Wednesday, 5 April 2017

Για τη γενέθλια επέτειο του Herbert von Karajan



Σαν σήμερα, 5 Απριλίου 1908 γεννιέται στο Σάλτσμπουργκ ο εκ Κοζάνης καταγόμενος, κορυφαίος μαέστρος: Χέρμπερτ φον Κάραγιαν.
Υπήρξε ένα παιδί-θαύμα στο πιάνο, σπούδασε στο περίφημο Mozarteum και σχεδόν είκοσι χρονών διηύθυνε τη "Σαλώμη" του Ρίχαρντ Στράους, έργο το οποίο θα διευθύνει πολλές φορές στη λαμπρή του μουσική καριέρα.

O φον Κάραγιαν, μια κυρίαρχη προσωπικότητα στην Ευρωπαϊκή μουσική από τη δεκαετία του 1960 μέχρι το θάνατό του, διετέλεσε διευθυντής της φιλαρμονικής του Βερολίνου για περισσότερο από 35 χρόνια κι εκτιμάται πως είναι ο περισσότερο εμπορικός καλλιτέχνης κλασικής μουσικής όλων των εποχών(έχει πουλήσει περίπου 200 εκατομμύρια δίσκους).

Koρυφαία στιγμή του η πλήρης ηχογράφηση των Συμφωνιών του Μπετόβεν το 1953 με την Philharmonia Orchestra σε παραγωγή του Walter Legge στο Kingsway Hall.
Εκεί ηχογραφήθηκαν όλες οι Μπετοβενικές Συμφωνίες εκτός από την Ένατη, καθώς δεν υπήρχε χορωδία, κι έτσι ο Κάραγιαν έφερε την ορχήστρα στο Musikvereinsaal, στη Βιέννη, και το φωνητικό μέρος ερμηνεύει η Vienna Singverein.

Mια ιστορική ηχογράφηση με την οποία ο Κάραγιαν σκιαγραφεί τη δική του προσέγγιση στον Μπετόβεν, μια διαδρομή γεμάτη νεανική ζωντάνια, που συγχρόνως ενεργοποιεί εξαιρετικά την έκφραση της πνευματικότητας των Μπετοβενικών Συμφωνιών...

Μετά από σύγκριση(αν μπορούμε να αναφερθούμε σε κάτι τέτοιο)των αρμοδίων με τις ηχογραφήσεις του Τοσκανίνι στον Μπετόβεν:
Να πούμε πως ο νεαρός Κάραγιαν ήταν θαυμαστής του ιταλού μαέστρου.
Καταρχήν, όπως έλεγε: διδάχτηκε απ' αυτόν τη μουσική, τιτάνια δύναμη του Μπετόβεν, την οποία όμως επιλέγει να εκφράσει με έναν δικό του ηπιότερο τρόπο, πιο ακριβή και αντικειμενικό, αποφεύγοντας την "ακαμψία και αγριότητα" του Τοσκανίνι.


Και για να προλάβω τις σκέψεις ορισμένων...

Πολλά είναι εκείνα που βαρύνουν τον Κάραγιαν για τον αλαζονικό χαρακτήρα του, την υπεροψία, τη μη φιλελληνική στάση του, το ναρκισσισμό του, την απληστία του, το "σταριλίκι" ή βεβαίως και τη φιλοναζιστική -γερμανο-εθνικιστική πεποίθησή του που εμφανίστηκε πολύ νωρίς όταν ακόμη μαθητής προσχώρησε στην Αδελφότητα Ρούγκια, ενώ τελευταία έχουν έρθει στο φως αρκετές επιστολές του, όπου κανείς ανακαλύπτει τις ανοικτά αντισημιτικές του τοποθετήσεις.
Είναι πολλοί οι ιστορικοί που στο μικροσκόπιο τους βρέθηκε αυτή η αμφιλεγόμενη σχέση με το ναζιστικό καθεστώς.
Όμως, σήμερα, ημέρα των γενεθλίων του, θα ήθελα να αρκεστούμε στο μέγεθος του ταλέντου του σε αυτό που υπηρέτησε , κάτι που φυσικά κανείς δεν αμφισβητεί.

Monday, 3 April 2017

"Elegy for Brahms"

Ο τάφος του Γιόχαν Μπραμς στο Κοιμητήριο της Βιέννης


"Χωρίς δεξιοτεχνία,η έμπνευση είναι ένα απλό καλάμι που δονείται από τον άνεμο", 
ήταν το μότο του ίδιου του Γιόχαν Μπραμς, που έφυγε σαν σήμερα 3 Απριλίου 1897.

Στο έργο του Μπραμς διακρίνουμε την ελευθερία, αλλά και την προσήλωση στην παράδοση, στον απλό άνθρωπο, τον έρωτα, τη ζωή, τη φύση και τις ομορφιές της.
Ο Μπραμς εκπροσωπούσε την συντηρητική παράταξη της Ρομαντικής, Γερμανικής σχολής, με πιστούς οπαδούς που πίστευαν πως ο Μπραμς ήταν ο άξιος συνεχιστής και κληρονόμος των γιγάντων Μπαχ, Μότσαρτ και Μπετόβεν, μιας παράταξης που αντιμαχόταν στη Νεωτεριστική-Προοδευτική σχολή του Βάγκνερ.

Οι συνθέτες, χωρισμένοι λοιπόν σε δυο στρατόπεδα.

Με την πλευρά του Μπραμς, τον οποίο θεωρούσε κορυφαίο της γενιάς του τασσόταν και ο Hubert Parry, περίφημος άγγλος μουσουργός, που όταν πέθανε ο Μπραμς έγραψε μια σύνθεση μέσα στην οποία περικλείει όλη τη θλίψη και την οδύνη του για την απώλεια του μεγάλου μουσουργού, που θαύμαζε τόσο!
Πρόκειται για μια επιμνημόσυνη ελεγεία, σε πολλά σημεία της οποίας υπονοούνται έργα του Μπραμς, όπως το περίφημο, αισιόδοξης χροιάς μοτίβο από το φινάλε της Πρώτης Συμφωνίας σε Ντο μείζονα, που ευρηματικά ο Purry το αναπτύσσει σε μετατροπία στην ομώνυμη ντο ελάσσονα ενισχύοντας έτσι το συναίσθημα της θλίψης.
Όμως η κατάληξή της σε Ντο μείζονα αφήνει μια αισιόδοξη και παρήγορη αίσθηση, υπονοώντας τη συνέχιση του Μπραμς μέσα από την ακτινοβολούσα τέχνη του!


Hubert Parry: "Elegy for Brahms":



Sunday, 2 April 2017

Γκουλντ ο μεγαλοφυής...με αφορμή την σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Αυτισμού



Τον είπαν αινιγματικό, εξαιρετικά υποχόνδριο, και ιδιόρρυθμο...Δεν ήθελε να τον αγγίζουν, φοβόταν τον ίσκιο του, κάποιες φορές πίστευε πως τον παρακολουθούσαν για να τον δηλητηριάσουν...
Φοβόταν τα αεροπλάνα και τρόμαζε τις ασθένειες γι'αυτό ντυνόταν με παλτό και κασκόλ ακόμα και τις ζεστές μέρες...Ιδιαίτερος στις λιγοστές κοινωνικές συναναστροφές του...

Ο λόγος για τον εκκεντρικό πιανίστα Γκλεν Γκουλντ, που εμφανιζόταν στις καλοκαιρινές συναυλίες του με γάντια και παλτό, για τον φόβο κρυολογήματος...που μουρμούριζε όσο έπαιζε πιάνο ενώ δεν ξεκινούσε αν δεν υπήρχε στο χώρο συγκεκριμένη θερμοκρασία....
Συγχρόνως όμως απομνημόνευε και αφομοίωνε τη γνώση με μεγάλη ευκολία.

Ο διάσημος πιανίστας(και συνθέτης), για να παίξει απαιτούσε συγκεκριμένο κάθισμα, ένα που τού είχε κατασκευάσει ο πατέρας του σε καθορισμένο ύψος...
Και σε όλα αυτά δεν δεχόταν αντίρρηση!Γι'αυτόν, αποτελούσαν δεδομένα της καθημερινότητάς του...

Πολλοί μίλησαν για αυτισμό στην περίπτωσή του...πως έπασχε από σύνδρομο Άσπεργκερ .
Τελικά όμως κι έτσι να είναι, δεν είναι η μόνη περίπτωση που μεγάλοι του πνεύματος και της τέχνης υπήρξαν αυτιστικοί (Αϊνστάιν, Γκράχαμ Μπελ, Νίτσε, Κάφκα, Μπρούκνερ, Μικελάντζελο, Μότσαρτ ή Μπετόβεν...) κι όμως αυτό δεν τούς στάθηκε εμπόδιο...

Φυσικά θα τον ακούσουμε σε Μπαχ, όπου η ερμηνεία του θεωρείται..."εξειδικευμένη" ...
Εκανε πολλούς να τον επικρίνουν για αυθαιρεσίες και παρεκκλίσεις από την παρτιτούρα, καθώς η ερμηνεία του ήταν πρωτότυπη και ελεύθερη, "ακολουθούσε το ένστικτό του", όπως έλεγε.
Μπορεί να ήταν ένας εκκεντρικός, μη συμβατικός μουσικός, όμως κανείς δεν αμφισβητεί την πιανιστική μεγαλοφυία του, πως υπήρξε εξαιρετικός στους πειραματισμούς του, ιδιότυπα εκφραστικός, με μουσική σαφήνεια και άρθρωση.

Τελικά, η Μουσική νικά τον αυτισμό; Τι λέτε;

Χαίρομαι που η "ειδική" περίπτωση του Γκουλντ έδωσε την αφορμή για το μήνυμα πως ενίοτε κι η Μουσική βοηθά να "χτιστούν" γέφυρες ανάμεσα σε  όλους εμάς και αυτούς τους ξεχωριστούς ήρωες,που το μόνο, που χρειάζονται για να μεγαλουργήσουν είναι υπομονή και αγάπη!

Αποτέλεσμα εικόνας για BACH:

BACH: «Inventions and Sinfonias, Ν.8»

Γραμμένη, όπως και οι υπόλοιπες 14 της συλλογής "Inventions and Sinfonias" για τη μουσική εκπαίδευση των μικρών μαθητών του Μπαχ και όπως σημειώνεται από τον ίδιο τον συνθέτη στο εισαγωγικό του σημείωμα σκοπό έχουν "να βοηθήσουν τους αρχάριους να παίζουν καθαρά δύο και τρεις obbligato φωνές, να αναπτύξουν ένα cantabile παίξιμο, να επινοούν και να επεξεργάζονται σωστά θεματικές ιδέες".


Όπως δηλώνει και το όνομά τους (Inventions) δεν έχουν συγκεκριμένη μορφή, είναι σύντομης διάρκειας και στηρίζονται στην αρχή της μίμησης.
Δηλαδή εκτίθεται ένα αρχικό μουσικό μοτίβο και στη συνέχεια αναπτύσσονται και επανεκτίθενται άλλα, σε επεισόδια.

Η 8η invention είναι γραμμένη στη Φα μείζονα.Στην παρτιτούρα μοιάζει απλό και απέριττο έργο, δηλαδή ελαφρύ και εύπεπτο. Όμως μορφολογικά και δομικά είναι φόρμα πολυσύνθετη!
Μετατροπίες, αλυσίδες, και πλήθος τα αντιστικτικά στοιχεία, που ισορροπούν με τα αρμονικά, με αξιοθαύμαστη εφευρετικότητα, καθαρότητα μορφής και ελεγχόμενες μουσικές ιδέες! 

"Invention 8",  Bach - Glenn Gould


Saturday, 1 April 2017

Κούντερα - Μπετόβεν: Πρέπει ή δεν πρέπει;...Μια δύσκολη απόφαση...


Αποτέλεσμα εικόνας για μιλαν κουντερα"...πέντε μέρες μετά την αναχώρηση της Τερέζας ο Τόμας ανήγγειλε στο δ/ντή της κλινικής πως έπρεπε να γυρίσει.Ντρεπόταν.
Είχε την επιθυμία να του τα εμπιστευτεί όλα και να του μιλήσει για την Τερέζα και για το γράμμα που του είχε αφήσει πάνω στο τραπέζι. Αλλά δεν έκανε τίποτα.
Ο γιατρός δε
ν θα μπορούσε να δει στον τρόπο με τον οποίο αντιδρούσε η Τερέζα τίποτ' άλλο παρά μια αντιπαθητική, υστερική συμπεριφορά. 
Και ο Τόμας δεν μπορούσε να επιτρέψει σε κανένα να σκεφθεί άσχημα για την Τερέζα.
Ο διευθυντής θύμωσε πραγματικά.

Ο Τόμας ύψωσε τους ώμους και είπε: "Es muss sein. Es muss sein".

Ήταν ένας υπαινιγμός. Την τελευταία κίνηση του τελευταίου του κουαρτέτου ο Μπετόβεν την είχε συνθέσει πάνω σ' αυτά τα δύο μοτίβα...
Για να είναι το νόημα αυτών των λέξεων απόλυτα σαφές, ο Μπετόβεν είχε γράψει πάνω απ' την τελευταία κίνηση τις λέξεις: "Der schwer gefasste Entschluss" - η βαριά ζυγισμένη απόφαση.
Η αναφορά στον Μπετόβεν ήταν πραγματικά για τον Τόμας ένας τρόπος να επανέλθει στην Τερέζα, γιατί ήταν εκείνη που τον είχε πιέσει να αγοράσει τους δίσκους με τα κουαρτέτα και τις σονάτες του Μπετόβεν. Αυτή η αναφορά ήταν πιο πρόσφορη απ' όσο φανταζόταν, γιατί ο διευθυντής ήταν μουσοτραφής. Μ' ένα γαλήνιο χαμόγελο, είπε γλυκά, σιγοτραγουδώντας τη μελωδία του Μπετόβεν: "Muss es sein?". Πρέπει;
Ο Τόμας είπε ακόμα μια φορά: "Ναι, πρέπει! Ja, es muss sein!".

Σε αντίθεση με τον Παρμενίδη, ο Μπετόβεν έμοιαζε να θεωρεί τη βαρύτητα κάτι θετικό. "Der schwer gefasste Entschluss", n βαριά ζυγισμένη απόφαση είναι συνδεδεμένη με τη φωνή του Πεπρωμένου ("Es muss sein" η βαρύτητα, η ανάγκη και η αξία είναι τρεις έννοιες στενά και βαθιά ενωμένες: δεν είναι βαρύ παρά αυτό που είναι αναγκαίο, δεν έχει αξία παρά μόνον ό,τι βαραίνει).

Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι | Βιβλία PublicΑυτή η πεποίθηση γεννιέται απ' τη μουσική του Μπετόβεν και,  για μας αυτό που κάνει το μεγαλείο του ανθρώπου είναι ότι φέρει το πεπρωμένο του όπως ο Άτλας έφερε στους ώμους του το θόλο του ουρανού. Ο ήρωας του Μπετόβεν είναι ένας αρσιβαρίστας που σηκώνει βάρη μεταφυσικά.
Ο Τόμας έτρεχε προς τα ελβετικά σύνορα και φαντάζομαι ότι ένας Μπετόβεν δύστροπος και μαλλιαρός διηύθυνε αυτοπροσώπως την τοπική πυροσβεστική μπάντα και του έπαιζε σαν αποχαιρετισμό στην εξορία του ένα "Μαρς" με τον τίτλο: Es muss sein!"


("Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι", Μίλαν Κούντερα, μτφ.Κ.Δασκαλάκη, σελ.35, 36, 37)


*****

[O Μίλαν Κούντερα γεννήθηκε σαν σήμερα 1 Απριλίου 1929 στο Μπρνο της Τσεχίας.

Σπούδασε ανάμεσα σε άλλα και μουσικολογία, ενώ πιάνο διδάχτηκε από τον πιανίστα πατέρα του, που υπήρξε μαθητής του Λέος Γιάνατσεκ. Πολλές από τις μουσικολογικές γνώσεις του ο Κούντερα τις χρησιμοποιεί και στο συγγραφικό έργο του.]


*****


Λούντβιχ βαν Μπετόβεν - Βικιπαίδεια
Ο Λ.Β.Μπετόβεν το 1826 έγραψε το τελευταίο κουαρτέτο εγχόρδων του Quartet No 16. op. 135, που απαρτίζεται από 4 μέρη:  

Ι. Allegretto 
ΙΙ. Vivace 
ΙΙΙ. Lento assai, cantante e tranquillo  και
ΙV. Der schwer gefabte Entschlub - Grave, ma non troppo 


Στο τελευταίο μέρος, ο συνθέτης σημειώνει πάνω στην παρτιτούρα τον τίτλο "Der schwer gefasste Entschluss = Μια δύσκολη απόφαση".
Ο τίτλος συμπληρώνεται με δύο ακόμη σύντομες φράσεις, μία για κάθε μέρος του φινάλε.
Στο αργό Grave με την ερωτηματική φράση: "Muss es sein? - πρέπει να είναι αυτό;" και στο δεύτερο Allegro με την καταφατική απάντηση: "Es muss sein!-πρέπει να είναι". 


Γιατί μπορεί διάφοροι εξωτερικοί παράγοντες να καθορίζουν τη ζωή μας, όμως είναι δική μας η απόφαση και η ευθύνη να χρωματίζουμε το νόημά της και να επιλέγουμε τον προσανατολισμό που θα τής δώσουμε...



Quartet No 16, op. 135. Mov: IV-Muss es sein:







Wednesday, 29 March 2017

Piano Day!



"Είναι ο "βασιλιάς των οργάνων" κατά τον Λιστ, ....ο "κρουστός αυτοκράτορας των αισθήσεων" κατά τον Προκόφιεφ,... "η ολοκληρωμένη φόρμα κρουστού οργάνου", κατά τον Μιγιό, ..."το αινιγματικό κουτί με τις μακριές χορδές" κατά τον Σνίτκε..." (εφημ. Το Βήμα)

Έχει 88 πλήκτρα με ..."ΨΥΧΗ", καθώς τα πατήματά τους μπορούν να προκαλέσουν δάκρυα, ξεχειλίσματα χαράς, ανακουφιστικής αγαλλίασης...

Happy Piano Day, φίλοι μου!

"ΗΜΕΡΑ του ΠΙΑΝΟΥ" σήμερα, η 88η μερα του χρόνου, που καθιερώθηκε με σκεπτικό τα 88 μαγικά ασπρόμαυρα πλήκτρα του.Την έκτασή του δηλαδή που είναι 7 κ 1/3 οκτάβες ήτοι 88 πλήκτρα, (αν και ορισμένα πιάνα, όπως της Bοsendorfer έχουν έκταση 8 οκτάβων).

Ο πρώτος τύπος πιάνου επινοήθηκε από τον ιταλό οργανοποιό Μπαρτολομέο Κριστοφόρι, ο οποίος χρησιμοποίησε σφυράκια να κρούουν τις χορδές αντί της ακίδας, που υπήρχε στο τσέμπαλο και ο ήχος παραγόταν με νύξη, με αποτέλεσμα ο ήχος του νέου οργάνου να ΄χει την δυνατότητα να γίνεται απαλότερος (piano) ή εντονότερος (forte), ανάλογα με την πίεση που ασκούσε στα πλήκτρα ο εκτελεστής.
Αρχικά το νέο όργανο ονομάσθηκε pianoforte, αργότερα όμως επικράτησε η ονομασία πιάνο.
Απόγονος των κλειδοκυμβάλων, λοιπόν το πιάνο, χορδόφωνο και πληκτροφόρο (για κάποιους μελετητές και "κρουστό"), για μένα ο "ΒΑΣΙΛΙΑΣ των οργάνων" με πλήθος δυνατοτήτων!



Τα πιάνα διακρίνονται σε "όρθια" και "πιάνα με ουρά".

Στα όρθια πιάνα, οι χορδές τοποθετούνται σε κάθετη διάταξη με το επίπεδο των πλήκτρων ενώ στα πιάνα με ουρά,  σε οριζόντια διάταξη.


Με έναν από τους τελευταίους μεγάλους ρώσους πιανίστες θα σάς καλημερίσω, που συμπτωματικά χτες συμπληρώθηκαν 76 χρόνια από το θάνατό του.

Ο ΣΕΡΓΚΕΙ ΡΑΧΜΑΝΙΝΟΦ με τα "μαγικά χέρια" φημίζονταν για την καθαρή και βιρτουόζικη τεχνική του.

Ήταν ένας εξαιρετικών δυνατοτήτων καλλιτέχνης των πλήκτρων , που απέκτησε φημη και δόξα, αλλά και ένας από τους πιο ακριβοπληρωμένους πιανίστες του 20ου αι.
Κορυφαίος εκτελεστής, που προκαλούσε ντελίριο ενθουσιασμού σε κάθε του εμφάνιση με το αέρινο παίξιμο του, που ξεχώριζε για την ακρίβεια, ρυθμική κίνηση, σαφήνεια και αξιοσημείωτη χρήση του staccato.
Διέθετε εξαιρετικά μεγάλα χέρια (το άνοιγμα της παλάμης του έπιανε διάστημα 13ης, όσο δηλαδή εικάζεται και για τον Λιστ με τον οποίο είχαν τον ίδιο τύπο χεριού), που τον βοηθούσαν να ελίσσεται μέσα από τις πιο πολύπλοκες συγχορδίες, ενώ η τεχνική του αριστερού χεριού ήταν ασυνήθιστα ισχυρή!

Ο Ραχμάνινοφ έγραψε τέσσερα κοντσέρτα για πιάνο που δοκιμάζουν στο έπακρο τη δεξιοτεχνία του ερμηνευτή, με το δεύτερο δημοφιλέστερο όλων, το οποίο συγκλονίζει με το μελωδικό και συναισθηματικό του πλούτο. Είναι η σύνθεση που αφιέρωσε στον ψυχοθεραπευτή του Νικολάι Νταλ, που τον βοήθησε να ξεπεράσει την μελαγχολία και τη νοσηρή κατάθλιψη που είχε υποπέσει μετά την συσσωρευμένη, χλευαστική κριτική που είχε δεχτεί.


Rachmaninoff plays Piano Concerto Ν.2:


Tuesday, 28 March 2017

"Ένα μπουκέτο πασχαλιές για το Σεργκέι..."


"Piano and Vase with Lilacs" by I.M. Spadecaller, Tampa Bay // A few of my favorite things: a grand old piano, Lilacs, and the music of Rachmaninoff.   // Imagekind.com -- Buy stunning, museum-quality fine art prints, framed prints, and canvas prints directly from independent working artists and photographers.:
"Piano and Vase with Lilacs", I.M. Spadecaller

"Λιλά, και σαν το φραγκοστάφυλο, απαλόχρωμη,
ανθίζεις...
δειλή, μημουαπτική, σεμνή κι ανέγγιχτη..."
όπως γράφει και ο Ρώμος Φιλύρας για τις πασχαλιές, που εύχομαι η μοσχοβολιστή αύρα τους να κατακλύσει το απόγευμά μας, φίλοι μου!



Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ, γεννημένος καταμεσής της άνοιξης, το πρώτο Απριλιάτικο πρωινό του 1873, ένας από τους μεγαλύτερους πιανίστες του 20ού αιώνα, αλλά και συνθέτης και διευθυντής ορχήστρας.

Απαράμιλλες οι δεξιοτεχνικές του δυνατότητες και η ποιότητα του ήχου του, στοιχεία που κληρονόμησε από τον παππού, αλλά και από τους δυο γονείς του.
Ο παππούς υπήρξε αξιόλογος ερασιτέχνης πιανίστας, είχε μαθητεύσει μάλιστα κοντά στον Ιρλανδό John Field (έναν από τους καλύτερους μαθητές του Κλεμέντι) ενώ και οι δύο γονείς του Σεργκέι έπαιζαν πιάνο σε καθημερινή βάση στο σπίτι.
H δε παραμάνα του ήταν εκείνη που εντόπισε το μουσικό του ένστικτο και τη δεινή κλίση του στο πιάνο!
Στις συνθέσεις του είναι εμφανείς οι επιρροές από τους Τσαϊκόφσκι, Σοπέν και  Λιστ, στο ύφος του ύστερου ρομαντισμού.

Ήταν Απρίλιος του 1902, όταν ο Σεργκέι  συνέθεσε τις "Πασχαλιές".


Τραγούδι, που ανήκει στη "Συλλογή 12 τραγουδιών, op 21" και  αποτέλεσε το γαμήλιο δώρο του Ραχμάνινοφ στη σύζυγο του Νατάλια.

Με το χρηματικό ποσό που κέρδισε από αυτή τη σύνθεση, πληρώθηκε και ο μήνας του μέλιτός τους.

Πρόκειται για ένα τραγούδι σε ποίηση της ρωσίδας ποιήτριας του 18ου αι.  Ekatrina Beketova, που σε ελεύθερη απόδοση λέει:




"Στο θολό χάραμα
πάνω απ’της χλόης τη δροσιά
θ’αναπνεύσω τη διάφανη αυγή.
Σε μπουκέτα μοσχοβολιστής πασχαλιάς
θ’αναζητήσω
την ευτυχία μου ...

Στη ζωή μονάχα μια, ηύρα  ευτυχία!
Την κρυμμένη ανάμεσα στις πασχαλιές,
στα πράσινα κλαριά,
στα αρωματικά τσαμπιά τους.
 Πασχαλιές, σεις άνθη της ταπεινής ευτυχίας μου…"
(ελεύθερη απόδοση: @Ελπίδα Νούσα)

Ηλιοστόλιστες και λαμπρές οι μουσικές "Πασχαλιές" του Σεργκέι αποτυπώνουν την τρυφερότητα των συναισθημάτων του για την αγαπημένη του Νατάλια.

Φαίνεται όμως η διακριτική ευωδία των λιλά ανθέων να είχε μεθύσει και μια άλλη καρδιά...

Γύρω στο 1908 ο Ραχμάνινοφ  άρχισε να δέχεται "μπουκέτα από πασχαλιές" σε παραστάσεις του από έναν ανώνυμο θαυμαστή.
Οι πασχαλιές έφταναν πάντα πριν την έναρξη της συναυλίας για μια ολόκληρη δεκαετία σχεδόν, όταν το 1918 εμφανίστηκε μια ρωσίδα κυρία ευγενικής καταγωγής ονόματι Φέλκα  Ρουσσώ, αποκαλύπτοντας στο συνθέτη πως εκείνη ήταν η αποστολέας των λουλουδιών. Αποκάλυψε την ταυτότητά της, την οποία όπως του δήλωσε θα προτιμούσε να κρατήσει κρυφή, επειδή ήταν περίεργη να μάθει από τον ίδιο την αιτία που είχε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα να εμφανιστεί στη Ρωσία.
Ο Ραχμάνινοφ εξήγησε ότι όσο η τρέχουσα πολιτική κατάσταση παρέμενε ως είχε, δεν θα επέστρεφε στη  γενέτειρά του.
Η μαντάμ Ρουσσώ τον ευχαρίστησε και αποχώρησε...
Σύντομα, τα μπουκέτα με τις  πασχαλιές σταμάτησαν να έρχονται...


Οι "Πασχαλιές" είναι ένα τραγούδι για φωνή και πιάνο,  που ξεχειλίζει από λυρισμό και σήμερα προτείνω να το ακούσουμε στην σόλο πιανιστική του εκδοχή, που διασκεύασε λίγα χρόνια αργότερα από την αρχική σύνθεσή του, ο ίδιος ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ...
Και παρότι ηχογραφήθηκε με τον ίδιο στο πιάνο, επιτρέψτε μου να το απολαύσουμε από το "φαινόμενο" Γεβγένι Κίσσιν σε μια ανυπέρβλητης ομορφιάς και εκφραστικότητας, ερμηνεία!
Η προσέγγισή του σχεδόν ποιητική, μοιάζει να αφουγκράζεται όσα νοιωθέματα ο δημιουργός μεταφέρει μέσω της μελωδικής γραμμής, παρότι όπως θα δείτε ο Κίσσιν σε αυτή την εκτέλεση είναι νεαρότατος,  ένας δεκαπεντάχρονος έφηβος...

[Ο Σεργκέι Ραχμάνινοφ πέθανε σαν σήμερα, 28 Μαρτίου 1943 στη Νέα Υόρκη]

Οι διακριτικής οσμής και μ᾽ολόγλυκη ευωδιά, "Πασχαλιές" του, ας αποτελέσουν  τρυφερή, τιμητική ελεγεία στη μνήμη του μεγάλου καλλιτέχνη...



Monday, 27 March 2017

"Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου: η πρώτη όπερα"


"Το θέατρο ίσως δεν μπορεί ν' αλλάξει τον κόσμο. Μπορεί όμως ν' αλλάξει τους θεατές..."

Αυτά τα λόγια ανήκουν στον Μπέρτολντ Μπρεχτ και τα θυμήθηκα εν όψει του εορτασμού της Παγκόσμιας Ημέρας Θεάτρου, σήμερα 27 Μαρτίου.

Μπορεί να υπηρετώ τη Μουσική, όμως δεν αμφισβητώ την ανυπέρβλητη αξία του Θεάτρου, μιας τέχνης σύνθετης, της πιο άμεσης και αποτελεσματικής κι ίσως της πιο προκλητικής για τις αντιδράσεις των ανθρώπων, αφού το υλικό με το οποίο δημιουργεί είναι έμψυχο, κι ο άνθρωπος είναι ο πιο πειστικός φορέας νοημάτων, πιο πειστικός από τον ήχο ή την εικόνα.

 Από όλες τις τέχνες το θέατρο είναι η πιο κοινωνική τέχνη...
Ηθοποιός και θεατής σε μια μαγική συνύπαρξη βιώνουν μια εσωτερική ελευθερία... συναίσθημα και νους δένονται, δημιουργώντας δυνατούς συντονισμούς εντός, οδηγώντας μεγαλειωδώς στο πέρασμα από το "εγώ" στο "εμείς" με τους πρωταγωνιστές (και της σκηνής και της πλατείας) να αλλάζουν σχεδόν συνείδηση μετέχοντας στο δρώμενο.
Αν αυτό δεν είναι μαγεία, τότε τι;

Θεατρικό είδος αποτελεί και η ΟΠΕΡΑ, είδος σκηνικής τέχνης όπου ένα θεατρικό κείμενο αποδίδεται από τους καλλιτέχνες τραγουδιστά, με συνοδεία ορχήστρας.
Στην Όπερα (λέξη που στα ιταλικά σημαίνει έργο), μπορεί να υπάρχουν πεζοί διάλογοι ή μέρη απαγγελίας με μουσική συνοδεία.
Η ξεχωριστή γοητεία της όπερας έγκειται στο άριστο πάντρεμα μουσικής και λόγου στο πλαίσιο ενός σκηνικού θεάματος.

Η Όπερα γεννήθηκε στην Ιταλία το 1600, μια περίοδο-ορόσημο στην Ιστορία της Μουσικής, όπου η Φλωρεντιανή Καμεράτα (μια συντροφιά διανοουμένων) στην προσπάθειά της να ανακόψει την παρακμή της τέχνης, αναβιώνει το αρχαίο ελληνικό δράμα και γεννιέται "ακουσίως" αυτό το μουσικό είδος, που έμελλε να γίνει το πλέον σημαντικότερο μια και ενσωματώνει όλα τα είδη τεχνών.

Πρώτη όπερα θεωρείται η "Δάφνη" του Τζάκοπο Πέρι, η οποία όμως δυστυχώς δεν σώζεται.
Του ίδιου όμως συνθέτη είναι και η πρώτη διασωθείσα όπερα, σε λιμπρέτο του ποιητή Οτάβιο Ρινουτσίνι και έμπνευση από το γνωστό μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, που καταγράφει ο Οβίδιος στις "Μεταμορφώσεις" του.

Έχει τίτλο "Euridice" και ο συνθέτης εδώ καινοτομεί κάνοντας χρήση του  "ρετσιτατίβο",  ένα είδος μελωδικής αφήγησης, προάγοντας  την πλοκή του έργου, συμβάλλοντας στην εξέλιξή της και βοηθώντας το θεατή να κατανοήσει ευκολότερα το έργο και να συνδέσει το τμήμα που έπεται, με το προηγούμενο.

Η όπερα "Ευρυδίκη" παρουσιάστηκε στο Palazzo Pitti στη Φλωρεντία το 1600 με την ευκαιρία των γάμων του Ερρίκου Δ΄ με την Μαρία των Μεδίκων, κάτι που κάνει τους ερευνητές να παραλληλίζουν το βασιλικό ζεύγος με το μυθολογικό (Ορφέα-Ευρυδίκη).
Αξίζει να σημειώσουμε πως το βασικό ρόλο του μυθικού τραγουδιστή που η αγάπη του για τη γυναίκα του τον έκανε να μεταφερθεί στον Κάτω Κόσμο προκειμένου να πείσει μέσω της μαγείας της μουσικής του τον Πλούτωνα να επιτρέψει την επιστροφή της στη Γη, ενσάρκωσε ο ίδιος ο συνθέτης, Τζάκοπο Πέρι.

Ακούμε το θαυμαστό, χορωδιακό φινάλε, όπου υμνείται η δύναμη της αγάπης...

"Biond'arcier Che D'alto Monte"