Γκάτσος: βουλιάζοντας στα καθάρια ποιητικά νερά της "Αμοργού" του...

 "Μη γίνεσαι ΠEΠPΩMENON 

Γιατί δεν είναι ο σταυραητός ένα κλεισμένο συρτάρι 

Δεν είναι δάκρυ κορομηλιάς ούτε χαμόγελο νούφαρου 

Ούτε φανέλα περιστεριού και μαντολίνο Σουλτάνου 

Ούτε μεταξωτή φορεσιά για το κεφάλι της φάλαινας. 

Είναι πριόνι θαλασσινό που πετσοκόβει τους γλάρους ..."

("Αμοργός", Ν. Γκάτσος)

(Ο Νίκος Γκάτσος γεννήθηκε σαν σήμερα, 8 Δεκεμβρίου 1911)

Ισχνό το ποιητικό έργο του Γκάτσου. Η "Αμοργός" είναι η μοναδική  ποιητική σύνθεσή του και την έγραψε κατά την διάρκεια της Κατοχής. Ένα πνευματικό έργο γραμμένο σε μια γκρίζα εποχή, γι΄αυτό μεταφέρει ανεξήγητα μυστήρια της ψυχής, όπου εναλλάσσεται το σκοτάδι με το φως...

"Είναι ο πύργος ενός ελληνικού αλλά και παγκόσμιου οράματος ζωής - έρωτα, πόνου, θανάτου, ελπίδας, ανάστασης", θα πει ο Σταύρος Ξαρχάκος.

Δραπετεύουμε, σήμερα φίλοι μου...Νοσταλγούμε ταξιδεύοντας με το νου και βουλιάζουμε στα καθάρια ποιητικά νερά της Αμοργού με την μουσική εισαγωγή της ομώνυμης Καντάτας του Χατζιδάκι, έργο ανολοκλήρωτο, βασισμένο στην ομώνυμη συλλογή του ποιητή. 

Εργο για συμφωνική ορχήστρα, μικτή χορωδία και σολίστες: μέτζο-σοπράνο, τενόρο, βαρύτονο και ηθοποιό, την ενορχήστρωση του οποίου έκανε ο Νίκος Κυπουργός.

Μπορεί να είναι μικρής έκτασης -μόλις είκοσι σελίδες- η "Αμοργός", όμως όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Χατζιδάκις είναι από ατόφιο χρυσάφι.
Σελίδες ικανές να συντηρήσουν στην αιωνιότητα  τη δύναμη του δημιουργού τους...

Η "Αμοργός", ήταν έργο  -σύμφωνα με τον ίδιο τον Γκάτσο- που ανήκε στον Χατζιδάκι για αυτό δεν την έδωσε σε κανέναν άλλο να τη μελοποιήσει.
Κι ο Χατζιδάκις απ' τη μεριά του  τη χαρακτήρισε ως "ένα ελληνικό ποίημα, με χρήση κάποιων υπερρεαλιστικών στοιχείων, τα οποία όμως υπάρχουν στην ίδια την ελληνική παράδοση. Γι αυτό και ο Γκάτσος δεν δυσκολεύτηκε να τα μεταφέρει στο νεοελληνικό τραγούδι, δίνοντας μια καινούργια αίσθηση, αλλά στην ουσία επαναφέροντας τα διαχρονικά στοιχεία που περιείχε η ελληνική παράδοση". 

Θα απολαύσουμε το προοίμιο της καντάτας με τα τοξοτά να δίνουν έναν ελεγειακό χαρακτήρα και νομίζω ταιριάζει με το παραπάνω ποιητικό απόσπασμα, όπου ο ποιητής εκφράζεται με λόγο αιμάτινο, σπαρακτικό...

Ο Γιώργος Χρονάς  χαρακτήρισε την καντάτα ως την "ελληνική απάντηση στη λατινική λειτουργία, του Ρέκβιεμ...Μια καντάτα, μια λειτουργία, στο αίνιγμα Νίκος Γκάτσος..Αν έγραφε ο Σοφοκλής στους καιρούς μας, έτσι θα έγραφε. Ενα κορυφαίο χορικό στο κέντρο μιας τραγωδίας του"...

Ο Γκάτσος  υπήρξε ένας προικισμένος δημιουργός, που ενώ κινήθηκε αθόρυβα στο χώρο,  το έργο του προξενούσε πάντα κρότο και δυναμίτιζε με τους φιλοσοφικούς στοχασμούς και κυρίως την προτροπή για δράση.

Ενας σπουδαίος τεχνίτης της γλώσσας, που τη χειρίστηκε με ήθος και τρόπο ξεχωριστό. Με απλότητα, σαφήνεια, ακρίβεια και λυρική αλήθεια, θυμίζοντάς μας πως η τέχνη είναι από τις τελευταίες παραμυθίες και παρηγοριές μας...
Βαριά κι ευλογημένη η σκιά του...

"ΑΜΟΡΓΟΣ", Γκάτσος-Χατζιδάκις, Καντάτα Έργο 46, Εισαγωγή"

"Και μη γελάς και μην κλαις και μη χαίρεσαι,

Μη σφίγγεις άδικα τα παπούτσια σου σα να φυτεύεις πλατάνια,

Μη γίνεσαι ΠΕΠΡΩΜΕΝΟΝ.

Γιατί δεν είναι ο σταυραϊτός ένα κλεισμένο συρτάρι

Ούτε φανέλα περιστεριού και μαντολίνο σουλτάνου

Δεν είναι δάκρυ κορομηλιάς ούτε χαμόγελο νούφαρου

Ούτε μεταξωτή φορεσιά για το κεφάλι της φάλαινας.

Είναι πριόνι θαλασσινό που πετσοκόβει τους γλάρους

Είναι προσκέφαλο μαραγκού είναι ρολόι ζητιάνου

Είναι φωτιά σ' ένα γύφτικο που κοροϊδεύει τις παπαδιές

και νανουρίζει τα κρίνα.

Είναι των Τούρκων συμπεθεριό των Αυστραλών πανηγύρι

Είναι λημέρι των Ούγγρων.."

Τσαϊκόφσκυ: "Σερενάτα για την ονομαστική γιορτή του ΝΙΚΟΛΑΪ"

"6 Δεκεμβρίου, Αγίου Νικολάου"

Με ένα μουσικό έργο από τον Τσαϊκόφσκυ, δώρο για τη γιορτή του φίλου του Νικόλαου έρχεται η καλησπέρα μου, λόγω ημέρας και εορτής του Αγίου προστάτη των ναυτικών και όχι μόνο!

O Νικολάι ήταν ο νεότερος αδελφός του Άντον  Ρουμπινστάιν και ένας από τους πιανίστες της εποχής του, που ξεχώρισαν για την δεξιοτεχνία τους.Υπήρξε περίφημος επίσης συνθέτης, παιδαγωγός και δ/ντής ορχήστρας.
Πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Ωδείου της Μόσχας το 1866, το οποίο διηύθυνε ως τον θάνατό του.
Στο Ωδείο, ο Νικολάι Ρουμπινστάιν τοποθέτησε ως δάσκαλο θεωρητικών τον Τσαϊκόφσκι, ενθαρρύνοντας τις μουσικές ικανότητές του.
Μεταξύ τους αναπτύχθηκε στενή φιλία, αν και ταραχώδης κάποιες φορές. Ο Τσαικόφσκυ θεωρούσε τον Νικολάι προστάτη και μέντορά του.
Τον αποκαλούσε "στεγνό και άκαρδο", καθώς υπήρξε ο πλέον απαιτητικός και δύσκολος  κριτής του.Όμως, συγχρόνως ήταν και ο ένθερμος υποστηρικτής του, γι'αυτό και η σχέση τους χαρακτηρίστηκε ως σχέση αγάπης-μίσους...
Πάντα όμως ο Τσαικόφσκυ έτρεφε απεριόριστη ευγνωμοσύνη για τον Νικολάι και τη στήριξη που τού παρείχε σε περιόδους δύσκολες και την εξέφραζε με αφιερώσεις έργων του προς το φίλο και συνεργάτη του.

Λέγεται πως τα  περισσότερα από τα έργα του Τσαϊκόφσκυ είναι αφιερωμένα στον Νικολάι Ρουμπιστάιν, παρά σε οποιονδήποτε άλλο.
Ανάμεσά τους και η "ΣΕΡΕΝΑΤΑ σε Λα Μείζονα" για μικρή ορχήστρα, που συνέθεσε το 1872, προκειμένου να παιχτεί στο  Ωδείο της Μόσχας  στις 6 Δεκέμβρη, ανήμερα στη Γιορτή του ΑΓΙΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΥ. 

Η παρτιτούρα της Σερενάτας με την αφιέρωση

Μουσική γιορτή, που κάθε χρόνο παραδοσιακά οργανωνόταν από τους καθηγητές και τους σπουδαστές του Ωδείου για τον δ/ντή τους, Νικολάι και την ονομαστική του εορτή.

Η παρτιτούρα που δόθηκε στον Ρουμπινστάιν από τον Τσαικόφσκυ έφερε την αφιέρωση:
"Στον Νικολάι, βιρτουόζο πιανίστα και ιδρυτή του Ωδείου της Μόσχας"

Πρόκειται για ένα ολιγόλεπτης διάρκειας "Andantino quasi Allegretto" και παρότι είναι σχετικά άγνωστο έργο, διακρίνεται για τον έντονο λυρισμό του.
Σύντομη και απέριττη σύνθεση ακολουθεί τα πρότυπα της σερενάτας με εισαγωγή του μοτίβου από το ορχηστρικό σύνολο που μετά τη μικρή του αρμονική ανάπτυξη επιστρέφει στα ξύλινα πνευστά ενδύοντας το άκουσμα με περισσότερο ρομαντισμό.
Ο μεταξύ τους διάλογος συνεχίζεται παρεμβάλλοντας ένα δευτερεύον θέμα που με την υπόμνηση των κόρνων επαναφέρει το αρχικό θέμα με μετατροπία σε παραλλαγή.
Η σερενάτα ολοκληρώνεται με τα χάλκινα να υπογραμμίζουν σθεναρά τις τελικές νότες, προσφέροντας  λαμπρό καταληκτικό επιστέγασμα στο αφιερωματικό αυτό έργο.

Tchaikovsky: "Serenade for Nikolay Rubinstein's Name-Day":

Dave Brubeck...Bουτιά στη τζαζ και όχι μόνο...

Έφυγε από καρδιακή προσβολή μία ημέρα πριν συμπληρώσει τα 92 του χρόνια...Ήταν σαν σήμερα 5 Δεκέμβρη 2012...
Αναφέρομαι στον Dave Brubeck, έναν πρωτοπόρο μουσικό, από τους επιφανέστερους λευκούς τζαζίστες, που οι ειδικοί κατατάσσουν στο "Third Stream", ιδίωμα της τζαζ που συσχετίζει τη τζαζ με την κλασική μουσική.

Όταν οι καθηγητές του στο Πανεπιστήμιο ανακάλυψαν πως δεν γνώριζε τις νότες, ήθελαν να τον αποβάλλουν από το τμήμα.
Εκείνος τους είπε: "Μα, δεν θέλω να διαβάζω μουσική, αλλά να παίζω!!!" Έκατσε στο πιάνο αρχίζοντας τους αυτοσχεδιασμούς...
Οι δάσκαλοι τον δέχτηκαν με τον όρο να μην ασχοληθεί ποτέ με τη μουσική διδασκαλία...

Ποιος δεν γνωρίζει το περίφημο "Take five"; Την ασυνήθιστη μελωδία του Ντέσμοντ, που στήριξε ρυθμικά  ο Μπρούμπεκ. Η έμπνευση ήρθε όταν ταξιδεύοντας στην Τουρκία άκουσε  μουσικούς του δρόμου που εκτελούσαν μελωδίες σε σπάνιους ρυθμούς 9/8... Αργότερα ο δημιουργός πειραματιζόμενος έγραψε τη μελωδία όχι πάνω στο γνωστό τετραμερές μέτρο της τζαζ, αλλά σε 5 μέρη, αναζητώντας ένα πιο "εξωτικό" στυλ...
Από το ρυθμό των 5/4 το κομμάτι πήρε και το όνομά του: "Take Five":

Όταν κάποτε δε, ταξίδεψε στα βάθη της Τουρκίας εντυπωσιάστηκε από έναν αυτοσχεδιασμό κάποιων πλανόδιων μουσικών πάνω σε ρυθμό ακσάκ. Με βάση αυτόν έπλασε ένα ρυθμικό σχήμα που συνδύαζε τα 9/8 με το ρόντο και μπλουζ κι έδωσε το υπέροχο: "Blue Rondo á la Turk":

Ομως, ο Μπρούμπεκ μελέτησε και πολύ κλασική, ιδιαίτερα τους ρομαντικούς. Μάλιστα, στοιχεία του Σοπέν ενσωμάτωσε στις μελωδίες του. Όταν βρέθηκε στην Πολωνία, και εκστασιασμένος από το χώρο του Μουσείου για το Σοπέν, γεμάτος δέος που αντίκρυσε  το πιάνο του και εκμαγείo της παλάμης  του  εμπνεύστηκε μια σύνθεση σε "Σοπενίστικο" στυλ που τής έδωσε τον τίτλο: "Dzieukje", που στα πολωνικά θα πει "ευχαριστω":
Στο "Ευχαριστώ", ο Brubeck επιλέγει τις πιο σκούρες διαθέσεις του για να πλάσει το μουσικό πορτρέτο του πολωνού δημιουργού και να αποτίσει φόρο τιμής...

DAVE BRUBECK: "Dzieukje-Tribute to Chopin":

Ανάμεσα στους καθηγητές του Μπρούμπεκ ήταν και ο Νταριούς Μιγιό. Μαζί του σπούδασε σύνθεση. Ήταν εκείνος που τον προέτρεψε να αφήσει την κλασική και να ασχοληθεί με την τζαζ.
Το 1948 ο Μιγιό αφιέρωσε στον αγαπημένο του μαθητή τη σύνθεσή του "Kentuckiana".
Πάνω σε χαλαρή δομή διαμορφώνεται η ελκυστική μελωδία που τη χαρακτηρίζει έντονος  ενθουσιασμός και ζωντανό χρώμα, καθώς μιμείται λαϊκούς σκοπούς της περιοχής του Κεντάκυ, στα βουνά του οποίου ο Μπρούμπεκ πέρασε τα παιδικά του χρόνια.
Μην ξεχνάμε πως ο πατέρας του ήταν κτηνοτρόφος βοοειδών, επάγγελμα που και κείνος είχε κατά νου να ακολουθήσει. Όμως η μητέρα του που γνώριζε πιάνο διέκρινε το μουσικό του ταλέντο, ιδιαίτερα στον αυτοσχεδιασμό και τον κατηύθυνε προς εκεί...

Darius Milhaud: Kentuckiana op.287b:

Με τη σειρά του, ο Μπρούμπεκ ανταποδίδει με τον "Δούκα"...Μια μελωδία μυστικισμού, γεμάτη αίνιγμα και στοχαστική διάθεση, στην οποία ο τζαζιστας συνθέτης χρησιμοποιεί και τις 12 νότες της οκτάβας και αφιέρωσε στον δάσκαλό του Μιγιώ, αλλά και στον συνάδελφό του, Duke Ellington...

Dave Brubeck: "The Duke"

https://www.youtube.com/watch?v=FfLJN2ltEEI

Oρφέας, μια συνάντηση μαζί του με αφορμή τον Ρίλκε...

[Mε αφορμή τη γενέθλια επέτειο του ποιητή Ράινερ Μαρία Ρίλκε (4 Δεκέμβρη 1875)]

Ο Ρίλκε υπήρξε εξαιρετικά λυρικός ποιητής με ανυπέρβλητη διεισδυτική ματιά και με το ποιητικό του βλέμμα βαθιά στοχαστικό να διαπερνά το νόημα της ύπαρξης που εξερευνά στα έργα του.

Σήμερα συνδυάζουμε τα ποιητικά του "ΣΟΝΕΤΑ του ΟΡΦΕΑ", με τη μουσική από την "ΙΣΤΟΡΙΑ του ΟΡΦΕΑ" του Μοντεβέρντι.

«Σε πλέριο άκουσμα ήταν αφυπνισμένη

Απ’το ψάλσιμο του μυθικού Ορφέα…

[…]

Πώς, όμως, πες μου, θα μπορούσε

να τον ακολουθεί ένας άντρας, με μια φτενή λύρα;

Η αίσθησή του είναι δίβουλη. Στο σταυροδρόμι

δυο δρόμων της καρδιάς, ναός για τον Απόλλωνα δε στέκει.

Δεν είναι πόθος το τραγούδι, ως το διδάσκεις, μήτε 

κ' επιδίωξη για κάτι, που κατορθώνεται, στο τέλος 

το τραγούδι είναι ύπαρξη…

[…]

Μόνο το ρόδο αφήστε 

για δόξα του, κάθε χρονιά ν' ανθίζει. 

Γιατί 'ναι ο Ορφέας. Η μεταμόρφωσή του 

σ' αυτό και στ' άλλο. Ας μη μοχθούμε

για ονόματα άλλα. Είναι, μια για πάντα, 

ο Ορφέας, που τραγουδά…

[…]

Της λύρας οι χορδές δεν του σκλαβώνουν 

τα χέρια κ' υπάκουος μένει 

ενώ το επέκεινα υπερβαίνει…»

(Σονέτα του Ορφέα, Ρίλκε. Μετάφ. Άρη Δικταίου. Έκδ. Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος)

Ο Ρίλκε έγραψε τα «Σονέτα του Ορφέα», 55 στον αριθμό, «ως ένα μνημείο», όπως έλεγε «στη Wera Ouckama Knoop», κόρη φίλου του, μια αιθέρια ύπαρξη που ο θάνατός της ήταν ξαφνικός.
Η όλη σύνθεση λειτουργεί ελεγειακά και κάπως υμνητικά.

Μωσαϊκό με τον Ορφέα να περιβάλλεται από θηρία και πουλιά
γοητευμένα από τη μουσική της λύρας του.

Η όπερα «La Favola d’Orfeo-Ιστορία του Ορφέα», είναι μια από τις πρώτες όπερες και είναι εκείνη, που εκτόξευσε τη φήμη του Κλαύδιου Μοντεβέρντι. 

Στηρίζεται φυσικά στο μύθο του Ορφέα, του Θράκα κύριου εκπροσώπου της τραγουδιστικής τέχνης, που με τη λύρα του μάγευε ανθρώπους και ζώα, έμψυχα και άψυχα!
Η παρουσίαση της όπερας ήταν θριαμβευτική και καθιέρωσε το συνθέτη ως μεγάλο μουσικό δραματουργό.
Παρουσιάστηκε την περίοδο του καρναβαλιού γύρω στο 1600 στη Μάντοβα σε λιμπρέττο του Αλεσσάντρο Στρίτζιο.


O Moντεβέρντι χρησιμοποιεί ένα νέο μονωδικό ύφος πετυχαίνοντας μια ομαλή μετάβαση από το ύφος recitativo στο arioso, που βοηθά κατά πολύ την ψυχική έκφραση.Ο Monteverdi ακολουθεί τον κανόνα του «L' oratione sia padrona dell' armonia e non serva» ότι δηλαδή «η μουσική πρέπει να υπηρετεί το κείμενο».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το τραγούδι του «Ορφέα προς τον ήλιο- Rosa del ciel».
Η διάθεση χαρμόσυνη, αφού βασιλεύει ο έρωτας και η ζωή!

Το απολαμβάνουμε με την αισθητική του μπαρόκ σε μια παραγωγή και δ/νση του αγαπημένου μου Ζόρντι Σαβάλ:

Ένα χαρακτηριστικό της όπερας έγκειται στο περιεχόμενο. Στην αναθεώρηση της παρτιτούρας, ναι μεν το έργο τελειώνει με τη θανάτωση του μυθικού Θράκα τραγουδιστή, όμως η παρέμβαση των μαινάδων αντικαθίσταται από την εμφάνιση του Απόλλωνα -ως από μηχανής θεού- που παίρνει μαζί του τον Ορφέα ενώ η χορωδία εξυμνεί την ευτυχή κατάληξη, κάτι που ικανοποιεί την απαίτηση της εποχής για αίσιο τέλος του έργου.

(Ομοίως, αίσιο τέλος βλέπουμε και στην «Ευρυδίκη» του Τζάκοπο Πέρι, όπου ο Ορφέας δεν χάνει την αγαπημένη γυναίκα του και επιστρέφει στον Πάνω Κόσμο, μαζί της).

Monteverdi : «La Favola d'Orfeo – Finale» με John Eliot Gardiner:

Αγαπημένοι φίλοι, η αλήθεια είναι πως υπήρχαν άπειρες επιλογές σε μουσικό Ορφέα, όμως θα ήθελα να δικαιολογήσω τις επιλογές μου.
Επειδή τα συγκεκριμένα αποσπάσματα του Ρίλκε μιλούν περισσότερο για τη χαρά της ζωής, υμνούν την ανθρώπινη ύπαρξη , που ανεβαίνει επίπεδο μέσα από την τέχνη, παρά μοιρολογεί για το θάνατο και την απώλεια..., θεώρησα πιο ταιριαστό το τραγούδι του Ήλιου του Μοντεβέρντι , όπου υμνείται η έναρξη της κοινής ζωής του ζευγαριού και την ανατροπή με το χαρμόσυνο φινάλε...

Παλιότερο κείμενό μου για τον Ρίλκε μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

Ρενουάρ: "Οι Κόρες του Catulle Mendès στο κάστρο του ονείρου"

"Το έργο τέχνης πρέπει να σε κατακυριεύει, να σε "τυλίγει" γύρω του και να σε συνεπαίρνει,
αφού είναι το μέσο με το οποίο ο καλλιτέχνης μεταφέρει το πάθος του".

Τάδε έφη Ωγκιστ Ρενουάρ, ο ζωγράφος που διακρίθηκε για τον πλούσιο χρωματικό λυρισμό του!Για το σπινθηροβόλημα στο φως, που λούζουν τις ανάλαφρες πινελιές του και δίνουν έξαρση στις μορφές του.
Εχει αδυναμία κυρίως στη γυναίκα, την οποία απεικονίζει δίνοντας την αίσθηση πως αγκαλιάζει τους ώμους, την πλάτη ή αγγίζει τρυφερά το κεφάλι της. Στην απεικόνισή της δίνει πλαστικότερη μορφή, βελούδινη υφή και απαλότερη χάρη στους τόνους των χρωμάτων.

Γυναίκα όμως είναι και η ΜΟΥΣΙΚΗ, την οποία λάτρεψε μικρός...

Μαθητής δημοτικού ακόμη, ξεκίνησε σπουδές στο τραγούδι και έγινε μέλος της χορωδίας στο Παρίσι, την οποία διηύθυνε ο Σαρλ Γκουνω. Ο δάσκαλος εντόπισε την ιδιαίτερη ευαισθησία του και την απροσμέτρητη ανάγκη του για έκφραση!

"The Daughters of Catulle Mendès"
Auguste Renoir

Με θέμα τη μουσική έχει κάνει αρκετούς πίνακες, ανάμεσά τους και τις "Κόρες του Catulle Mendès", έργο του 1888, που είχα τη χαρά να θαυμάσω από κοντά στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης!

Ο Catulle Mendès ήταν συμβολιστής ποιητής και φίλος του ζωγράφου. Οι γοητευτικές θυγατέρες του τραγουδούσαν περίφημα κι έπαιζαν πιάνο και βιολί.
Εμφανέστατο το μουσικό ταλέντο τους, που είχαν κληρονομήσει από τη μητέρα τους, φημισμένη βιρτουόζο πιανίστα στην εποχή της, Augusta Holmès, που με τη σειρά της θαυμάστηκε για τις συνθέσεις της από τους Λιστ, Σαιν Σανς και Σεζάρ Φρανκ, που υπήρξε και δάσκαλός της.
Μάλιστα οι δυο τελευταίοι υπήρξαν αντίζηλοι, καθώς όπως λένε τα κουτσομπολιά, την πολιορκούσαν ερωτικά...

Μεγάλος θαυμαστής της γυναικείας ομορφιάς, ο Ρενουάρ τονίζει τα χαρακτηριστικά των κοριτσιών μέσα από το φως με ρευστές πινελιές. Απεικονίζει τη μεγαλύτερη δεσποσύνη, Χιγκέτ, καθισμένη στο πιάνο...την Κλοντίν, μεσαία ηλικιακά, κρατώντας το βιολί της και τη μικρότερη Ελυόν να τίς παρακολουθεί με προσοσχή, μάλλον ετοιμαζόμενη να τραγουδήσει....

Άραγε, αν οργάνωναν ένα μικρό, ιδιωτικό ρεσιτάλ για όλους εμάς, αλλά και τον Ρενουάρ που απεναντί τους τίς σκιαγραφεί και τίς αποτυπώνει τόσο υπέροχα χρωματικά, φωτεινά και έντονα, τί θα ερμήνευαν;...
Υποθέτω πως η μουσικός μητέρα τους θα τίς είχε προετοιμάσει σε μια δική της σύνθεση...
Ίσως στο "Κάστρο του Ονείρου"....

Το ακούμε από την Μάρθα Αράπη που στο πιάνο τη συνοδεύει η αγαπημένη μας σπουδαία Εφη Αγραφιώτη. Δυο θαυμάσιες καλλιτέχνιδες που μάς κάνουν τόσο περήφανους ως Έλληνες, όσο και ο Ρενουάρ τους Γάλλους, μπορώ να πω...

Οι στίχοι του τραγουδιού, όπως τους διαβάζουμε στο βίντεο, μεταφρασμένους από τα γαλλικά:

"Mεσ' σ' έναν πύργο αλλοτινό, χαμένος στις νεφέλες, χαμένο μεσ' το δάσος το πυκνό,

κι ολάνθιστο από άνθη ξενικά, μια πριγκηπέσα με μεγάλα μάτια λαμπερά,

στο παραθύρι της, κάτω απ' τ' απέραντα ουράνια τραγουδά:

«Ο πρίγκιπας μου θε να 'ρθει! Ο πρίγκιπας μου θε να 'ρθει!

Ο πρίγκιπας μου θε να 'ρθει.! Ίσως κάποια στιγμή!»

Μέσ' απ' τη δόξα που εικονίζουν τα βιτρό ένα βιβλίο γράφει, με σκοπό

οι ήρωες απ' τον παλιό καιρό να δύνανται να μάχονται να ξαναζούν σ' αυτό.

Το φόρεμά της γαλανό σαν ουρανός και της σελήνης φως.

Τα χείλη της με μέλι έχουν φτιαχτεί. Η κάθε ανθρώπινη βουή την ενοχλεί.

Το πλάσμα αυτό το τόσο μακρινό είμαι εγώ.

Είναι η ίδια μου η ψυχή που ενάντια στη χλαλοή το αγνό βοτάνι έχει βρει.

Στο πνεύμα μου για πάντα η αυγή θα ξεπροβάλλει, κι εγώ πάνω σ' ολόασπρη κορφή

στο κάστρο του ονείρου τραγουδώ"

[Ο Ρενουάρ πέθανε σαν σήμερα, 3 Δεκέμβρη του 1919]

Augusta Holmès: "Κάστρο του Ονείρου"

Maria Callas: an animated journey

Σε ό,τι κι αν ερμήνευσε υπήρξε ανεπανάληπτη με δίκαιη τη λατρεία που γνώρισε από τον κόσμο!
Με σπάνιο φωνητικό χάρισμα και εκθαμβωτική υποκριτική παρουσία!
Αθάνατη, η λήθη δεν την άγγιξε ποτέ...

"Το τραγούδι ήταν για κείνη ένα φάρμακο", όπως η ίδια η Μαρία Κάλλας  είχε εκμυστηρευτεί σε συνέντευξή της.
Φάρμακο κατά των συμπλεγμάτων μειονεξίας που ένιωθε, καθώς δεν άκουγε καλή κουβέντα από κανέναν, παρά μόνο όταν τραγουδούσε...Έτσι, εκμεταλλεύτηκε το δυναμικό φάσμα των τριών οκτάβων, που διέθετε κι αφοσιώθηκε στην τέχνη της.

"Η φωνή της Κάλλας είναι η Pieta του Μικελάντζελο...,η ζωγραφική της Καπέλα Σιξτίνα,που έγινε ουράνιο τραγούδι!Η φωνή της δονεί την ψυχή, όπως το τσέλο του Casals !!!"
Με αυτά τα λόγια χαρακτήρισε τη φωνή της Κάλλας η διάσημη ψυχοερευνήτρια Ph. Chesler, ενώ ο μουσικοκριτικός Jacques Bourgeois παρομοίαζε τη "χρυσή" φωνή της με την Ακρόπολη:
"She is like the Acropolis, the more she decays, the more beautiful she is!!- όσο περισσότερο φθείρεται, τόσο πιο όμορφη είναι!!!"



Η "Ντίβα", Μαρία Κάλλας γεννήθηκε σαν σήμερα 2 Δεκέμβρη του 1923 και δεν επιτρέπω στον εαυτό μου να μην κάνει μια μικρή αναφορά σ'αυτή τη γυναίκα - σύμβολο, την ντίβα του οπερατικού τραγουδιού, την ανεπανάληπτη, σπάνια φωνή , που διέγραψε εκθαμβωτική τροχιά στον κόσμο της όπερας!!!
Η εικόνα της Μαρία Κάλλας ενσαρκώνει την "μουσική θεά" που η μορφή της θα μείνει ανεξίτηλα χαραγμένη στις καλύτερες σελίδες της παγκόσμιας μουσικής ιστορίας.

Aς απολαύσουμε ένα animation φιλμάκι, οδοιπορικό στη ζωή και την τέχνη της, επενδεδυμένο μουσικά με την πολυαγαπημένη άρια "O mio babbino caro" από την όπερα του Πουτσίνι: "Gianni Schicchi".
Η ευαίσθητη, ερωτευμένη Λορέτα είναι ένας ρόλος που υπηρέτησε πολλές φορές η ελληνίδα υψίφωνος.
Στην όπερα, η ερωτοχτυπημένη Λορέττα απειλεί να πέσει στο ποτάμι του Άρνου, σε μια ύστατη προσπάθεια να πείσει τον πατέρα της να δώσει λύση στην οικογένεια του αγαπημένου της...

"Πατερούλη μου, αγαπημένε,

Τον αγαπώ, είν’ωραίος

Θα πάω στην Πόρτα Ρόσσα

Για ν’αγοράσω βέρες!

Τον αγαπώ, πραγματικά!

κι αν ήταν μάταιη η αγάπη μου

ορκίζομαι από το Πόντε Βέκκιο

να χυθώ στου Άρνου τα νερά..."

Μια εκφραστικότατη άρια που ξεχειλίζει ρομαντισμό, λυρισμό και τρυφερότητα, χαρακτηριστικά που ενισχύονται από την αιθέρια συνοδεία της άρπας...



Στη ΦΩΤΟ βλέπουμε ένα τεράστιο γκράφιτι της Μαρίας Κάλλας, ύψους 5,5 μέτρων, μια εκπληκτική δημιουργία του Πατρινού εικαστικού καλλιτέχνη Κλεομένη Κωστόπουλου, που κοσμεί το εσωτερικό πολυχώρου κατασκευής και έκθεσης κοσμήματος στην πόλη μας.

Maria Callas: an animated journey

Κυριακή στο πάρκο με τον Ζωρζ...

"Ένα κυριακάτικο απόγευμα στο νησί της Γκραντ Ζατ", Ζωρζ Σερά
Ινστιτούτο Τέχνης Σικάγο

Γεννήθηκε σαν σήμερα 2 Δεκέμβρη του 1859 στο Παρίσι.Θεωρείται ο εισηγητής του πουαντιγισμού(point=τελεία), της τεχνοτροπίας όπου τα χρώματα δεν αναμιγνύονται στην παλέτα, αλλά τοποθετούνται κουκίδα-κουκίδα απευθείας  στον καμβά. Την ανάμιξη κάνει το μάτι  του θεατή κοιτάζοντας το εικαστικό έργο από απόσταση, καθώς οι διαφορετικών χρωμάτων τελίτσες, δίνουν την ενιαία απόχρωση. 

Το έργο του  Ζωρζ Σερά: "Ένα κυριακάτικο απόγευμα στο νησί της Γκραντ Ζατ",  θεωρείται πως άλλαξε την κατεύθυνση της σύγχρονης τέχνης και είναι από τα πιο δημοφιλή.

Ο ζωγράφος σε αυτό το έργο απεικόνισε πώς περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους κάτοικοι της πόλης στο πάρκο του Σηκουάνα, στο νησί Γκραντ Ζατ , ένα ηλιόλουστο κυριακάτικο απόγευμα. Η Κυριακή είναι μέρα χαλάρωσης, κι αναζητούν δροσιά στη σκιά των δέντρων και το  αεράκι που φυσά στις όχθες του ποταμού.
Βλέπουμε ανθρώπους να περπατούν κάτω από τα δέντρα σε ζευγάρια, με την οικογένεια ή με τα παιδιά τους, να ξεκουράζονται, να κάνουν βαρκάδα, να ψαρεύουν...
Αυτό που εντυπωσιάζει είναι ότι οι άνθρωποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, οι ανθρώπινες φιγούρες παραμένουν στατικές, μοιάζουν "παγωμένες" στον χρόνο, παραδομένες στις σκέψεις τους.


Με αφορμή τον πίνακα του Σερά συναντιούνται οι πολύ ταλαντούχοι και από άλλες συνεργασίες Stephen Sondheim και James Lapine,  συγγραφέας-σεναριογράφος και συνθέτης αντίστοιχα, και δίνουν τo 1984 το μιούζικαλ: "Sunday in the Park with George".

Οι δυο τους, πέρασαν αρκετές ημέρες στο Ινστιτούτο Τέχνης του Σικάγου που εκτίθεται, μελετώντας το ζωγραφικό έργο.
Ο Lapine παρατήρησε ότι από τον καμβά έλειπε ο ίδιος ο καλλιτέχνης!
Αυτή και μόνο η νύξη αποτέλεσε το εφαλτήριο για την μουσικοθεατρική "Κυριακή στο πάρκο με τον Ζωρζ" , που εξελίχθηκε σ' ένα διαλογισμό και  συναισθηματική σύνδεση των τεχνών...

Λαμπερό μιούζικαλ, που οι κριτικοί χαρακτήρισαν "ποιητικό αριστούργημα που διερευνά τις προκλήσεις στην κατανόηση της ζωής και της τέχνης".

Υπέροχες μελωδίες του Στήβεν Σόντχαϊμ, ντυμένες  με συγκινητικούς, διάφανους στίχους, δίνουν ένα απολαυστικό εικαστικά, μουσικά και συναισθηματικά αποτέλεσμα!
Οι  δημιουργοί κινούνται στο σύμπαν της εικόνας και καταφέρνουν να εμφυσήσουν ψυχή στις φιγούρες ενός έργου τέχνης. Χρώματα και σχήματα, ήχοι και νότες, γίνονται δίαυλοι ιδεών και εμπνεύσεων.

Με καινοτόμο, περίτεχνο τρόπο, σεναριογράφος και συνθέτης συγχωνεύουν  το παρελθόν και το παρόν σε εικόνες μπολιασμένες με αλήθειες για τη ζωή, την αγάπη και την καλλιτεχνική  δημιουργία, δίνοντας ουσιαστικά  μια -τρόπον τινά- μελέτη του αινιγματικού ζωγράφου, Ζωρζ Σερά.
Δικαίως, το μιούζικαλ κέρδισε το βραβείο Πούλιτζερ.

***

Κυριακάτικο απόγευμα, σήμερα, σάς καλώ όλους στις όχθες του Σηκουάνα, στο "νησί της Γκραντ Ζατ", εκεί που και ο δημιουργός αυτού του εικαστικού πέρασε ατέλειωτες ώρες παρατήρησης ώστε να τελειοποιήσει τις μορφές και να προετοιμάσει με τάξη το τελικό του έργο.

Απολαμβάνουμε το μέρος του μιούζικαλ που φέρει τον τίτλο "Κυριακή" ...

"Κυριακή! το μπλε, το κόκκινο και το μαβί νερό 

το κιτρινοπράσινο και πορφυρό γρασίδι 

Απολαμβάνουμε στο υπέροχο πάρκο μας 

της Κυριακής τη σχόλη!

[...]

Φτιαγμένο από κηλίδες του φωτός και της σκιάς

και ομπρέλες ανθρώπων

που απ'τα δέντρα ανάμεσα βολτάρουν 

ενός μικρού  

σ'  ένα νησί στού ποταμού τις όχθες, πάρκου.

Μια Κυριακή, συνηθισμένη Κυριακή!

Stephen Sondheim: "Sunday in the Park with George-Musical", Sunday