς εφευρίσκει για να πλάσει την ομορφιά του γαλήνιου φυσικού τοπίου αντικατοπτρίζονται στην ειδυλλιακή, ήρεμη και με δόσεις στοχασμού χορωδιακή σύνθεση της καναδής Eleanor Daley:

Για τον Γέιτς μπορείτε να διαβάσετε και εδώ.

Επεισόδιο από το Κατά Μάρκον "Ευαγγέλιο των θαυμάτων"...

Ο Ευαγγελιστής Μάρκος έγραψε το συντομότερο από τα τέσσερα Ευαγγέλια, γνωστό ως "Ευαγγέλιο των θαυμάτων", καθώς σ 'αυτό περιλαμβάνει αρκετά από τα θαύματα της ζωής του Χριστού και λιγότερα από τα Πάθη και την Ανάστασή Του.

"St Mark", MET, N.Y

Σκοπός του ήταν με την έκθεση των θαυμάτων να αποδείξει τη θεϊκή καταγωγή του Ιησού και τη δύναμή Του.
Γι΄ αυτό και οι αγιογράφοι τοποθετούν δίπλα στον ευαγγελιστή Μάρκο ένα φτερωτό λιοντάρι, που είναι σύμβολο της δύναμης και βασιλιάς των ζώων, όπως και ο Χριστός βασιλιάς των πάντων.
Το λιοντάρι επίσης συσχετίζεται με την Ανάσταση επειδή πιστεύεται ότι τα λιοντάρια κοιμούνται με ανοιχτά μάτια.

Στην διπλανή εικόνα βλέπουμε ένα περίσσειας τέχνης και μοναδικής ομορφιάς σκαλιστό εξώφυλλο Ευαγγελίου, έκθεμα του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης.

Είναι φτιαγμένο από ελεφαντόδοντο και απεικονίζει τον Μάρκο να γράφει το Ευαγγέλιό του.
Στην απεικόνιση διακρίνεται συντομευμένη η λατινική επιγραφή-αναφορά στην εισαγωγή του Ευαγγελίου του: "Είμαι η φωνή ενός που κλαίει στην έρημο". Στα δεξιά παρατηρείται σχεδιασμένος ένας καθεδρικός ναός, ενώ με το μπροστινό πόδι του στερεωμένο στο κεφάλι του Ευαγγελιστή, το σύμβολό του, ο φτερωτός λέων.


O σύγχρονος αμερικανός συνθέτης λειτουργικής μουσικής, Marty Haugen έχει εμπνευστεί απο Ευαγγελικά κείμενα, εστιάζοντας σε ξεχωριστά θέματα των Ευαγγελίων τους.


Στο ιερό άσμα του με τίτλο: "I Am Waiting for This Jesus" περιγράφει σύμφωνα με το 5ο κεφ. του Κατά Μάρκον Ευαγγελίου(21-43) το θαύμα του Ιησού που ανέστησε την κόρη του αρχιερέα Ιάειρου απότην Καπερναούμ, που όλοι μοιρολογούσαν ως νεκρή.

"Ήταν δίπλα στη λίμνη.Έρχεται τότε ένας αρχισυνάγωγος, ο Ιάειρος, και πέφτει
στα πόδια του του Ιησού και τον παρακαλεί θερμά: "Η κορούλα μου βρίσκεται στα τελευταία της έλα να βάλεις τα χέρια σου πάνω της για να γιατρευτεί και να ζήσει ".
[...]
Η κόρη σου πέθανε. γιατί εξακολουθείς να ενοχλείς τον δάσκαλο;
"Μη φοβάσαι, μόνο πίστευε", είπε ο Ιησούς και κίνησαν για το σπίτι.
[...]
Μπήκε μέσα και λέει: "Γιατί αυτός ο θόρυβος και τα κλάματα; Το παιδί δεν πέθανε, αλλά κοιμάται". Πιάνει από το χέρι το κορίτσι και του λέει: "Κορίτσι, σήκω επάνω!"
Κι αμέσως σηκώθηκε το κορίτσι και περπατούσε. Ήταν δώδεκα ετών. Και αμέσως όλοι κυριεύτηκαν από μεγάλη κατάπληξη"
(Κατά Μάρκον, κεφ. 5, 21-43)

Marty Haugen: "I Am Waiting for This Jesus":

To κείμενο γράφτηκε με αφορμή τη σημερινή γιορτή του Ευαγγελιστή Μάρκου, 25 Απριλίου.

Έξι λαϊκές ζωγραφιές με το χρωστήρα του Γιάννη Μόραλη...

"Δεν πρέπει να ερμηνεύουμε τα πράγματα, γιατί τα στενεύουμε"..."Θέλω τα έργα μου να είναι όπως και εγώ, ελεύθερα", έλεγε...


Γεννήθηκε σαν σήμερα 23 του Απριλιού του 1916 στην όμορφη Άρτα.

Ο Γιάννης Μόραλης ασχολήθηκε και με το θέατρο.
Υποστήριζε ότι ο σκηνογράφος οφείλει να σχεδιάζει και τα σκηνικά και τα κοστούμια για να έχουν ένα ενιαίο ύφος και να μη φέρνουν σύγχυση στο θεατή. Με λιτότητα, λειτουργικότητα, καθαρά χρώματα, αίσθηση του μέτρου, ελευθερία των εκφραστικών μέσων.

Το 1951 συνεργάστηκε με το Μάνο Χατζιδάκι στο χορόδραμα: "Έξι λαϊκές ζωγραφιές", μια χορευτική παράσταση από τη Ραλλού Μάνου σε μουσική μεταγραφή 6 ρεμπέτικων τραγουδιών για πιάνο.

Κάνει τα κοστούμια, τα σκηνικά και επιμελείται και το εξώφυλλο του δίσκου.
Στη σκηνογραφία του συνδύασε παραδοσιακά με σύγχρονα στοιχεία, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην εικαστική και σκηνική δημιουργία. Χρησιμοποίησε απλά πανό με εικόνες από νεοκλασικά αρχοντικά από τη μια και τη θάλασσα από την άλλη.

Για τα κοστούμια ο Μόραλης δημιούργησε δύο τύπους, το λαϊκό άνδρα και τη λαϊκή γυναίκα, απλοποιώντας και τυποποιώντας τις φιγούρες του.

"Ο Μόραλης ήταν αποκαλυπτικός ως προς το περιεχόμενο του έργου μου, έτσι που κι εγώ ο ίδιος να το ανακαλύπτω μέσ’ από τη ζωγραφική του",

θα πει ο Μάνος Χατζιδάκις...

Και συνεχίζει σχετικά με το "Εξι λαϊκές ζωγραφιές":

"Ζεϊμπέκικα, χασάπικα, συννεφιασμένες Κυριακές, παλικάρια και κοπέλες[...]
Όλοι οι άντρες και οι γυναίκες φοράνε περούκες κι ο Μόραλης ενθουσιασμένος μας εξηγεί την σημασία της εκφραστικής τυποποίησης των χορευτών. Προς το κόκκινο οι άντρες, κάτασπρες οι γυναίκες με χρωματιστές φορεσιές σ΄ ένα σκηνικό που μόνο του δημιουργεί μια ολοκληρωμένη ποιητική ατμόσφαιρα, κινούνται αυστηρά πάνω στους δοσμένους ρυθμούς. 
Οι άντρες μαθαίνουν να χορεύουν ακίνητοι, οι γυναίκες μαθαίνουν να μην είναι ελκυστικές κι όλοι μαζί συνθέτουν πίνακες με βαθιές ιδέες και χορευτική αλήθεια. (manoshadjidakis.gr/)



Πραγματικά,  "ολοκληρωμένοι" δημιουργοί!
Καλλιτέχνες που έβλεπαν και αντιμετώπιζαν την Τέχνη ως ολότητα...Δημιουργούσαν αισθητικά πρότυπα προωθώντας τη σύμπραξη εικαστικών, μουσικής, λόγου και κίνησης, όπου υπήρχε ως μονάδα αναπόσπαστη.
Τόσο δυσεύρετοι, σήμερα...

Το Μπαλέτο είναι βασισμένο στα παρακάτω 6 ρεμπέτικα τραγούδια:

1. Συννεφιασμένη Κυριακή

2. Κουράστηκα να σ' αποκτήσω

3. Ψιλή βροχούλα έπιασε

4. Τράβα την άμαξα

5. Πάμε στο μπαξέ τσιφλίκι

6. Νύχτωσε χωρίς φεγγάρι

Το άρθρο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Βιρτζίνια Γουλφ, στη μνήμη της...

"Πορτρέτο της Β.Γουλφ", Roger Fry 

"Dearest, I feel certain that I am going mad again..."
Αγαπημένοι...Είμαι σίγουρη ότι τρελαίνομαι ξανά...κι αισθάνομαι ότι δεν μπορώ να περάσω πάλι αυτό τον τρόμο...
Έχω αρχίσει ν'ακούω φωνές,που δε μ'αφήνουν να συγκεντρωθώ...
Έφτασα πολύ μακριά...
Δε νομίζω πως μπορώ να γυρίσω πίσω...", 

γράφει στην αδερφή της σε μια επιστολή που άφησε στις όχθες του ποταμού στο Σάσεξ λίγο πριν χαθεί για πάντα στο βυθό του μια μέρα σαν τη σημερινή...


Βιρτζίνια Γουλφ...Έφυγε σαν σήμερα, 28 Μαρτίου 1941


Ένας από τους ογκόλιθους της βρετανικής λογοτεχνίας ακούει στο όνομα Βιρτζίνια Γουλφ.
Μιας γυναίκας, που υπήρξε αληθινά, μέσα στις ιδέες και τα πάθη της, τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις της, μέσα στην εποχή της και πολύ πέρα απ’ αυτήν!
Μάς αφησε θησαυρούς με το πνεύμα και την πένα της!
Πόσο φρικτό και οδυνηρο όμως το τέλος της...Μάς παρηγορεί πως ήταν επιλογή της...


Στα "Κύματά" της αναφέρει κάτι που συσχετίζοντας με καταστάσεις, συγκλονίζει:

"Περιμένουμε ένα κύμα να μας σηκώσει, αλλά είμαστε ασήκωτοι...
Κάτι από φόβο παραλείψαμε, κάτι από ματαιοδοξία αλλάξαμε...
Κάτω απ’ το Π θα γράψω "Πεταλουδόσκονη".
Αν, στο μυθιστόρημά μου, περιγράφω τον ήλιο στο περβάζι, θα κοιτάξω στο Π και θα βρω "Πεταλουδόσκονη". Αυτό θα 'ναι χρήσιμο...
Περιμένουμε ένα κύμα να μας σηκώσει, αλλά είμαστε ασήκωτοι..."


Τα "Κύματα", είναι το πιο σύνθετο και το πιο φιλόδοξο απ' τα γραπτά της. Γράφτηκε την άνοιξη του 1929, όσο η Βιρτζίνια Γουλφ -αν κρίνουμε απ' όσα σημείωνε στο ημερολόγιό της- πάλευε με καταστάσεις....Εκείνο που ένιωθε, πάνω απ' όλα, ήταν η "ένταση των δυσκολιών"...

Απότη συλλογή της αυτή, εμπνεύστηκε ο Ludovico Einaudi το ομότιτλο: "Le Οnde - Τα Κύματα"...


Αν κάπου-κάπου σάς πιάνει απελπισία και μελαγχολείτε, κοιτάξτε στο Π...βρείτε που γράφει "πεταλουδόσκονη", κι αυτόματα θα φτερώσει η ψυχή σας!

Την αγάπη μου!

Ludovico Einaudi: "Le Οnde - Τα Κύματα":

Καραγκούνα, χορευτικά μοτίβα της Θεσσαλίας...

Καραγκούνα πάει στη βρύση

το σταμνί της να γιομίσει.

Κάντε πέρα να περάσω

το χορό σας μη χαλάσω.

Καραγκούνα καραγκούνα

με σαγιά και με σιγκούνια.

Αμ' πως ’δα, αμ' τι ’δα,

στο παραθύρι σ' είδα.

Θα πουλήσω τα κατσίκια

να σου πάρω σκουλαρίκια.

Αμ' πως ’δα, αμ' τι ’δα,

σ’ αγάπησα σε πήρα.

Είναι χορός λεβέντικος, παρότι χορεύεται από γυναίκες!
Η "Καραγκούνα", χορεύεται στα χωριά του κάμπου της Θεσσαλίας από γυναίκες Καραγκούνες, ντυμένες την παραδοσιακή αρχοντική φορεσιά τους, στην οποία ξεχωρίζει η μαύρη γούνα, απ'όπου λέγεται πως οι καραγκούνηδες πήραν το όνομά τους.

 

Καραγκούνες με την παραδοσιακή τους φορεσιά,
Π.  Παπαχαιτζιδάκης-Μουσείο Μπενάκη

"Κάρα- γκούνα" σημαίνει "μαύρη γούνα", που κατασκευάζονταν από  δέρμα προβάτου.
Υπάρχει, βέβαια κι  άλλη εκδοχή, πως το προσωνύμιο Καραγκούνηδες προήλθε από τη συνήθειά τους να κινούν το κεφάλι τους (κάρα-κούνα).

Η μελωδία και ο χορός της καραγκούνας είναι από τους δημοφιλέστερους.
Τα βήματα είναι βαριά και αργά, προσδίδοντας στις αγέρωχες καραγκούνες μεγαλοσύνη και  δωρικότητα. Σκοπός και βηματισμός αποδίδουν με λιτότητα και σεβασμό,  θαυμασμό στην μεγαλοπρέπεια της καραγκούνικης ενδυμασίας.

Οι γυναίκες, πιασμένες απ'τα χέρια, χορεύουν σε κύκλο ανοιχτό με μέτωπο προς το κέντρο, ακολουθώντας τρία χορευτικά μοτίβα, καθένα από τα οποία έχει διαφορετικό αριθμό βημάτων.



Μπορείτενα ακούσετε την παραδοσιακή Καραγκούνα εδώ.



Ο John Duarte στην "Ελληνική Σουίτα" του, διασκευάζει παραδοσιακές μελωδίες και χορούς(Ζαγορίσιος, Τσιριγώτικος, Καλαματιανός).

Ανάμεσά τους και την περίφημη "Καραγκούνα":

Ο Μίμης Πλέσσας στο δίσκο του: "Greece Goes Modern", συγκεντρώνει συνθέσεις του-διασκευές δημοτικών τραγουδιών που έκανε για τις ανάγκες μιας ραδιοφωνικής εκπομπής.

Στην "Καραγκούνα" του πλέκεται το παραδοσιακό με τζαζ στοιχεία.

Με χρώμα Άπω Ανατολής...

Κινεζική ζωγραφική του 12ου αι. όπου τρεις από τις γυναίκες παίζουν γκουάνζι.

Όσοι αγαπάμε την Μουσική θα συμφωνήσουμε πως δεν γνωρίζει πολιτισμικά σύνορα. Η τέχνη της γίνεται παγκόσμιο σύμβολο που εκφράζει την ανθρώπινη ψυχή και  ενισχύει την ενότητα των λαών και το δικαίωμα στη διαφορά..
Η ακρόαση, η γνώση και κατ'επέκταση η κατανόηση και αποδοχή της μουσικής παράδοσης ενός λαού, σίγουρα μαρτυρά το σεβασμό και την εκτίμηση απέναντι στην πολιτισμική ετερότητα της κοινωνίας μας.

Ο Zhao Jiping είναι ένας από τους πιο δημοφιλείς συνθέτες στην Κίνα. Έχει λάβει πολυάριθμες διεθνείς διακρίσεις και έχει αναγνωριστεί παγκοσμίως για την ικανότητά του να συνδυάζει τις παραδοσιακές κινεζικές μορφές έκφρασης με τη Δυτική μουσική κουλτούρα.

Από τα πολύ γνωστά έργα του είναι η Fantasia Suite "Ο δρόμος του μεταξιού", ένα κονσέρτο για γκουάνζι* και ορχήστρα σε 5 μέρη.

*[Το γκουάνζι  είναι παραδοσιακό πνευστό της Κίνας από μπαμπού, με διπλό γλωσσίδι.Εμφανίστηκε τα χρόνια της  δυναστείας  των Zhou(1046–256 π.Χ) και χρησιμοποιήθηκε κυρίως σαν όργανο για στρατιωτικές τελετές. Παλαιότερα με την ανάπτυξη του εμπορίου με το δρόμο του μεταξιού, που άκμασε και η μουσική, το γκουάνζι υπήρξε ένα σημαντικό όργανο στην τελετουργική μουσική και μάλλον εκτελείτο αποκλειστικά από γυναίκες. Σήμερα το συναντάμε στην ορχήστρα της περίφημης Όπερας του Πεκίνου. Το γκουάνζι έχει διαυγή, δυνατό, και λαμπρό ήχο, κι άλλοτε απαλό, ήρεμο και χαλαρωτικό, ενώ αλλάζοντας την μορφή του χείλους του οι εκτελεστές μπορούν να μιμηθούν τις ανθρώπινες φωνές και τους ήχους των ζώων]

Από το κονσέρτο για γκουάνζι και ορχήστρα του  Zhao Jiping θα ακούσουμε το 5ο μέρος: "The Dance of Qiusi" σε διασκευή με πιάνο και γκουάνζι από τον βιρτουόζο του οργάνου,  Zhang Jiali και τον αγαπημενο κινέζο πιανίστα, Lang Lang.



Zhao Jiping:"Silk Road Fantasia Suite, Mov. V: The Dance of Qiusi" για guanzi και orchestra:

Το κονσέρτο ολοκληρωμένο με ορχήστρα.(Το 5ο μέρος στο 20:15)

Κρητών λόγος: "Ερωτόκριτος", Κορνάρου

"Ερωτόκριτος και Αρετούσα", Θεόφιλος

"ΒΙΤΣΕΝΤΖΟΣ είν' ο ποιητής και στη γενιά ΚΟΡΝΑΡΟΣ,

που να βρεθή ακριμάτιστος, σα θα τον πάρη ο Χάρος.

Στη Στείαν εγεννήθηκε, στη Στείαν ενεθράφη, 

εκεί 'καμε κ' εκόπιασεν ετούτα που σας γράφει

Στο Kάστρον επαντρεύθηκε, σαν αρμηνεύγει η Φύση,

        το τέλος του έχει να γενεί, όπου ο Θεός ορίσει.  "

Τα παραπάνω είναι οι τελευταίοι στίχοι του "Ερωτόκριτου", όπου με αυτούς μάς παρουσιάζεται ο δημιουργός του, Βιτσέντζος Κορνάρος, αναφέροντας το βαφτιστικότου όνομα, το όνομα της οικογένειά του, τον τόπο που γεννήθηκε και κει όπου παντρεύτηκε.

Ο Κορνάρος γεννήθηκε σαν σήμερα 29 Μαρτίου 1553 και είναι ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της κρητικής λογοτεχνίας.
Η έμμετρη μυθιστορία "Ερωτόκριτος" του Κορνάρου σε ιαμβικό 15σύλλαβο, θεωρείται ένα από τα αριστουργήματα της ελληνικής λογοτεχνίας, στο οποίο στο οποίο η ορμή της νιότης και του ερωτικού πάθους συγκρούονται με τη φρόνηση.Υ
μνείται ο έρωτας δυο νέων, ο οποίος χρησιμεύει ως άξονας για να πλεχτούν εγκώμια στη φιλία, την ανδρεία, την τιμή και την αγάπη προς την πατρίδα...



Tου Κύκλου τα γυρίσματα, που ανεβοκατεβαίνουν,
και του Τροχού, που ώρες ψηλά κι ώρες στα βάθη πηαίνουν
και του Καιρού τα πράματα, που αναπαημό δεν έχουν,
μα στο Kαλό κ' εις το Kακό περιπατούν και τρέχουν
και των Αρμάτω' οι ταραχές, όχθρητες, και τα βάρη,           
του Έρωτος οι μπόρεσες και τση Φιλιάς η χάρη·
αυτάνα μ' εκινήσασι τη σήμερον ημέραν,
ν' αναθιβάλω και να πω τά κάμαν και τά φέραν
σ' μιά Κόρη κ' έναν ’γουρο, που μπερδευτήκα' ομάδι
σε μιά Φιλιάν αμάλαγη, με δίχως ασκημάδι.   

[...]

"Αφουκραστείτε, το λοιπόν, κι ας πιάνει οπού'χει γνώση,
για να κατέχει κι αλλουνού απόκριση να δώσει.
Στους περαζόμενους καιρούς, που οι Έλληνες ορίζαν,
κι οπού δεν είχε η Πίστη τως θεμελιωμένη ρίζαν,
τότες μιά Aγάπη μπιστική στον Kόσμο εφανερώθη,
κ' εγράφτη μέσα στην καρδιά, κι ουδεποτέ τση ελιώθη.
Kαι με Kαιρό σε δυό κορμιά ο Πόθος είχε μείνει,
και κάμωμα πολλά ακριβόν έτοιους καιρούς εγίνη..."


Ένα ρομάντζο αγνό πλάθει ο Κορνάρος, με περίσσεια ποιητικης πνοής, με  επική ζέση και λυρικό παλμό ως ένας ιπποτικός Όμηρος!

...το πρόσωπο εφανέρωσε, κ' ήλαμψε η ομορφιά του.

Kαι τ' όνομά του ως το'γραψε, στήν αγαπά ξανοίγει,        

        κ' εκείνη εγρίκα την καρδιάν, το πως πετά να φύγει.

Ήτρεμε αυτή στη μιά μερά, κ' εκείνος εις την άλλη,

        μα εχώνασι το κάρβουνο κ' οι δυό τως στην αθάλη.

[...]

Όση ώρα τον Pωτόκριτον εθώρει η Aρετούσα,

        τα σωθικά τση κ' η καρδιά το δρόσος εγρικούσα

Oρέγετο τα κάλλη του, παρηγοριά τσ' εδίδα',

        εχαίρετο, ελαφρώνετο στην πελελήν ολπίδα.

Mα σαν εμίσεψε από 'κεί, και πλιά δεν τον εθώρει,

        κιαμιάς λογής ανάπαψη δεν ηύρισκεν η Kόρη.

ΜΟΥΣΙΚΗ:

Τσέμπαλο, κοντραμπάσο, τσέλο, λαούτο και κρητική λύρα...
Πέντε όργανα από διαφορετικά μονοπάτια συγκλίνουν μουσικά, για να αποδώσουν αυτό το αριστούργημα σε μια μπαλάντα με έντονη θεατρικότητα, που εύκολα μεταλλάχθηκε αργότερα και σε όπερα και σε μπαλέτο.

Συνθέτης ο Νίκος Μαμαγκάκης, που μελοποιεί το έξοχο αφηγηματικό ποίημα με πρωταγωνιστές τον Ερωτόκριτο και την Αρετούσα.

Ο ίδιος ο συνθέτης αναφέρει σχετικά:

"Η μουσική μου δεν βασίζεται στο επαναληπτικό μοτίβο των 5/8, που έχει γεννήσει η αέναη εκφορά του δεκαπεντασύλλαβου του Ερωτόκριτου και που παίζεται και τραγουδιέται από τους παραδοσιακούς μουσικούς της Κρήτης. 
Είναι αμιγώς παραδοσιακό και δεν ανήκει σε επώνυμο δημιουργό.
Εγώ δανείστηκα μόνο το άρωμά του, δεν το έχω μεταχειριστεί ούτε μια φορά αυτούσια, αντίθετα έχω επινοήσει ένα πλήθος από νέα μοντέλα (παραλλαγές) πάνω στους δεκαπεντασύλλαβους στίχους.
Σ’ αυτή την εκδοχή που την θεωρώ και την πιο επιτυχή το έργο έχει ανανεωθεί εκ βάθρων. 
Ο Γ. Σεφέρης στα "Ημερολόγια του ʽ64" ονομάζει "όαση" μια Τετάρτη που άκουσε τον Ερωτόκριτο, για τρεις φωνές και πέντε όργανα και σε ένα μπιλιέτο που μου ʽστειλε μου λέει:
"Μαμαγκάκη, το έργο σου είναι γραμμένο με γνώση και με τρόπο".

(Νίκος Μαμαγκάκης)

Νίκος Μαμαγκάκης : "ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ, σουίτα για 5 όργανα":

Χειμερινό ηλιοστάσιο: η γιορτή της Γιουλ ...

"Yule Queen", Wendy Andrew

21η Δεκεμβρίου...
Η αποψινή μεγαλύτερης διάρκειας νύχτα, σηματοδοτεί επίσημα την έναρξη του χειμώνα.

Χειμερινό Ηλιοστάσιο


Από αύριο, οι μέρες αρχίζουν και πάλι να μεγαλώνουν, αφού ο Ήλιος οδηγώντας το τέθριππο πύρινο άρμα του επιχειρεί να ανέβει ψηλά.

Η φαντασία των λαών περιπλανήθηκε σε πλήθος δρόμων προκειμένου να δώσει ιστορίες που θα ερμήνευαν τα διάφορα φαινόμενα, όπως την κυκλική πορεία του Ήλιου, κέντρου της ζωής και της εξέλιξής της.

Ο εντοπισμός των ηλιοστασίων αποτελεί μία γνώση που μπορεί να ανιχνευτεί σε πολύ αρχαίες εποχές.
Στους Σκανδιναβούς ο εορτασμός του χειμερινού ηλιοστασίου συνέπιπτε με τον εορτασμό της θεάς Γιούλ.
Το όνομα της Γιούλ προέρχεται από τη νορβηγική λέξη "Jul" που σημαίνει τροχός.
Η νορβηγική θεά Φρέγια, καθόταν και ύφαινε στον τροχό (Γιούλ) τις μοίρες των ανθρώπων.

Ο εορτασμός της Γιούλ συνδέεται με τον κύκλο των εποχών και την συνέχεια της ζωής και αποτελεί μία εκ των τεσσάρων σημαντικών γιορτών, που αφορούν τα ηλιοστάσια και τις ισημερίες.
Η Γιούλ γιορτάζεται στο χειμερινό ηλιοστάσιο και ο εορτασμός της είναι μια οικογενειακή γιορτή. Στη γιορτή αυτή παραδοσιακά έκαιγαν ένα κούτσουρο και πίστευαν ότι το έθιμο αυτό θα έφερνε καλή τύχη σε κάθε νοικοκυριό.
Επίσης άναβαν κεριά και κρέμαγαν καμπανάκια στα κλαδιά των δέντρων, για να μπορούν να αντιληφθούν την εμφάνιση κάποιου καλού πνεύματος. Για τα καλά πνεύματα κρέμαγαν ακόμα γλυκά και φαγώσιμα στα δέντρα, ενώ στην κορφή τοποθετούσαν ένα αστέρι που συμβόλιζε τα πέντε στοιχεία.

H γιορτή Γιουλ, που σηματοδοτούσε την Αναγέννηση του Ηλίου και την Έναρξη του Χειμώνα, μπορεί να θεωρηθεί ως τα Παγανιστικά Χριστούγεννα όσον αφορά τα έθιμα και την ημερομηνία.

Σάς καλημερίζω με ένα όμορφο τραγούδι για τη Γιορτή της Γιουλ και το Χειμερινό ηλιοστάσιο.
Οι στίχοι του είναι προσαρμοσμένοι πάνω στην υπέροχη μελωδία του "Greensleeves" *

What night is this so long and drear

When all good folk would gather near

To light their pyres, the Solstice fires

And tend the blaze till morning.

All, all of nature sing

As the days grow long, so comes the Spring.

All hail the Lord, our Sun,

The babe of our blessed Lady...

*Nα θυμίσουμε πως Greensleeves ειναι παραδοσιακό τραγούδι του 16ου αι. που μάλλον ο ανώνυμος δημιουργός του ήταν πληγωμένος εραστής μιας "κοινής" γυναίκας.
Το πράσινο χρώμα που φέρεται στη λέξη (green) υπονοεί το βαμμένο φόρεμά της από το γρασίδι, που ξάπλωσε για αναίσχυντες πράξεις.

Άλλοι πάλι λένε πως η μελωδία γράφτηκε από τον βασιλιά Ερρίκο τον Η΄για την αγαπημένη του Άννα Μπολέυν, που φορούσε "greensleeves-πράσινα μανίκια" προκειμένου να κρύβει μια δυσμορφία στα χέρια της...

Ποιος ξέρει την αλήθεια;...Και ποιον ενδιαφέρει να την μάθει;
Σημασία έχει να διατηρούνται ζωντανοί οι όμορφοι μύθοι των λαών, οι πλασμένοι να ερμηνεύουν τα ανεξήγητα για τον απλό άνθρωπο!
Ιστορίες που κρύβονται κάτω απ' τον μανδύα των φολκλορικών και λαϊκών παραδόσεων... Απλοικά, "εύπεπτα" αφηγήματα, που πάντα συναρπάζουν όταν  νους, καρδιά και φαντασία αφήνονται στο ξετύλιγμά τους.
Όμορφα παλαιά έθιμα που ζωντανεύουν μέσα μας τη ζεστασιά των εορταστικών ημερών...

Dave Brubeck...Bουτιά στη τζαζ και όχι μόνο...

Έφυγε από καρδιακή προσβολή μία ημέρα πριν συμπληρώσει τα 92 του χρόνια...Ήταν σαν σήμερα 5 Δεκέμβρη 2012...
Αναφέρομαι στον Dave Brubeck, έναν πρωτοπόρο μουσικό, από τους επιφανέστερους λευκούς τζαζίστες, που οι ειδικοί κατατάσσουν στο "Third Stream", ιδίωμα της τζαζ που συσχετίζει τη τζαζ με την κλασική μουσική.

Όταν οι καθηγητές του στο Πανεπιστήμιο ανακάλυψαν πως δεν γνώριζε τις νότες, ήθελαν να τον αποβάλλουν από το τμήμα.
Εκείνος τους είπε: "Μα, δεν θέλω να διαβάζω μουσική, αλλά να παίζω!!!" Έκατσε στο πιάνο αρχίζοντας τους αυτοσχεδιασμούς...
Οι δάσκαλοι τον δέχτηκαν με τον όρο να μην ασχοληθεί ποτέ με τη μουσική διδασκαλία...

Ποιος δεν γνωρίζει το περίφημο "Take five"; Την ασυνήθιστη μελωδία του Ντέσμοντ, που στήριξε ρυθμικά  ο Μπρούμπεκ. Η έμπνευση ήρθε όταν ταξιδεύοντας στην Τουρκία άκουσε  μουσικούς του δρόμου που εκτελούσαν μελωδίες σε σπάνιους ρυθμούς 9/8... Αργότερα ο δημιουργός πειραματιζόμενος έγραψε τη μελωδία όχι πάνω στο γνωστό τετραμερές μέτρο της τζαζ, αλλά σε 5 μέρη, αναζητώντας ένα πιο "εξωτικό" στυλ...
Από το ρυθμό των 5/4 το κομμάτι πήρε και το όνομά του: "Take Five":

Όταν κάποτε δε, ταξίδεψε στα βάθη της Τουρκίας εντυπωσιάστηκε από έναν αυτοσχεδιασμό κάποιων πλανόδιων μουσικών πάνω σε ρυθμό ακσάκ. Με βάση αυτόν έπλασε ένα ρυθμικό σχήμα που συνδύαζε τα 9/8 με το ρόντο και μπλουζ κι έδωσε το υπέροχο: "Blue Rondo á la Turk":

Ομως, ο Μπρούμπεκ μελέτησε και πολύ κλασική, ιδιαίτερα τους ρομαντικούς. Μάλιστα, στοιχεία του Σοπέν ενσωμάτωσε στις μελωδίες του. Όταν βρέθηκε στην Πολωνία, και εκστασιασμένος από το χώρο του Μουσείου για το Σοπέν, γεμάτος δέος που αντίκρυσε  το πιάνο του και εκμαγείo της παλάμης  του  εμπνεύστηκε μια σύνθεση σε "Σοπενίστικο" στυλ που τής έδωσε τον τίτλο: "Dzieukje", που στα πολωνικά θα πει "ευχαριστω":
Στο "Ευχαριστώ", ο Brubeck επιλέγει τις πιο σκούρες διαθέσεις του για να πλάσει το μουσικό πορτρέτο του πολωνού δημιουργού και να αποτίσει φόρο τιμής...

DAVE BRUBECK: "Dzieukje-Tribute to Chopin":

Ανάμεσα στους καθηγητές του Μπρούμπεκ ήταν και ο Νταριούς Μιγιό. Μαζί του σπούδασε σύνθεση. Ήταν εκείνος που τον προέτρεψε να αφήσει την κλασική και να ασχοληθεί με την τζαζ.
Το 1948 ο Μιγιό αφιέρωσε στον αγαπημένο του μαθητή τη σύνθεσή του "Kentuckiana".
Πάνω σε χαλαρή δομή διαμορφώνεται η ελκυστική μελωδία που τη χαρακτηρίζει έντονος  ενθουσιασμός και ζωντανό χρώμα, καθώς μιμείται λαϊκούς σκοπούς της περιοχής του Κεντάκυ, στα βουνά του οποίου ο Μπρούμπεκ πέρασε τα παιδικά του χρόνια.
Μην ξεχνάμε πως ο πατέρας του ήταν κτηνοτρόφος βοοειδών, επάγγελμα που και κείνος είχε κατά νου να ακολουθήσει. Όμως η μητέρα του που γνώριζε πιάνο διέκρινε το μουσικό του ταλέντο, ιδιαίτερα στον αυτοσχεδιασμό και τον κατηύθυνε προς εκεί...

Darius Milhaud: Kentuckiana op.287b:

Με τη σειρά του, ο Μπρούμπεκ ανταποδίδει με τον "Δούκα"...Μια μελωδία μυστικισμού, γεμάτη αίνιγμα και στοχαστική διάθεση, στην οποία ο τζαζιστας συνθέτης χρησιμοποιεί και τις 12 νότες της οκτάβας και αφιέρωσε στον δάσκαλό του Μιγιώ, αλλά και στον συνάδελφό του, Duke Ellington...

Dave Brubeck: "The Duke"

https://www.youtube.com/watch?v=FfLJN2ltEEI

"Φτωχό κομπολογάκι μου..."

φωτό από www.dieleusis.gr

Ήταν στην κατοχή...Ο ρεμπέτης συνθέτης και στιχουργός Γιώργος Μητσάκης ήτανε δεν ήτανε είκοσι χρονώ...

"Νεανικά μυαλά", έλεγε ο ίδιος...
Τού άρεσε να το "παίζει...άντρας και μάγκας..."

Ετσι, αγόρασε από το Γιουσουρούμ μια καμπαρντίνα, φόρεσε γιλέκο κι ένα καβουράκι...
Όμως, πάει μάγκας χωρίς μπεγλέρι;...Το κομπολόι ήταν σύμβολο κοινωνικού κύρους...
Αγόρασε ένα με μαύρες χοντρές χάντρες περασμένες σε άσπρη κλωστή...

Έψαχνε για δουλειά...
Κίνησε για το Μεταξουργείο..Τον είχαν προτείνει για την ορχήστρα σε ένα κουτουκάκι ...
Το'χε πάρει με τα πόδια κι είχε λίγο λαχανιάσει...
Έτσι, πριν φτάσει στον προορισμό του έκατσε σε ένα παγκάκι να ξαποστάσει...
Έβαλε το χέρι στην τσέπη να βρει το κομπολογάκι, να το στριφογυρίσει στα δάχτυλα, να παίξει , να ξεχαστεί στο βροντοχτύπημα από τις χάντρες του...
Όμως, πουθενά εκείνο...
Η τσέπη του γιλέκου ήταν τρύπια και το φτωχό κομπολογάκι είχε παραπέσει κάπου στο δρόμο...
Τον πήραν τα δάκρυα..
Έψαξε πιο βαθειά, μπας και λάθεψε...Του κάκου!...
Μονάχα βρήκε το μπλοκάκι που πάντα κουβαλούσε μαζί του... γιατί η έμπνευση δεν είχε ωράριο...εμφανιζόταν χωρίς προειδοποίηση...
Πήρε το μολύβι και με δάκρυα στα μάτια σκάρωσε τους στίχους:

"Φτωχό κομπολογάκι μου

σε είχα το μεράκι μου

Συ μου πέρναγες την ώρα

Πες μου τι θα κάνω τώρα...

Πού να βρω να σ’ αγοράσω

για να μη σε ξαναχάσω..."

Το λαϊκό άσμα μεταμορφώνεται μουσικά σε μια ιδιαίτερη εκδοχή του πολυτάλαντου Νίκου Πλατύραχου, για πιάνο και τσέλο.

Ο Πλατύραχος, που μας έχει συνηθίσει σε τέτοιες ευρηματικές μουσικές προκλήσεις, χωρίς να αλλοιώνει την αυθεντικότητα της λαϊκής μελωδίας μεταλλάσσει μαγικά την αύρα της που ευωδιάζει ιδιαίτερες οσμές από τσέλο και πιάνο.
Μια ζεστή αντήχηση η συνύπαρξη των δυο οργάνων, με την αρμονία να προσαρμόζεται ευφυώς κρατώντας έντονο τον παλμό και διαρκή τη συγκίνηση, που πάντα προσφέρει η αρχική μελωδία.
Ηχοχρώματα που σπινθηροβολούν...
Το τσέλο ζωγραφίζει με σκούρες, μελαγχολικές μπογιές τον καημό του λαϊκού συνθέτη για το χαμένο κομπολογάκι του...

Νωρίτερα από τον Πλατύραχο, τη δική του ενορχηστρωτική άποψη είχε δώσει και ο Μάνος Χατζιδάκις στις "Πασχαλιές μέσα από τη νεκρή γη".
Κάτι που, προκάλεσε αντίδραση κι άναψε τα αίματα, καθώς ο λαϊκός δημιουργός ζήτησε δικαστικά, δικαίωση για τα πνευματικά δικαιώματα, αφού στο δίσκο δεν αναγράφονταν τα ονόματα των συνθετών.  Μια διαμάχη, που προξένησε και την ολοκληρωτική ρήξη ανάμεσα στους δυο δημιουργούς.

[Το κείμενο αφιερώνεται στη μνήμη του Γιώργου Μητσάκη, του "δασκάλου", όπως ήταν το παρατσούκλι του  Έλληνα συνθέτη και στιχουργού τόσων ρεμπέτικων και λαϊκών τραγουδιών. Ενός δημιουργού που "έγραφε για τον καημό, το γλέντι και το μεράκι του λαϊκού ανθρώπου", όπως δήλωνε...
Ο Μητσάκης πέταξε για την γειτονιά των Αγγέλων πριν είκοσι πέντε χρόνια, σαν σήμερα 17 Νοέμβρη του 1993].

Angela Davis: η ελπίδα στο χαρακτικό του Τάσσου

"Angela Davis", χαρακτικό Τάσσος / nationalgallery.gr

Είναι τόσο τρυφερή η στάση του Τάσσου απέναντι στον άνθρωπο!
Είναι ο απλός άνθρωπος, που μοχθεί, πονά, παλεύει, διεκδικεί...
Είναι αυτός ο ίδιος ο δημιουργός με τα πάθη του, που διαπιστώνει πως είναι πάθη κοινά με κείνα του συνανθρώπου του...

Στα χαρακτικά του καθρεφτίζεται η ανθρωπότητα...Καθρεφτίζεται  η πάλη, η οδύνη, ο αγώνας, η κραυγή...
Καθρεφτίζεται κι η ελπίδα...Σαν ηλιαχτίδα βρίσκει τρόπο να λάμψει, ξεμυτίζοντας από χαραμάδα στο βαρύ ντουβάρι που καταπλακώνει ανηλεώς την ανθρωπότητα...
Εξάλλου, στα χαρακτικά του Τάσσου συνυπάρχουν η οδύνη με την  αποφασιστικότητα…
Οι άνθρωποι που σηκώνουν το βάρος της τυραννίας, παραμένουν όρθιοι ακόμα κι όταν λυγίζουν, ακόμα κι όταν πέφτουν...

Το φως, το όραμα του Τάσσου και η ελπίδα του, παίρνουν συχνά μορφή περιστεριού...

Σε περιστεριού ταξιδιάρικα φτερά, η  ψυχή των ελπίδων, φτερουγίζει, φίλοι μου...

Όπως εδώ στο περίφημο χαρακτικό του με την Άντζελα Ντέηβις, εμβληματική εκπρόσωπο της "Black Pride", του κινήματος της Μαύρης Υπερηφάνειας.
Μιας αγωνίστριας με αταλάντευτη, φεμινιστική σκέψη, αφοσιωμένη σε ζητήματα ακτιβισμού και  ολόπλευρης απελευθέρωσης.
Σαν μεγάλος αναζητητής, ο Τάσσος τη μορφοποιεί σε βυζαντινή φιγούρα, με αγιογραφικές αναφορές.
Ο χαράκτης μας δείχνει να έχει ανακαλύψει το ζύγιασμα της μορφής σε κάθε κόχη κι εσοχή…
Τής δίνει χαρακτήρα ασκητικό...Μέσα από τη λιτότητα του άσπρου-μαύρου αποκαλύπτει το υπερκόσμιο της "ιδέας" και του υψηλού νοήματος...Σαν περιστέρια οι ιδέες έχουν ελευθερωθεί από τα χέρια της Ντέηβις με τα μακριά, υπερβολικά μεγάλα δάχτυλα, στοιχείο επίσης της απεικόνισης των βυζαντινών αγιογράφων.

[Ο Τάσσος έφυγε σαν σήμερα 13 Οκτώβρη 1985]

Σάς χαιρετώ με το τραγούδι των Τζων Λέννον και Γιόκο Όνο: "Angela", που γράφτηκε με αφορμή τη γυναίκα-αγωνίστρια υπέρ της ελεύθερης σκέψης, υπέρ ιδανικών και απόψεων, που και ο Τάσσος -πορευόμενος  το δρόμο της επαναστατικής τέχνης- τίμησε με το χαρακτικό του...

"..your word reaches far, sister!

there's a million different races 

but we all share 

the same future in the world..."

John Lennon & Yoko Ono: "Angela"

Για τον Τάσσο μπορείτε να διαβάσετε κι εδώ.

ΦΕΝΤΕΡΙΚΟ ΓΚΑΡΘΙΑ ΛΟΡΚΑ: 120 χρόνια από τη γέννησή του

M'ένα τρυφερό άγγιγμα, έρχεται η καληνύχτα...

Το άγγιγμα ενός "τριαντάφυλλου της Ανδαλουσίας", που γεννήθηκε σαν σήμερα 5 Ιουνίου 1898.

Ο Φ.Γ.Λόρκα, ο μεγάλος Ισπανός ποιητής με το σπουδαίο έργο, με τα βαθιά νοήματα, τη δυναμική, το λυρισμό, το γλωσσικό πλούτο.

Ανθρωποι, πόθοι, πάθη, έρωτες, αγώνες, παραδόσεις, φύση ήταν ο μαγικός ιστός πάνω στον οποίο ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα ύφανε την οικουμενική, αθάνατη ποίησή του, στην οποία  συνδύαζε καταπληκτικά τον έρωτα με το θάνατο, την αρχή και το τέλος της ζωής!

Πρόκειται για ένα πολυδιάστατο ταλέντο, που μπορεί το πλατύ κοινό να τον γνωρίζει ως ποιητή ή θεατρικό συγγραφέα, όμως γνώριζε και μουσική.

Υπήρξε βιρτουόζος πιανίστας, συνθέτης, λιμπρετίστας, ακόμα και ζωγράφος!

Δύο από τις καλλιτεχνικές εικαστικές δημιουργίες του, που φωτίζουν μερικά από τα σύμβολα και τις αλληγορίες του, βλέπετε παραπάνω.

Το 1922 δίνει διάλεξη για το κάντε χόντο (λαϊκό τραγούδι της Ανδαλουσίας που τραγουδιέται από τσιγγάνους) και οργανώνει μαζί με τον Μανουέλ ντε Φάλλια τη "Γιορτή του Κάντε Χόντο".

Από τότε επιδόθηκε στην αναζήτηση παραδοσιακών τραγουδιών.

Ακούμε ένα απόσπασμα από την "Συλλογή Λαϊκών ισπανικών τραγουδιών", σε ηχογράφηση του 1931 με την περίφημη Αρχεντινίτα να τραγουδά και να εκτελεί  καστανιέτες, ενώ στο πιάνο τη συνοδεύει ο Λόρκα:

Στη συνέχεια απολαμβάνουμε τη μεγάλη μετζοσοπράνο Teresa Berganza στο "La Tarara" από τα "13 Παλιά παλιά ισπανικά τραγούδια" που κατέγραψε και ενορχήστρωσε ο Λόρκα.

Στην κιθάρα τη συνοδεύει ο Narciso Yepes.

"Η Ταράρα εδώ, η Ταράρα εκεί

η Ταράρα τρέχει σαν τρελλό παιδί..."

Από το έργο του  Mario Castelnuovo-Tedesco: "Romencero Gitano op.152" για μικτή χορωδία και κιθάρα βασισμένο στην ποιητική συλλογή του Λόρκα: "Ρομανθέρο Χιτάνο, Poema del Cante Jondo",  έργο που ολοκλήρωσε  το 1927 ακούμε μελοποημένο το ποίημα "Κιθάρα":

"Της κιθάρας το κλάμα

Αρχινάει.

Της χαραυγής οι κούπες

γίνονται κομμάτια.

Της κιθάρας το κλάμα

αρχινάει.

Ανώφελο

να την κάνεις να πάψει.

Αδύνατο

να την κάνεις να πάψει.

Κλαίει μονότονα

όπως κλαίει το νερό,

όπως κλαίει ο αγέρας

στο χιόνι που πέφτει.

Αδύνατο

να την κάνεις να πάψει.

Κλαίει για πράγματα

απόμακρα.

Άνεμος του Νότου καυτερός

που αποζητάει άσπρες καμέλιες.

Την άστοχη κλαίει σαΐτα,

το βράδυ που αύριο δεν έχει,

και το πρώτο πουλί που πεθαίνει

στο κλωνάρι επάνω".

 Castelnuovo-Tedesco: "Romancero Gitano Op.152 / La guitarra":

Aκούμε το Λόρκα να συνοδεύει στο πιάνο την Αρχεντινίτα στο γλυκό και τρυφερό νανούρισμα: "Nana De Sevilla".

Τούτο το χελωνάκι δεν έχει μάνα

δεν έχει μάνα μια, δεν έχει μάνα δυο

δεν έχει μάνα.

Το γέννησε τσιγγάνα σε σταυροδρόμι

σε σταυροδρόμι μια, σε σταυροδρόμι δυο

σε σταυροδρόμι.

Τούτο το πλασματάκι δεν έχει κούνια

δεν έχει κούνια μια, δεν έχει κούνια δυο

δεν έχει κούνια.

Μα `χει νονά στη χώρα και θα του φέρει

και θα του φέρει μια και θα του φέρει δυο

και θα του φέρει.
(απόδοση: Αγαθή Δημητρούκα)

Το ίδιο στίχους του Λόρκα ακούμε από τη Νένα Βενετσάνου σε μουσική διασκευή του Νίκου Μαμαγκάκη:

Ραβί Σανκάρ, μια ράγκα με σιτάρ και φλάουτο...

"Οταν ένας μουσικός καθηλώνει τη δυτική ψυχή με ξένους και "παράξενους" ανατολίτικους ήχους,

με νότες που δεν υπακούουν σε κανέναν οικείο μουσικό νόμο, που δεν χωράνε στις γνωστές κλίμακες
και στο πεντάγραμμο, είναι ή σοφός γνώστης της ανθρώπινης ψυχής
ή βαθύς γνώστης των μουσικών του πλανήτη ή μάγος".

(Ο Θανάσης Λάλας για τον Ραβί Σανκάρ στο Βήμα)

Ο σπουδαίος ινδός βιρτουόζος του σιτάρ και συνθέτης, Ραβί Σανκάρ, γεννήθηκε σαν σήμερα, 7 Απριλίου 1920 στο Βαρανάσι. 

Βασικός εκπρόσωπος της ινδουστανικής κλασικής μουσικής, έκανε γνωστή τη μουσική της πατρίδας του στη Δύση με τις συνεργασίες του με καλλιτέχνες από όλους τους μουσικούς χώρους.

Ο κορυφαίος πρεσβευτής της ινδικής πολιτιστικής κληρονομιάς είχε συνεργαστεί με το συγκρότημα των Μπητλς και από το χώρο της κλασικής με τους: Μενουχίν, Όιστραχ, Ροστροπόβιτς, Ζούμπιν Μέτα, Φίλιπ Γκλας, Ζαν-Πιερ Ραμπάλ...Όλοι τους είχαν να πουν δηλώσουν τα καλύτερα για τον καλλιτέχνη και άνθρωπο, Σανκάρ.
Εξαιρετικά συγκινητική υπήρξε η θέση του Μενουχίν : "η ιδιοφυΐα και ο ανθρωπισμός του Σανκάρ μπορούν να συγκριθούν μόνο με του Μότσαρτ".

Ο βιρτουόζος Ραβί είχε επανειλημμένως δηλώσει πως "η μουσική είναι η ζωή του! Χωρίς αυτήν νοιώθει νεκρός. Η μουσική τέχνη είναι ό,τι ωραιότερο, ρομαντικότερο και πιο πνευματικό, που μπορεί κάποιος να βιώσει!"

Μια  δυναμική προσωπικότητα στα όρια του θρύλου, ο Ραβί Σανκάρ, το φως που εξέπεμπε, εκτυφλωτικό! .

Ίσως δεν πήρε τυχαία το όνομά του: Ραβί=ήλιος...

Η "ράγκα" είναι το σημαντικότερο στοιχείο στη δομή της ινδικής μουσικής.

Με τη λέξη αυτή εννοείται το σύστημα που περιλαμβάνει όλα τα μελωδικά στοιχεία μιας σύνθεσης,μα ταυτόχρονα υποδεικνύει και τη διάθεση, την κατάσταση ψυχής.
Κάθε ράγκα έχει ανιούσα και κατιούσα μορφή (κάτι σαν κλίμακα), έχει συγκεκριμένα διακοσμητικά στοιχεία, μελίσματα, και χαρακτηριστικές φράσεις.
Είναι πράγματι δύσκολο να εκφράσουμε την έννοια της "ράγκα", καθώς δεν υπάρχει αντίστοιχος όρος στην ευρωπαϊκή μουσική. Ισως θα μπορούσαμε να τη συσχετίσουμε με τους "δρόμους" της λαϊκής μας μουσικής.

Υπάρχουν ράγκα για συγκεκριμένες περιστάσεις και ώρες του 24ώρου.

Όπως η Ράγκα Ντιπάκ(της φωτιάς) που αν εκτελεστεί σωστά, πιστεύεται πως μπορεί να προκαλέσει πυρκαγιά.
Ή πάλι, οι: Ράγκα της Νύχτας ή της Μέρας.

Ενας θρύλος -λέει- πως όταν κάποιο δειλινό ζητήθηκε από έναν άρχοντα στον μουσικό της αυλής του να ερμηνεύσει την "Ράγκα της μέρας", εκείνος το αρνήθηκε γιατί το θεώρησε ιεροσυλία.
Τελικά την εκτέλεσε κάτω από την απειλή του αφέντη του πως θα του κόψει το κεφάλι και τότε...ανέτειλε ο ήλιος πριν την ώρα του γιατί "άκουσε το τραγούδι" του...

Σανκάρ - Ραμπάλ

Ράγκα της Ημέρας, με πάθος και διάθεση ρομαντισμού είναι η "Raga Nat Bhairav".

Θα την ακούσουμε σε μια ιδιαίτερη απόδοση από τον τιμώμενο σήμερα Ραβί Σανκάρ και τη σύμπραξή του με τον περίφημο φλαουτίστα Ζαν Πιερ Ραμπάλ.

Το ρυθμό εμφατικά συνοδεύει ένα ξεχωριστό κρουστό, η "τάμπλα", που αποτελείται από δυο χειροτύμπανα καλυμμένα με δέρμα, που το ένα παίζεται με το αριστερό και το άλλο με το δεξί χέρι.

Σιτάρ και Φλάουτο-Raga Nat Bhairav

Ravi Shankar και Jean Pierre Rampal :