"Τζοακίνο Ροσσίνι και η λατρεία για το ΦΑΓΗΤΟ"

Η καρικατούρα από το blog του αείμνηστου Β.Παυλίδη

Έφυγε σαν σήμερα πριν 150 χρόνια από πνευμονία.
Θεωρείται ένας από τους κύριους εκφραστές του μπελκάντο.
Οι μελωδίες του ανέδυαν μια φινέτσα και κομψότητα κι αγαπήθηκαν τόσο, που του αποδόθηκε ο τίτλος του "ιταλού Μότσαρτ".
Eπίσης υπήρξε εκπληκτικός πιανίστας και θαυμάστηκε για τις ερμηνείες του από τους Λιστ και Σαι Σανς, ενώ όταν ο Μπετόβεν μελέτησε την παρτιτούρα του "Κουρέα" τον συνεχάρην και προφήτεψε πως θα παίζεται όσο θα υπάρχει ιταλική όπερα. Τον συμβούλευσε δε, να μην γράψει άλλο μουσικό είδος πλην από όπερα μπούφα γιατί η φύση του ήταν καμωμένη και ταιριστή μόνο με αυτή.

Ο Ροσσίνι όμως, εκτός από μάγειρας εξαίρετων μελωδιών ήταν και καταπληκτικός σεφ στην κυριολεξία!

Μάστορας και στην κουζίνα, επινόησε πλήθος συνταγών, καθώς λάτρευε το φαγητό!
Είναι πολλά τα πιάτα που φέρουν το όνομά του "a la Rossini"...Αδυναμία είχε στο πατέ και τις τρούφες...

"Ψάχνω για μουσικά μοτίβα, αλλά δεν μου έρχονται στο νου παρά τρούφες, πατέ κι άλλα παρόμοια", συνήθιζε να λέει...
Είναι τόσο παθιασμένος με την τρούφα που την ονομάζει "Μότσαρτ των μανιταριών"!



Το 1829, και για τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του -σχεδόν 4 δεκαετίες- δεν συνέθεσε τίποτε, αλλά αφοσιώθηκε στη μαγειρική και τη γευσιγνωσία.
Παραδόθηκε στην απόλαυση του ουρανίσκου!
Μόνο λίγο πριν το θάνατό του έγραψε τα περίφημα " Péchés de vieillesse -Αμαρτήματα του Γήρατος", μια σειρά συνθέσεων για πιάνο, φωνή ή μικρό σύνολο με διάχυτη την ειρωνεία, το χιούμορ και τον αυτοσαρκασμό.

Ξεχωρίζουμε 2 ενότητες από αυτά, που εμπνέονται από την αγάπη του για το καλό φαγητό και έχουν τίτλο: "Quatre mendiants et quatre hors d’œuvres"...
Δηλαδή:
"ΕΠΙΔΟΡΠΙΑ"(Αποξηραμένα σύκα-Αμύγδαλα-- Σταφίδες-Φουντούκια)
και
"ΟΡΕΚΤΙΚΑ"(Ραπανάκια-Αντζούγιες- Πίκλες- Βούτυρο) !

Aκούμε τα "Ραπανάκια":

Η όπερα "Tανκρέδος" είναι η  πρώτη όπερα seria του Ροσσίνι, την οποία συνέθεσε βασισμένος στην ομώνυμη τραγωδία του Βολταίρου.
Όταν παρουσιάστηκε στο θέατρο Φενίτσε της Βενετίας έκανε πάταγο γι'αυτό κι ο βιογράφος του συνθέτη, Στεντάλ χαρακτήρισε την όπερα "κεραυνό εν αιθρία"!

Από τις άριές της ξεχωρίζει η άρια του πρωταγωνιστή "Di tanti palpiti di tante pene", γνωστή και ως "Άρια του ρυζιού"...
Το όνομα αυτό τής δόθηκε , καθώς η παράδοση θέλει τον διάσημο συνθέτη να την συνέθεσε σε ένα Βενετσιάνικο εστιατόριο περιμένοντας να ετοιμαστεί το φαγητό του: risi e bisi(ριζότο με μπιζέλια)...

Di tanti palpiti di tante pene-Άρια του ρυζιού"

Μετά από τόση κουβέντα περί φαγητού, άντε και καλή μας όρεξη!
Να έχετε όλοι μια "νόστιμη" Τρίτη!!

"Μικρή Επίσημη Λειτουργία": η τελευταία σύνθεση του Ροσίνι...

"Αγαπημένε Κύριε, ιδού λοιπόν ολοκληρώθηκε αυτή η φτωχική μικρή λειτουργία. 

Άραγε έγραψα ένα κομμάτι θρησκευτικής ή μήπως βέβηλης μουσικής; 

Γεννήθηκα για την κωμική όπερα, όπως ξέρεις καλά. 

Χωρίς σπουδαία τεχνική, με λίγη καρδιά, αυτό είναι όλο. 

Ας είσαι ευλογημένος και χάρισέ μου τον παράδεισο"
(από Αρχείο ΕΛΣ)

Αυτά τα λόγια γράφει στη τελευταία σελίδα της χειρόγραφης παρτιτούρας της "Μικρής Επίσημης Λειτουργίας" του ο Τζοακίνο Ροσίνι. Ενα έργο που ολοκληρώθηκε λίγο πριν το θάνατό του, σαν σήμερα, 13 Νοεμβρίου 1868.

Ο "ιταλός Mότσαρτ" -όπως χαρακτήριζαν το συνθέτη- έγραψε το θρησκευτικό έργο κατόπιν παραγγελίας του κόμη Αλέξις Πιγιέ-Ουίλ, για το μουσικό σαλόνι της συζύγου του, αρχικά για δύο πιάνα, αρμόνιο και 12 τραγουδιστές. Λίγο αργότερα το ενορχήστρωσε για μεγάλη συμφωνική ορχήστρα, χορωδία και σολίστες.

Πρόκειται για μεγάλης διάρκειας έργο, μια Μissa Solemnis, που ο Ροσίνι με δόση ειρωνείας τής έδωσε τον αντιφατικό τίτλο: "Petite Messe solennelle - Μικρή Επίσημη Λειτουργία" . 

Η σύνθεση χαρακτηρίστηκε από τον ιταλό συνθέτη ως: "το τελευταίο θανάσιμο αμάρτημα του γήρατος", καθώς είχε σταματήσει να συνθέτει όπερες, δεκαετίες πριν τον θάνατό του.

Το θρησκευτικό έργο του Ροσίνι είναι χαρακτηριστικό, καθώς ήδη από  τον τίτλο παραπλανά τον ακροατή...Παρότι η Λειτουργία είναι εκτεταμένης διάρκειας, εκείνος την τιτλοφορεί "Μικρή". Ορισμένοι από τους αναλυτές υποστηρίζουν ότι ο Ροσίνι τη θεωρούσε μικρή σε σύγκριση με τη συνεισφορά του στη θρησκεία...Μαρτυρά την σεμνότητα και ταπεινότητά του, αναγνωρίζοντας στη σύνθεση περιορισμένες μουσικές δυνάμεις και μόνο μια ελάχιστη συμβολή από μεριάς του σε ένα είδος μουσικής στο οποίο "απαιτείται το Ύψιστο και Μεγαλειώδες"...Από την άλλη, έκρινε τη σύνθεση αρκετά "κοσμική" για το θρησκευτικό χαρακτήρα της. 

φωτο από: pinterest

Φυσικά όμως και δω οι ερευνητές εντοπίζουν μεγάλη συνθετική επιδεξιότητα σε πιανιστικά μέρη (είδος με το οποίο δεν ασχολήθηκε εκτενώς ο Ροσίνι), όπως το "Preludio religioso", όπου αποδεικνύεται η εφευρετικότητά του ιδιαίτερα στο επίπεδο διαχείρισης της τονικότητας, που συχνά εξελίσσεται σε απομακρυσμένες κλίμακες…
Επίσης εκθαμβωτικής ομορφιάς είναι οι άριες, όπως π.χ η άρια του τενόρου "Domine Deus" από το Gloria, με δεξιοτεχνικά περάσματα, που σε ύφος θυμίζει τα μέρη του Αλμαβίβα από τον "Κουρέα της Σεβίλλης" .O Ροσίνι χρησιμοποιεί συγκοπές, εντυπωσιακή διάσταση ρυθμών και δυναμικής ώστε να αποτυπώσει τη μεγαλοπρέπεια του Βασιλιά των Ουρανών…
Αλλά και τα μεγαλύτερου βάθους μέρη, όπως το "Miserere" της σοπράνο που φτάνει σε πρωτοφανή τελειότητα.
Ως προς τη φόρμα, πολλοί χαρακτηρίζουν την "Petite Messe solennelle "κράμα των αρχών της παραδοσιακής θρησκευτικής λειτουργίας με αριστουργηματικά χορωδιακά μέρη a capella, με το  ρομαντικό  συναίσθημα του Ροσίνι, στοιχείο στο οποίο η θρησκεία βρίσκει ιδανική θέση". 

Η "Μικρή Επίσημη Λειτουργία" παρουσιάστηκε μετά το θάνατο του συνθέτη, καθώς ο Ροσίνι επιθυμούσε μια παράσταση σε εκκλησία. Μάλιστα, είχε αιτηθεί στον Πάπα να τού επιτραπεί η χρήση γυναικείας χορωδίας(απαγορεύονταν στους καθολικούς), καθώς δεν τον ικανοποιούσαν οι εκκλησιαστικές χορωδίες αγοριών εκείνης της εποχής.Επιθυμούσε τις υψηλές γυναικείες φωνές  με δύναμη, γλυκύτητα και ευελιξία, που η ποιότητα, το τίμπρο και ο βελούδινος τόνος τους θα ανέδυε την "ευαισθησία και θρησκευτική γαλήνη", που απαιτεί ένα τέτοιο έργο, όπως έλεγε.

Marietta Alboni

Όμως  το αίτημά του απορρίφθηκε κι έτσι δεν ευτύχησε να ακούσει το θρησκευτικό του έργο κατά τη διάρκεια της ζωής του σε ναό, όπως σχεδίαζε...

Ο Ροσίνι είχε συνθέσει την "Petite Messe solennelle" έχοντας κατά νου συγκεκριμένους ερμηνευτές. Π.χ  το μέρος του "O salutaris" (προστέθηκε στην εκδοχή για ορχήστρα) για την διάσημη λυρική ερμηνεύτρια της εποχής και συνεργάτιδά του, Μαριέττα Αλμπόνι, μια από τις σημαντικότερες φωνές στην ιστορία της όπερας, στην οποία είχε αναθέσει και τους πρωταγωνιστικούς ρόλους σε δημοφιλή μελοδράματά του, όπως Σεμίραμις, Σταχτοπούτα κλπ...
Ο συνθέτης είχε  εκφράσει την ελπίδα του ότι θα αναλάμβανε η ίδια να εκτελέσει το έργο, ακόμα και μετά τον θάνατό του. Ετσι κι έγινε. Ο Ροσίνι ήταν ο αγαπημένος της μαέστρος και δεν μπορούσε να αδιαφορήσει σε κάτι πού τής είχε ζητήσει προσωπικά. Η Αλμπόνι ως φόρο τιμής στον μέγα Ροσίνι περιόδευσε και διέδωσε ανά την Ευρώπη την "Petite messe solennelle" με τεράστια επιτυχία...

Rossini - Preludio Religioso - Petite Messe solennelle:

Rossini: Petite Messe solennelle - Domine Deus:

Rossini: Petite Messe solennelle - O salutaris:

Στο παρακάτω βίντεο μπορείτε να ακούσετε τη Λειτουργία ολοκληρωμένη σε μια εξαιρετική παράσταση με τον Alberto Zedda στο πόντιουμ, ομολογουμένως φανατικό οπαδό του Ροσίνι, που περισσότερo από οποιονδήποτε αποκατέστησε τον συνθέτη ως έναν από τους μεγαλύτερους όλων των εποχών.
Εξάλλου ένα από τα σπουδαιότερα επιτεύγματα του Zedda, και μετά από επίπονη μελέτη και έρευνα, ήταν η πλήρης κριτική έκδοση των οπερών και άλλων συνθέσεων του τιμώμενου σήμερα Ροσίνι. 

Rossini: "Petite Messe solennelle" / Alberto Zedda:

Ημέρα Μνήμης: "Morning Heroes"

11 Νοέμβρη και "ΗMEΡΑ ΜΝΗΜΗΣ" η σημερινή, με όλη την Ευρώπη να γιορτάζει τη λήξη του Α’ Παγκοσμίου πολέμου…
Ένα έργο εμπνεόμενο από την αγριότητα και τον όλεθρο που σκόρπισε ο πόλεμος, γράφτηκε και αφιερώθηκε στα θύματα, που άφησε στο πέρασμά του, προτείνω σήμερα…

"Αν και ο πόλεμος είχε τελειώσει για περισσότερα από δέκα χρόνια, εξακολουθούσα να τυρρανιέμαι από εφιάλτες...

Ερχονταν κάθε βραδυ...

Βρισκόμουν ακόμα εκεί... στις τάφρους με τους άνδρες μου...καταδικασμένοι να πεθάνουμε...

Ξυπνούσα πάντα λουσμένος στον ιδρώτα από τρόμο κι αγωνία...."

(απόσπασμα από την αυτοβιογραφία του Άρθουρ Μπλις)

 Ο Μπλις(δεξιά) στρατιώτης με τον αδερφό του.

Συνθέτης του έργου είναι ο άγγλος Arthur Bliss, που και ο ίδιος πολέμησε, τραυματίστηκε και παρασημοφορήθηκε για τα ανδραγαθήματά του στον Α΄Παγκόσμιο ως μέλος της Φρουράς των Γρεναδιέρων της Βασίλισσας.
Μάλιστα, η μουσική του εκπαίδευση με τους Έλγκαρ και Χολστ διακόπηκε λόγω του πολέμου.

Όπως ο ίδιος είχε δηλώσει, τα δηλητηριώδη αέρια που είχε εισπνεύσει, τού προκάλεσαν χρόνια αναπνευστικά προβλήματα, που τον έκαναν να υποφέρει.

Η εμπειρία του όμως από τον πόλεμο τού δημιούργησαν και σοβαρούς εφιάλτες, όπως είδαμε παραπάνω.
Ετσι, προκειμένου να απαλλαγεί απ'αυτούς συνέθεσε το 1930 την εμβληματική Χορωδιακή Συμφωνία: "Morning Heroes" για χορωδία, αφηγητή και μεγάλη ορχήστρα, την οποία αφιέρωσε στη μνήμη του αδελφού του και των άλλων σύντροφων του, που σκοτώθηκαν στη μάχη.

Ο Μπλις χτίζει το λιμπρέτο της σύνθεσης συνδυάζοντας ποιητικά κείμενα με ηρωικό πνεύμα, όπως αποσπάσματα από τα "Φύλλα χλόης" του Ουόλτ Ουίτμαν, ποιήματα του κινέζου Λι Τάι Πο, ένα χαρακτηριστικό ποίημα του άγγλου Γ. Όουεν, που 25χρονος άφησε την τελευταία πνοή του στη μάχη, αλλά και αποσπάσματα από την Ιλιάδα του Ομήρου , συγκεκριμένα από τη ραψωδία Χ όπου αναφέρεται στον ήρωα Αχιλλέα, αλλά και την συγκινητική σκηνή από τη ραψωδία Ζ του αποχωρισμού Έκτορα-Ανδρομάχης.

Η μουσική του Μπλις καταφέρνει μια μουσική αντιστοίχιση των αποτρόπαιων εικόνων του πολέμου με τους ήρωες των Ομηρικών επών.

Η Συμφωνία ολοκληρώνεται σε 5 μέρη με τον επίλογο να συνδυάζει το ποίημα του R. Nichols: "Dawn on the Somme", που στον συνθέτη ανακαλούσε τραγικές αναμνήσεις, καθώς στο Somme είχε και κείνος τραυματιστεί...

Παρατηρούνται μουσικές επιρροές από τον Ελγκαρ, Χολστ και Βον Ουίλιαμς, όμως είναι εμφανής η σπαραξικάρδια αντιμετώπιση της έμπνευσης, κάτι που εντόπισαν και οι μελετητές του λέγοντας:
"η μουσική αντικατοπτρίζει τις βαθιά χαραγμένες συναισθηματικές πληγές του, που προκλήθηκαν από τον πόλεμο, και ξετυλίγεται για να αναδειξει την οδύνη της ανθρωπότητας απέναντι στη φρίκη του πολέμου. Η λαμπρή ενορχηστρωση μαρτυρά τη δεινότητά του στον τομέα αυτο."

Arthur Bliss: "Morning Heroes", I, II, III, IV, V

https://www.youtube.com/watch?v=o2HOaDtFNO8

https://www.youtube.com/watch?v=wXJN47V_XLg

https://www.youtube.com/watch?v=BhhdPR3SxVI&t=135s

https://www.youtube.com/watch?v=RgwGGs20rEI

ΜΑΡΤΙΝΟΣ ΛΟΥΘΗΡΟΣ: "η ευγενής τέχνη της μουσικής είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του κόσμου!"!

Ο γεννημένος σαν σήμερα 10 Νοεμβρίου 1483 Μαρτίνος Λούθηρος, μοναχός, θεολόγος, ηγέτης της εκκλησιαστικής μεταρρύθμισης, και θεμελιωτής του Προτεσταντισμού, μεταφραστής της Βίβλου, υπήρξε -πλην των άλλων- μέγας υμνογράφος και μουσικός.
Προερχόμενος από μουσική οικογένεια, ως αγόρι διδάχτηκε φλάουτο και υπήρξε χορωδός στη χορωδία αρρένων της γενέτειράς του, όπως επίσης δούλεψε και ως πλανόδιος τραγουδιστής...

Ο Λούθηρος είναι γνωστός κυρίως για τρία πράγματα: τη Μεταρρύθμιση, την πεποίθηση ότι η Αγία Γραφή πρέπει να μεταφραστεί στη γλώσσα του λαού, και τη γέννηση του ιερατικού τραγουδιού.
Ένιωθε ότι η Μουσική ήταν του Θεού, όχι του ανθρώπου.
Τόσο ισχυρή ήταν η πεποίθησή του για τη μουσική, που κάποτε ξεστόμισε τα φλογερά λόγια:

"Δίπλα στο λόγο του Θεού, η ευγενής τέχνη της μουσικής είναι ο μεγαλύτερος θησαυρός του κόσμου! Ελέγχει την καρδιά, το μυαλό και το πνεύμα μας. 

Όποιος δεν θεωρεί τη μουσική θαυμαστό δημιούργημα του Θεού δεν αξίζει να ονομάζεται άνθρωπος...

Καταδικασμένος να μην ακούει τίποτα, παρά μόνο το ρουθούνισμα των γουρουνιών 

και το ογκάνισμα των όνων!"

Θείο δημιούργημα η μουσική, όπως πολύ σωστά δίδαξε ο Λούθηρος και η μουσική του έκφραση είναι μια θριαμβική εμφάνιση της διδασκαλίας του και της αποδοχής που γνώρισε!

H  θεϊκή προέλευση της μουσικής και η επίδραση που ασκεί στην ανθρώπινη ψυχή, αποδεικνύεται δια στόματος Λούθηρου, ενός πιστού που ο βίος, οι πράξεις και η διδασκαλία του διατρανώνουν την αξία του!

Ο ρόλος του Λούθηρου στην ιστορία της μουσικής είναι σημαντικός, με τους ύμνους του να φέρνουν καινούργια εποχή στην μουσική.

Πρώτος και πιο γνωστός από τους ύμνους του είναι ο: "Ein feste Burg ist unser Gott - Θεός, το Φρούριον ημών".

Η παρτιτούρα του ύμνου "To Ein' Feste Burg" 
με την υπογραφή του Μαρτίνου Λούθηρου.

Ο ύμνος γράφτηκε το 1524 και το κείμενό του αποτελεί διασκευή του Ψαλμού 46 της Βίβλου.
Εκτός από το κείμενο, ο Λούθηρος έγραψε και τη μουσική και είναι ύμνος από τους ιδιαίτερα αγαπητούς στην Προτεσταντική παράδοση.
Είναι γνωστός και με τον τίτλο "Πολεμικός Ύμνος της Μεταρρύθμισης" για την επίδραση που είχε στην αύξηση της υποστήριξης προς τη Μεταρρύθμιση.

"Θεός το φρούριον ημών, Ασπίς εν τοις κινδύνοις.
Και βοηθός παντός πιστού, Εν ώρα της οδύνης.
Κατά του πονηρού, Του των ψυχών εχθρού,
Προπύργιον ημών, Ο πάντα κυβερνών,
Ο Άρχων της ειρήνης"

Τη δοξαστική μελωδία του επεξεργάστηκαν πλήθος συνθετών(Μπαχ, Χαίντελ, Βάγκνερ, Μέντελσον, Ρέγκερ) με πρώτη χορωδιακή εκδοχή του ύμνου να γίνεται από τον γερμανό Martin Agricola το 1544.

Εμείς θα ακούσουμε την επεξεργασία του Λουθηρανικού ύμνου από τον Μπαχ στο Chorale Prelude BWV 720 σε μια εκπληκτική εκτέλεση από τον Τοn Koopman, έναν οργανίστα ειδικευμένο στην μπαρόκ μουσική, μια ηγετική φυσιογνωμία στην αυθεντική παρουσίαση έργων ιδίως του Μπαχ.

Γ.Σ.ΜΠΑΧ:"Chorale Prelude BWV 720:To Ein' Feste Burg":

Κορέλλι..., Αρχάγγελος το πρώτο του όνομα...

Των Αρχαγγέλων σήμερα, ας μνημονεύσουμε το δικό μας, μουσικό Αρχάγγελο...

"...χαρίζει τους πλούσιους καρπούς της φαντασίας…

Ο Κορέλλι, Αρχάγγελος είναι το πρώτο του όνομα,

Ισόχορδος

Μετατρέπει τις χάριτες σε μουσική

Το άγχος σε ρυθμική αναπνοή...",

γράφει στο ποίημά του "Το τραπέζι της μνήμης" ο Νίκος Σπάνιας, αναφερόμενος φυσικά στον μεγάλο βιολονίστα και συνθέτη της μπαρόκ, Αρκάτζελο Κορέλλι.

Ο ιταλός μουσικός μαθήτευσε στην περίφημη σχολή της Μπολόνιας και καθιέρωσε την οργανική μουσική, ιδιαίτερα τη μορφή του "κοντσέρτο γκρόσο", κατά το οποίο μια μικρή ομάδα οργάνων βρίσκεται σε διαρκή διάλογο με την ορχήστρα.

Διαφορετικά δηλαδή απ'ότι στο σόλο κονσέρτο, όπου ο διάλογος γίνεται ανάμεσα στην ορχήστρα και ένα μόνο όργανο.

Ο Κορέλλι θεωρείται μια από τις σημαντικότερες μουσικές προσωπικότητες της εποχής του μπαρόκ, άσκησε ανυπολόγιστη επιρροή στην επόμενη γενιά συνθετών και μην ξεχνάμε πως ακόμα και ο Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ μελέτησε και επηρεάστηκε από τα έργα του.

Η συλλογή του "12 Concerti Grossi op.6" δημοσιεύτηκε μεταθανάτια, το 1714 στο Άμστερνταμ και είναι από τα ωραιότερα παραδείγματα αυτού του τύπου μπαρόκ μουσικής.
Τα οκτώ πρώτα κονσέρτα είναι στη μορφή της σονάτας "da chiesa", ενώ ακολουθούν τα υπόλοιπα τέσσερα σε μορφή "da camera".

Περισσότερο γνωστό όλων είναι το Ν.8, το επονομαζόμενο "των Χριστουγέννων".
Όμως αξιοσημείωτο επίσης είναι και το Ν.4, με χαρακτηριστικό το cantabile ύφος με το οποίο εδραιώθηκε η φήμη του ιταλού συνθέτη. Σύνθεση μελωδικές με προεξάρχον όργανο το βιολί, σημάδεψαν την ιστορία της μουσικής δωματίου.

 Από το κορυφαίο σύνολο παλαιάς μουσικής "Voices of Music", και σε όργανα εποχής, ακούμε το Concerto Ν.4 σε Ρε μείζονα, που αναπτύσσεται σε 4 μέρη, όμοια με τα μέρη της τυπικής Συμφωνίας της ρομαντικής περιόδου, αποδεικνύοντας πως στον Κορέλλι βασίστηκαν οι μεταγενέστεροι συνθέτες για τη δομή και την ανάπτυξη των Συμφωνιών τους:

I. Adagio - Allegro
II. Adagio
III. Vivace
IV. Allegro - Allegro(coda)

"Tintagel", ο Arnold Bax σε κατάσταση πάθους...

 

Ο Μπαξ και η ερωμένη του, Κοέν στο Τίνταγκελ, το 1917
(φωτο από: arnoldbax.com)

(Με αφορμή την γενέθλια επέτειο του Άρνολντ Μπαξ, σαν σήμερα, 8 Νοέμβρη 1883) 

" ...όπως κι εμείς
κατά μήκος της μεταξένιας ακτής,
αναζητήσαμε σε ηλιόλουστες στιγμές
το όνειρο που ο κόσμος μάς αρνήθηκε..."

(από το ποίημα του Arnold Bax: "Tintagel Castle")

Για χάρη του έφτασα να περπατώ στα κακοτράχαλα μονοπάτια του Τίνταγκελ. Για χάρη του Άρνολντ Μπαξ έφτασα να περπατώ σχεδόν στο γκρεμό, που σχηματίζουν οι σχιστόλιθοι στο ερειπωμένο κάστρο της Κορνουάλης, προκειμένου ν’αφουγκραστώ όλα εκείνα που τον συνεπήραν για να πλάσει τα υπέροχα μοτίβα του στο "Tintagel".Έργο, που εκτός της προγραμματικής του διάστασης, υπαινίσσεται ηχητικά και την περιβόητη παθιασμένη σχέση του συνθέτη με την πιανίστα Χάριετ Koέν…

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απ την αρχή...

Ήταν 29 χρονών όταν o Mπαξ γνώρισε την πιανίστα Χάριετ Κοέν.Οι δυο τους συναντήθηκαν σε κάποια συναυλία και παρότι ο Μπαξ ήταν παντρεμένος, η έλξη φάνηκε από την πρώτη στιγμη.
Ο έρωτάς τους ήταν κεραυνοβόλος κι αφού η γυναίκα του Μπαξ αρνήθηκε να τού δώσει διαζύγιο αποφάσισαν να φύγουν στην Κορνουάλη, στο μικρό χωριό Tintagel.
Εκεί το ζευγάρι επιθυμούσε για λίγες εβδομάδες να ζήσει ανενόχλητα τον έρωτά του μακριά από την κατακραυγή των συντηρητικών Λονδρέζων .

Ηταν καλοκαίρι του 1917, που ο Άρνολντ Μπαξ έγραψε το ομότιτλο συμφωνικό του ποίημα: "Tintagel".

Kατά δήλωσή του, γοητευμένος από τα απόκρημνα, άγρια βράχια της Κορνουάλης, θέλησε να απεικονίσει μουσικά τη θέα τους με τη μαγευτική εικόνα του Ατλαντικού που απλώνεται απέραντα στα πόδια τους μια καλοκαιρινή μέρα. Η μουσική απεικόνιση συνδέει επίσης τον έρωτα με την ιστορία του κάστρου, τους θρύλους του βασιλιά Αρθούρου και του Τριστάνου.

Το έργο ξεκινά με μια μικρή εισαγωγή, μετά την οποία το θέμα παίρνουν τα χάλκινα πνευστά, που αντιπροσωπεύουν το ερειπωμένο φρούριο.
Ακολουθεί μια μακρά μελωδία από τα τοξοτά έγχορδα, που υποδηλώνει την απεραντοσύνη του ωκεανού, ενώ λίγο αργότερα ο Μπαξ μεταδίδει μια αίσθηση άγχους με τη μελωδία να γίνεται μελαγχολική, αγωνιώδης και αρκετά ταραγμένη, σχεδόν με τρόπο που υπαινισσεται την φουρτουνιασμενη θαλασσα και τα κύματα που σκάνε με μανία στους σκληρούς βράχους.
Ο συνθέτης χρησιμοποιεί το θέμα από το Βαγκνερικό "Τριστάνο και Ιζόλδη" ξετυλίγοντας μουσικά τους δραματικούς θρύλους του βασιλιά Αρθούρου.

Η σύνθεση αυτή είναι από τις αγαπημένες μου!Ο Μπαξ, με τις ηχητικές του περιγραφές, συνδυάζει όλα εκείνα τα στοιχεία, που με συγκινούν σαν άνθρωπο…
Κλείνεις τα μάτια…ακούς… και ο βασιλιάς Αρθούρος και οι ιππότες της στρογγυλής τραπέζης μοιάζουν να ανασταίνονται!! Το ερειπωμένο κάστρο της Κορνουαλης και τα πάθη, που βιώθηκαν εκεί διάχυτα στην ατμόσφαιρα!
Ανάκατοι οι μύθοι κι οι πραγματικότητες, με τη μουσική να δηλώνει το σημείο συνάντησης γης και Ατλαντικού!...Στο τέλος, τα χάλκινα οδηγούν σε μια ψυχική ανάταση, κάτι σαν προσωπική νίκη και θρίαμβο έναντι σε ό,τι σκοτεινό παλεύεις μαζί του!

Πολλοί δεν γνωρίζουν πως ο Μπαξ εκτός από συνθέτης και μάλιστα δημοφιλέστατος στην Αγγλία, συγχρόνως μοιραζόταν τη ζωή ως συγγραφέας και ποιητής στην Ιρλανδία, δημοσιεύοντας τα πονήματά του με το όνομα Dermot O'Byrne. Στα γραπτά του είναι εμφανείς επιρροές από τον Γέητς και την κέλτικη παράδοση.

Ο ίδιος αναπολώντας εκείνη την εποχή έλεγε πως "ζούσε  μια διπλή ζωή στην Τέχνη...Τη μια ως άγγλος συνθέτης, την άλλη ως "ιρλανδός" ποιητής".

Την εποχή της παραμονής του ζευγαριού στο Τίνταγκελ το 1917, ο συνθέτης έγραψε το τεσσάρων στροφών ποίημά του: "Κάστρο Tintagel", κι αυτό αφιερωμένο όπως και το συμφωνικό ποίημα στην ερωμένη του  πιανίστα, Harriet Cohen.

"Tintagel Castle"

While these old walls were crumbling,

Fair countless maids and men

Have cried and kissed and whispered,

And never come again.

We two know all their story,

Though all heroic glory

Fall from this old sea-warden,

Slain by a pedant pen.

Though Iseult’s arms and bosom

Were shadowy as her shame,

And dusty brains have proven

That Arthur’s but a name,

We have a certain toekn

How hearts of old were broken;

And English, Celt or Norman,

Love hurt them still the same.

They stared out even as we do

Across the silken tide,

And sought in sundown splendours

The dream their world denied

And Dick and Meg have parted

In Cornwall broken-hearted

Ten thousand time, though Tristam

had never sinned or died.

Strain closer yet, my lovely,
Till all your breast’s aglow,

Nor think how new sad ages

Will never care to know

If your white body’s beauty

Were thrall to Love or Duty,

Or how I burned and hungered

Long centuries ago.

Τόσο η ποιητική, όσο και η μουσική έμπνευση από το "Tintagel" αντανακλούν από τη μια την ασύλληπτη χαρά της ερωτικής ανταπόκρισης και εκπλήρωσης,  και από την άλλη την ψυχική αναταραχή που υπέστη ο συνθέτης.

Τελικά, φίλοι μου, η Τέχνη δημιουργεί τα καλύτερα έργα της, όταν οι εκφραστές της βρίσκονται σε κατάσταση πάθους!

Arnold Bax: "Tintagel"

Καμύ: ένας εναλλακτικός ροκ "Ξένος"...

7 Νοέμβρη σήμερα κι η μέρα ανήκει στον Αλμπέρ Καμύ...
Από τις πολύ δυνατές πένες και πνεύματα!Συγγραφέας, δημοσιογράφος, μα κυρίως φιλόσοφος!!

Ο Αλμπέρ Καμύ γεννήθηκε σαν σήμερα στην Αλγερία.

Ο "Ξένος"....η "Πανούκλα"...ο "Μύθος του Σίσυφου", μερικά από τα βιβλία του που μάς κράτησαν συντροφιά παροτρύνοντάς μας σε βαθείς συλλογισμούς...
Ο,τι έγραφε το αφιέρωνε σε "αυτήν που δεν θα μπορέσει να το διαβάσει ποτέ", εννοώντας τη μάνα του, που ήταν εντελώς αγράμματη...

Το '57 τιμήθηκε με το Βραβείο Νομπέλ...

Οι σκέψεις του είχαν κάτι από τη φλόγα του αφρικανικού ήλιου, που πρωτοείδε...Πυρπολημένες από το εκτυφλωτικό Αλγερινό φως...

Eρέθισμα για μουσική δημιουργία δίνει ο Καμύ σ'έναν εκπρόσωπο της εναλλακτικής ροκ.
Ένα τραγούδι του βρετανικού συγκροτήματος "The Cure", της γκόθικ-πανκ ροκ, που όταν παρουσιάστηκε προκάλεσε πλείστες αντιδράσεις γιατί θεωρήθηκε "ρατσιστικό":

"Killing an Arab"

Μόνο όταν ο ιδρυτής και κιθαρίστας του συγκροτήματος Ρόμπερτ Σμιθ (με την χαρακτηριστική φωνή και λουκ του) εξήγησε πως η έμπνευση ήρθε από φράση που αναφέρεται στο βιβλίο του Καμύ "Ο Ξένος", καταλάγιασαν τα πνεύματα...

"Πάνω στην άμμο, η θάλασσα αγκομαχούσε με τη γοργή και πνιχτή ανάσα των μικρών κυμάτων της. Bάδιζα αργά προς τα βράχια κι ένιωθα το μέτωπό μου να φουσκώνει κάτω απ’ τον ήλιο. [...]
Διέκρινα από μακριά το μικρό σκοτεινό όγκο του βράχου μέσα σε μια άλω φωτός εκτυφλωτική από την άχνη της θάλασσας. [...]
Ήταν μόνος. Πλαγιασμένος ανάσκελα, με τα χέρια κάτω απ’ τον αυχένα[...]
Mόλις με είδε ανασηκώθηκε. Eγώ, φυσικά, έσφιξα το περίστροφο μες στο σακάκι μου.

Στο βάθος του ορίζοντα πέρασε ένα βαποράκι και διέκρινα τη μαύρη κουκκίδα του με την άκρη του ματιού μου γιατί δεν είχα πάψει να κοιτάζω τον Άραβα.

Tότε, πυροβόλησα τον Άραβα τέσσερις φορές...ένα ακίνητο κορμί όπου οι σφαίρες βυθίζονταν χωρίς καμιά αντίδραση. Kαι ήταν σαν να ’δινα τέσσερα κοφτά χτυπήματα πάνω στην πόρτα της δυστυχίας..."

(Απόσπασμα από το βιβλίο "ο ΞΕΝΟς" του Καμύ)

Οι στίχοι του τραγουδιού:

"Killing an arab"

"Standing on the beach With a gun in my hand

Staring at the sea Staring at the sand

Staring down the barrel At the Arab on the ground

I can see his open mouth But I hear no sound

I'm alive I'm dead

I'm the stranger Killing an Arab

I can turn And walk away

Or I can fire the gun

Staring at the sky Staring at the sun

Whichever I chose It amounts to the same

Absolutely nothing

I'm alive, I'm dead, I'm the stranger

Killing an Arab..."

Η εισαγωγή εμφανίζεται με την ηλεκτρική κιθάρα να παίζει ένα μικρής διάρκειας και ανατολίτικης χροιάς, μοτίβο, με τα πιατίνια να χτυπούν στο ισχυρό μέρος ενώ ακολουθεί μια σύντομη χρωματική αλυσίδα σε κατιόντα διαστήματα πριν ξεκινήσει το beat...

Oι τέχνες ανταλλάσσουν, πλέκονται, αλληλοσυμπληρώνονται, φίλοι μου...Μην το ξεχνάμε ποτέ αυτό!

The Cure:"Killing an arab"

Ένα παλιότερο κείμενό μου για τον Αλμπέρ Καμύ και την "Πανούκλα" του μπορείτε να διαβάσετε  εδώ.