"Το ορατόριο για τον Άγιο Αυγουστίνο"

"St. Augustine and the Devil", Michael Pacher

Ο Άγιος Αυγουστίνος  γεννήθηκε στην Αφρική, το έτος 354 μ.Χ. Ο πατέρας του πορεί να ΄ξταν ένας ειδωλολάτρης, όμως η μητέρα του η Μόνικα ήταν μια υποδειγματική χριστιανή, και μάλιστα η Εκκλησία μας την τιμά στις 15 Ιουνίου. Παρότι η ευσεβής μητέρα φρόντισε να μεταδώσει στο γιο της πίστη, θεοσέβεια και ευλάβεια, ως νεαρός, ο Αυγουστίνος έζησε ζωή έκλυτη κι  έγινε οπαδός του Μανιχαϊσμού... Ομως οι θερμές ολονύκτιες προσευχές της ευσεβούς μητέρας του και τα φλογερά κηρύγματα του Επισκόπου Αμβροσίου, έφεραν τον Αυγουστίνο στο χριστιανισμό, ο οποίος κατηχήθηκε και βαπτίστηκε τελικά. Εγραψε πλήθος θεολογικών και φιλοσοφικών συγγραμάτων.
Εκοιμήθη 28 Αυγούστου του 430, ημερομηνία που τιμάται από την Ανατολική και Δυτική Εκκλησία.


Από τη ζωή του Αγίου Αυγουστίνου εμπνέεται ο Johann Adolf Hasse το 1750 το τελευταίο ορατόριό του: "La Conversione di Sant 'Agostino - Η μεταμέλεια του Αγίου Αυγουστίνου".
Ορατόριο, δομημένο σε 2 πράξεις, για πέντε σολίστ, τετράφωνη χορωδία και ορχήστρα.
Το λιμπρέτο έγραψε η Μαρία Αντωνία της Βαυαρίας, πριγκίπισσα και συγχρόνως συνθέτιδα, τσεμπαλίστα, λιμπρετίστα, τραγουδίστρια και πάτρονας των τεχνών, που υπήρξε και μαθήτρια του συνθέτη.H δούκισσα βασίστηκε σε κείμενο του Γερμανού Ιησουίτη ιεροκήρυκα και συγγραφέα, Franz Neumayr.

Η πρεμιέρα έγινε στη Δρέσδη, όμως ακολούθησαν πολλές παραστάσεις του ορατορίου και αλλού... Λειψία, Μανχάιμ, Αμβούργο, Ρώμη, Πάδοβα, Ρίγα,  Πράγα, βερολίνο και  Πότσδαμ, μια απόδειξη της δημοτικότητας του έργου στο τελευταίο μισό του 18ου αιώνα.

Ο Χάσσε χρησιμοποιεί λιτές αρμονίες λεπτών αποχρώσεων ακολουθώντας την ευγενική αισθητική της απλότητας.
Ξεκινά το ορατόριο με μια ορχηστρική εισαγωγή στη Σι ύφεση μείζονα, ιδιαίτερης λαμπρότητας προκειμένου να υπογραμμίσει το μεγαλείο και τη δυναμική ένταση της σύνθεσης.
Σύνθεσης, που διακρίνεται για την ιερότητα και τον υπερβατικό χαρακτήρα του περιεχομένου της, το οποίο αντικατοπτρίζει την ομορφιά, τον πλούτο αλλά και την αξία των διδασκαλιών της Χριστιανικής θρησκείας.Γιατί  η "μετατροπή" ενός ανθρώπου, φίλοι μου, είναι αδιαμφισβήτητα ο καρπός της χάρης του Θεού.
Στη χορωδία, ο Χάσσε αναθέτει μεγάλης έντασης δραματικά περάσματα που εκφράζουν στο μεν πρώτο μέρος την επιθυμία λύτρωσης του αμαρτωλού Αυγουστίνου, στο δε δεύτερο τη σωτηρία της ανθρωπότητας.

Εμείς σήμερα θα επικεντρωθούμε στις άριες του Αγίου Αυγουστίνου.
Είναι μόνο δύο, αλλά εξαιρετικά εύκαμπτες και εκφραστικές άριες:

1. Η άρια: "Il rimorso opprime il seno - Τύψεις συνείδησης με πιέζουν" ερμηνεύεται στο πρώτο μέρος και αναφέρεται στην επιθυμία του Αυγουστίνου να απεγκλωβιστεί από τον ακόλαστο και άσωτο τρόπο ζωής του και

2. η δεύτερη άρια: "Or mi pento, oh Dio-Μετανοιώνω Θεέ μου", όπου ο Αυγουστίνος δηλώνει τη μεταμέλειά του και ικετεύει το Θεό να τον αντιμετωπίσει με συμπόνια.

Αρχικά όμως ας απολαύσουμε το λαμπρό εναρκτήριο ορχηστρικό μέρος:

La conversione di Sant'Agostino: Part I: Introduction:

La conversione di Sant'Agostino: Part I: Aria: Il rimorso opprime il seno 

Part II: Aria: Or mi pento, oh Dio

Ο Θεόδωρος της Κορσικής στην όπερα του Παϊζιέλο

H Iστορία τον χαρακτηρίζει τυχοδιώκτη. Απόγονος γερμανικής οικογένειας ευγενών, ο Θεόδωρος ο 1ος της Κορσικής, κατά κόσμον Theodor Stephan von Neuhoff, γεννημένος σαν σήμερα, 26 Αυγούστου 1694 συμμετείχε σε διάφορες ίντριγκες για να αποκτήσει χρήμα και εξουσία.
Εγκατέλειψε τη συζυγό του για να περιπλανηθεί στην Ευρώπη. Στη Γένοβα συνάντησε μια ομάδα εξεγερμένων από την Κορσική, που πολεμούσαν τους Γενουάτες.
Παρά το γεγονός ότι δεν είχε δικό του στρατό, ο Θεόδωρος υποσχέθηκε να τους βοηθήσει με την προϋπόθεση να τον έχριζαν βασιλιά.
Δανείστηκε χρήματα για να τούς εξοπλίσει με όπλα και πυρομαχικά και κάπως έτσι βρέθηκε στο θρόνο του Κορσικανικού βασιλείου.
Δεν πέρασε όμως πολύς καιρός, που οι πιστωτές άρχισαν να ζητούν την εξόφλησή τους.
Ο Θεόδωρος κρυβόταν από πόλη σε πόλη προκειμένου να αποφύγει τη σύλληψη και τη φυλακή.
Τελικά, αναγκάστηκε να παραχωρήσει τα δικαιώματα και το βασίλειό του στους πιστωτές του. ..Άλλα χρέη του, τον οδήγησαν κρατούμενο στο Λονδίνο, όπου παρέμεινε μέχρι το 1755.
Πέθανε την επόμενη χρονιά…



Έμπνευση από την προσωπικότητα του Theodor Stephan von Neuhoff και τη σύντομη θητεια του ως μονάρχη της Κορσικής παίρνει το 1784 ο Giovanni Paisiello και πάνω του στηρίζει την όπερα του: "Il re Teodoro in Venezia". 

Στηριζόμενος σε μια φήμη κι επεισόδιο που αναφέρει ο Βολταίρος στο  σατιρικό μυθιστόρημα του: "Candide" πως ο Θεόδωρος είχε  φτάσει στη Βενετία με ψεύτικο όνομα όταν κρυβόταν από τους πιστωτές του, στήνει μια ιστορική-κωμική όπερα η οποία ευτύχησε σε τεράστια επιτυχία (στη Βιέννη έκανε 60 παραστάσεις) κι έγινε γνωστή σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Ο Παϊζιέλο κινούμενος σε ύφος απλό, άμεσο και πνευματώδες, με ζεστές μελωδίες και πολύχρωμη ενορχηστρωση διαμορφώνει μια όπερα που θεωρείται από τις πιο χαριτωμένες του συνθέτη, δείγμα ευγενικής, αν και με κάποια ελαφρότητα, δημιουργίας του 18ου αι.
Μην ξεχνάμε πως η μουσική του επαινέθηκε από τον Χάιντν και τον Μπετόβεν και είχε καταλυτική επιρροή στον Μότσαρτ και τον Ροσίνι.
Η συγκεκριμένη όπερα δε, λέγεται ότι ήταν μια από τις αγαπημένες του Γκαίτε.


Θα ακούσουμε:

1. Την ουβερτουρα της όπερας:

Paisiello: "Il re Teodoro in Venezia":

2. Ένα θαυμάσιο τρίο αναμεσα στο Θεόδωρο, τον υπασπιστή του και τον ιδιοκτήτη του πανδοχείου στη Βενετία, όπου διαμένουν από την πρώτη Πραξη.

Ο Θεόδωρος συνηδειτοποιώντας την κατάσταση υπογραμμίζει :

"Senza soldi e senza regno
brutta cosa è l'esser re

δυστυχώς είμαι βασιλιάς 
δίχως βασίλειο και δίχως χρήμα!"

(το μέρος αυτό είναι ίδιο όπως παρουσιάζεται και στο βιβλίο του Βολταίρου):

Paisiello: "Il re Teodoro in Venezia: Act I: Scaccia il duol, mio re"

GAFFORIO 

Scaccia il duol, mio re, che degno 

quel tuo duol di te non è. 

TEODORO 

Senza soldi e senza regno

brutta cosa è l'esser re

GAFFORIO 

Deh sovvengati di Dario, 

di Temistocle, di Mario, 

e il destin di quegli eroi grandi anch'essi, 

e pari tuoi, ti dovrebbe consolar. 

TEODORO 

Figliuol mio, coteste istorie 

io le so, le ho lette anch'io, 

ma vorrei nel caso mio 

non istorie ma danar….

24 Αυγούστου 79 μ.Χ.: η τελευταία ημέρα της Πομπηίας...

"Ακου πώς βρυχάται το λιοντάρι!...Η γη άρχισε να μουγκρίζει, να τρέμει. Σπίτια γκρεμίζονταν. Στάχτη και πέτρες σκέπασαν την πόλη όλη!Όλοι, έτρεχαν να σωθούν...[...]Η έκρηξη του Βεζούβιου έσπασε τους κοινωνικούς δεσμούς.Τώρα φαινόταν τί κοινή είναι η μοίρα των ανθρώπων.Πλούσιοι και φτωχοί, ελεύθεροι και σκλάβοι καταδιώκονται από τη στάχτη, τις πέτρες και τη λάβα, το ίδιο.  Υπάρχουν ομως και οι βέβηλοι, οι αχόρταγοι, που και αυτή τη στιγμή προσπαθούν μέσα από την Κόλαση να βγούνε πλουσιότεροι.Ληστεύουν το χρυσάφι του ναού, μα καθώς είναι φορτωμένοι με βάρος, το κύμα της λάβας τούς εξοντώνει...Το πλήθος απελπισμένα τρέχει να σωθεί.[...]Προσπαθούν να ξεφύγουν από την οργή του ηφαιστείου.[...]ένα κύμα λάβας τούς αρπάζει και τους κλείνει στην καυτή του αγκαλιά.[...]Το μυαλό ποτέ δεν ξεπέρασε τον μαύρο ίσκιο από τις τελευταίες μέρες της Πομπηίας..."

("Οι τελευταίες μέρες τις Πομπηίας", Edward Bulwer-Lytton, Ανοικτή Βιβλιοθήκη)

Καρλ Μπριουλόφ: "Η τελευταία ημέρα της Πομπηίας", 

Ήταν σαν σήμερα, 24 Αυγούστου του 79 μ.Χ, όταν έγνε η έκρηξη του Βεζούβιου προκαλώντας αναρίθητες καταστροφές, το θάνατο χιλιάδων και τον αφανισμό των παρακείμενων ιταλικών πόλεων...

Το ανατριχιαστικό γεγονός απεικόνισε μοναδικά ο ρώσος, Καρλ Μπριουλόφ στο μεγάλων διαστάσεων εικαστικό του: "Η τελευταία ημέρα της Πομπηίας".

Ο Μπριουλόφ για να πετύχει την ρεαλιστικότερη απόδοση, μελέτησε ιστορικά βιβλία, όμως άμεση επίδραση δέχτηκε από τα σκηνογραφικά σχέδια του Alessandro Sanquirico για την ομότιτλη όπερα: "Η τελευταία ημέρα της Πομπηίας" του Τζιοβάνι Πατσίνι.

Tα σκηνικά του Sanquirico για την όπερα του Pacini,
που ενέπνευσαν τον Μπριουλόφ

Εκείνη τη χρονιά ο Μπρουλιόφ είχε ταξιδέψει στην Ιταλία και παρακολούθησε τις ανασκαφές στην Πομπηία και το Ερκουλάνο. Ο ζωγράφος εντυπωσιάστηκε όταν είδε την πόλη, διατηρημένη τέλεια κάτω από την τέφρα. Ο κατακλυσμός ήταν τόσο ξαφνικός, που η ζωή είχε σταματήσει, σαν να είχε παγώσει στο χρόνο. Σιωπηλή η μεγάλη Αγορά και οι δρόμοι, ρημαγμένοι οι ναοί, γκρεμισμένα τα σπίτια...


Ο Μπριουλόφ ήταν φίλος του Πατσίνι και όταν είδε την πρεμιέρα της όπερας στη Νάπολη βασισμένη στο  ιστορικό θέμα, δόθηκε η ευκαιρία στο ζωγράφο για προσωπικό προβληματισμό σχετικά με τη μοίρα της ανθρωπότητας και την αδυναμία της απέναντι στη δύναμη της φύσης.

Προέκυψε ενα ανυπέρβλητης συναισθηματικής έντασης, έργο, που θεωρείται μία από τις σημαντικότερες στιγμές της ρωσικής ζωγραφικής του 19ου αιώνα.

Αυτόπτης μάρτυρας του γεγονότος ήταν και ο Πλίνιος ο Νεότερος ο οποίος περιέγραψε το συμβάν με απίστευτη λεπτομέρεια:

"...στον ουρανό αρχίζει να φαίνεται ένα νέφος ασυνήθιστου μεγέθους και σχήματος. Το νέφος ανυψώνεται γρήγορα και μοιάζει στο σχήμα με δέντρο και μάλιστα πεύκο. Βγαίνει από το βουνό, που εμείς οι Ρωμαίοι αποκαλούμε Βεζούβιο.
Το νέφος μοιάζει με πελώριο κορμό και η κορυφή του με κλαδιά ολόγυρα, που γέρνουν πάνω από τον κορμό. Το χρώμα του είναι λευκό, αλλά με τις πνοές του ανέμου αλλάζει παίρνοντας το χρώμα που έχει ο πηλός, ή άλλοτε είναι κατάστικτο από πολλά χρώματα, καθώς μεταφέρει μαζί του, χώμα και τέφρα[…]
Άκουγες τις κραυγές των γυναικών, τα κλάματα των βρεφών, και τα ουρλιαχτά των ανδρών. Κάποιοι ζητούσαν τους γονείς τους, άλλοι τα παιδιά τους ή τις συζύγους τους, προσπαθώντας να τους αναγνωρίσουν από τις φωνές τους. Οι άνθρωποι αποδεχόμενοι τη δική τους μοίρα ή των συγγενών τους,  περιμέναν τον θάνατο με προσευχές. Πολλοί εκλιπαρούσαν τη βοήθεια των θεών, αλλά ακόμα περισσότεροι πιστεύαν πως δεν υπήρχαν πια θεοί, αφού το σύμπαν είχε βυθιστεί σε αιώνιο σκοτάδι για πάντα.

(Γάϊος Πλίνιος ο νεότερος, αυτόπτης μάρτυρας από best.gr)


Η όπερα "L'ultimo giorno di Pompei" του Giovanni Pacini είχε μεγάλη επιτυχία από την πρώτη παράσταση!
Εντυπωσιακοί φωτισμοί και μηχανικά εφέ, αναπαριστούσαν τη φρικιαστική στιγμή της έκρηξης του Βεζούβιου, ενώ το όλο σκηνικό συνοδευόταν από εικονικό σεισμό και βροντές,  καθώς  με ειδικά τοποθετημένες μηχανές δημιουργείτο η ψευδαίσθηση πως έρρεαν υλικά που έμοιαζαν με  ηφαιστειακή λάβα.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, η σκηνή ήταν τόσο  ρεαλιστική, που οι θεατές τρομοκρατήθηκαν...

Ο θρίαμβος του Πατσίνι ήταν ανεπανάληπτος!
Δέχτηκε τα προσωπικά συγχαρητήρια του βασιλιά, ο οποίος τον αντάμειψε οικονομικά και τον διόρισε Δ/ντή της Βασιλικής Ακαδημίας Καλών Τεχνών.

Όπως η  όπερα του Paccini ενέπνευσε τον πίνακα του Μπριουλόφ, έτσι με τη σειρά της η εικαστική δημιουργία ώθησε τον Bulwer-Lytton στη γραφή του μυθιστορήματός του: " The Last Day of Pompei", που απόσπασμά του διαβάσαμε παραπάνω.



Aπό τη 2η Πράξη θα ακούσουμε δυο ιδιαίτερα εντυπωσιακά μέρη.
Οι δικαστές είναι έτοιμοι να καταδικάσουν μια αθώα για μοιχεία, όταν ακούγεται η πρώτη έκρηξη του ηφαιστείου προκαλώντας αναστάτωση.
Εν μέσω βροντών ξεστομίζονται αισχρές συκοφαντίες...και τη στιγμή της ετυμηγορίας γίνεται η μεγάλη έκρηξη!Όλοι θεωρούν πως είναι σημάδι των οργισμένων θεών για την άδικη απόφαση και η σκηνή τελειώνει με τη συγκέντρωση του πλήθους, που τρομαγμένο κάνει έκκληση στο θεό Vulcan να  τούς λυπηθεί...

Pacini: "L'Ultimo giorno di Pompei-Dei, qual fragore":

Η όπερα ολοκληρώνεται με την ομολογία των συκοφαντών. Καθώς επικρατεί πανικός με πέτρες και στάχτη να πέφτουν πάνω τους, η έκρηξη όλο και δυναμώνει...

"Ω, θεοί! σώστε μας απ' τον κίνδυνο!

[...]

Ω , τι τρόμος! ... φυλάξου ...φύγε γρήγορα...για πού, όμως;

Ο θάνατος είναι παντού γύρω μας ...

Ω! Πομπηία! η τελευταία μέρα σου

είναι ήδη για σένα γραμμένη απ'τους θεούς!"

Pacini: "L'Ultimo giorno di Pompei-Quale scoppio":

Κάποτε πλούσια, εντυπωσιακή και μεγαλόπρεπη, η Πομπηία πεθαίνει δραματικά σε μια στιγμή...Τα παλάτια καταρρέουν, οι κολώνες λυγίζουν πέφτουν, τα μαύρα σύννεφα καταπίνουν τον ουρανό...Αυτή τη στιγμή της καταστροφής τα πρόσωπα και οι στάσεις τους παραπέμπουν σε καλειδοσκόιο ανθρωπίνων συναισθημάτων. Η οργή της φύσης, ασταμάτητη...
Όλα μαρτυρούν πόσο ανώφελη είναι η ανθρώπινη ματαιοδοξία, πόσο αδύναμοι κι ανήμποροι είναι οι άνθρωποι και οι κατασκευές τους...

Antonio Salieri: η αποκατάσταση του ονόματός του

Ο γεννημένος σαν σήμερα, 18 Αυγούστου 1750, Αντόνιο Σαλιέρι, είναι σίγουρα μια παρεξηγημένη προσωπικότητα....Έμεινε στην Ιστορία της μουσικής ως αντίζηλος, προσωπικός εχθρός και πιθανός δολοφόνος του Μότσαρτ...
Κι όμως!
Ο Σαλιέρι υπήρξε  ένας συνθέτης που τίμησε την τέχνη του, με καίρια  την παρουσία του στη μουσική ζωή της Ευρώπης. Βοήθησε δε, σημαντικά στην ανάπτυξη του μελοδράματος του 18ου αιώνα και κυριάρχησε στην ιταλόγλωσση όπερα στην Αυστρία.

Αξίζει λοιπόν, να αποκατασταθεί το όνομά του, καθώς στιγματίστηκε με τη "ρετσινιά" του δολοφόνου του Μότσαρτ...

Ερευνητές  -ανάμεσά τους και η διάσημη μεσόφωνος, Τσετσίλια Μπάρτολι- αναζήτησαν στοιχεία στη Βιβλιοθήκη της Βιέννης, μιας πόλης στην οποία έζησε και εγκωμιάστηκε ο Σαλιέρι και ερευνώντας τα χειρόγραφά του εκτενώς, διαπιστώθηκε η  γεμάτη αισθήματα, πάθος και ευαισθησία, μουσική του.
Οι αναζητήσεις και τα στοιχεία που ανακαλύφθηκαν, πείθουν πως ο Σαλιέρι εξέλιξε την προκλασική ατμόσφαιρα σε κλασική, καθώς διδάχθηκε από τον Γκλουκ τη δύναμη της έκφρασης, και ανέβασε το ύφος του δασκάλου του σε υψηλότερο επίπεδο.

Οι φήμες για υπέρμετρο φθόνο του προς τον Μότσαρτ λόγω του άφθαστου ταλέντου του δεύτερου και την αντιπαλότητά τους που  οδήγησαν τον Σαλιέρι στη δηλητηρίαση του Μότσαρτ, μάλλον αναζωπυρώθηκαν  με το ποιητικό δράμα "Μότσαρτ και Σαλιέρι" του Αλεξάντερ Πούσκιν το 1830  και αργότερα με την  βασισμένη σε αυτό ταινία του Μίλος Φόρμαν, "Αμαντέους".

H ανακαλυφθείσα παρτιτούρα

Πρόσφατη ανακάλυψη μιας μουσικής σύνθεσης αποδεικνύει πως οι δυο τους υπήρξαν συνεργάτες. Συνέθεσαν από κοινού μια καντάτα που η παρτιτούρα της ήταν χαμένη εδώ και αιώνες και εντοπίστηκε από έναν μουσικολόγο σε συλλογή του Μουσείου Μουσικής της Τσεχίας.

Αν μη τι άλλο, η  σύνθεση δείχνει ότι ακόμα κι αν υπήρχε αντιπαλότητα μεταξύ των δύο συνθετών, δεν ήταν τόσο έντονη όσο υποθέτουν πολλοί ιστορικοί.

Η καντάτα για σοπράνο και φορτεπιάνο έχει τίτλο: "Per la ricuperata salute di Ofelia-Για την ανακτημένη υγεία της Οφηλίας" και γράφτηκε το 1785 για τον εορτασμό της αποκατάστασης της υγείας της υψιφώνου, Αnna Storace, συνεργάτιδας των Μότσαρτ και Σαλιέρι.
Στη μουσική συνέβαλε κι ένας τρίτος συνθέτης ονόματι Κορνέτι, όπως αναφέρεται στην παρτιτούρα, ενώ το λιμπρέτο διαμορφώθηκε από το γνωστό ποιητή, Λορέντζο ντα Πόντε.

Η καντάτα αποτελείται από τρία μέρη, καθένα από τα οποία, συνετέθη από διαφορετικό συνθέτη.

Η  Storace λίγο πριν αρρωστήσει και χάσει τη φωνή της προετοιμαζόταν για το ρόλο της Οφηλίας στην κωμική όπερα του Σαλιέρι: "La grotta di Trofonio-Η σπηλιά του Τροφωνίου".
Φυσικά η παράσταση αναβλήθηκε, καθώς για την πλήρη ανάρρωση της λυρικής τραγουδίστριας χρειάστηκαν αρκετοί μήνες.
Με την αποκατάστασή της όμως, οι τρεις συνθέτες με τον λιμπρετίστα ολοκλήρωσαν την καντάτα μέσα σε μια εβδομάδα και τής την αφιέρωσαν.

Salieri - Mozart - Cornetti: "Per la ricuperata salute di Ofelia":

Η υπόθεση της όπερας του Σαλιέρι: "La grotta di Trofonio" όπου η Storace είχε το ρόλο της Οφηλίας κι αναφερθήκαμε παραπάνω, περιστρέφεται γύρω από δυο ζευγάρια-διαφορετικές προσωπικότητες μεταξύ τους.
Ο διάσημος Τροφώνιος της ελληνικής μυθολογίας, αρχιτέκτονας που έχτισε το ναό του Απόλλωνα στους Δελφούς, και για το έργο του πήρε από το θεό για αμοιβή  μαντικές ικανότητες, αντιστρέφει τις ιδιότητες του χαρακτήρα των δυο ζευγαριών (εκδηλωτικοί και ενθουσιώδεις οι μεν, εσωστρεφείς και ντροπαλοί οι δε) ώστε τα παντρολογήματα να είναι ταιριαστά.

Το έργο αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της όπερας-μπούφα, με  τολμηρό το θέμα της ανταλλαγής ερωτικών συντρόφων, καθώς κλυδωνίζονταν ηθικές αξίες και κοινωνικές αντιλήψεις της εποχής.
Το ίδιο περίπου λιμπρέτο χρησιμοποιεί ελαφρώς παραλλαγμένο ο Λορέντζο ντα Πόντε λίγο αργότερα στην Μοτσάρτια όπερα:  "Έτσι κάνουν όλες".


Θα ακούσουμε την oυβερτούρα και την Άρια της Οφηλίας από την όπερα του τιμώμενου σήμερα, Αντόνιο Σαλιέρι:

Salieri: "La grotta di trofonio-Overture":

Salieri: "La grotta di trofonio-Ofelia's aria":

Τελικά, μήπως οι συνθέσεις του Σαλιέρι αξίζουν την προσοχή μας;
Μπορεί στην εποχή του στην πόλη της Βιέννης όλα να περιστρέφονταν γύρω από το λαμπρό άστρο του Μότσαρτ, όμως  και κείνος υπήρξε ευρηματικός συνθέτης, που δεν άφησε αδιάφορο το βιεννέζικο κοινό. Έγραψε πάνω από 40 όπερες και επηρέασε μερικούς από τους μεγαλύτερους συνθέτες της ιστορίας.
Μην ξεχνάμε πως υπήρξε επίσης δάσκαλος του Μπετόβεν και του Σούμπερτ, ενώ μετά τον θάνατο του Μότσαρτ, η χήρα Κωνστάτζα τού εμπιστεύτηκε την κηδεμονία του μικρού της γιου, γεγονός που αποδυναμώνει την υπόθεση περί δολοφονίας του συζύγου της από τον Σαλιέρι.



Κείμενά μου με αναφορές στον Σαλιέρι μπορείτε επίσης να διαβάσετε εδώ, εδώ και εδώ.

Γεωργία Σάνδη: "Τι είναι η Αγάπη;"

(Για τη γενέθλια επέτειο της Γεωργίας Σάνδη - 1 Ιουλίου 1804)

"Σήμερα το πρωί είδα τον Ανρί(Χάινε;)..Μού είπε ότι αγαπούμε με το μυαλό και τις αισθήσεις, ενώ η καρδιά παίζει μικρό ρόλο στην αγάπη...[..]
Τον ρώτησα τι είναι Αγάπη και μου απάντησε: 
"Ειναι τα δάκρυα.Κλαίτε, άρα αγαπάτε!"
Ε, ναι λοιπόν, φτωχέ μου φίλε!Αγαπώ!
[...]
Ο Λιστ απόψε μου έλεγε οτι μόνο  ο Θεός αξίζει την αγάπη μας. Μπορεί, αλλά όταν αγαπήσεις έναν άντρα, δύσκολα αγαπάς το Θεό.Είναι τόσο διαφορετικό.
Ο Λιστ πρόσθεσε ότι η μόνη αληθινή συμπάθεια που ένιωσε στη ζωή του ήταν για τον κύριο ντε Λαμενέ κι ότι καμιά επίγεια αγάπη δεν θα μπορούσε να τον σφετεριστεί.
Αυτός ο μικρός χριστιανός είναι πράγματι ευτυχής..."


(Γεωργία Σάνδη: "Ημερολόγιο της καρδιάς", εκδ.Printa, σελ. 54-55)

Aββάς De La Mennais

O Aββάς De La Mennais  ήταν Γάλλος καθολικός ιερέας, φιλόσοφος και πολιτικός θεωρητικός, από τους πιο σημαντικούς διανοούμενους και πρόδρομος του φιλελεύθερου καθολικισμού.
Ριζοσπατικές οι ιδέες του,  πίστευε στο διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, και την καθολική ελευθερία συνείδησης, απόψεων, έκφρασης και διδασκαλίας...

Δεν είναι τυχαίο που θαυμάστηκε και επέδρασε στον νεαρό Λιστ, ο οποίος του αφιέρωσε και το έργο του "De Profundis",  Ψαλμό για πιάνο και ορχήστρα, που σύμφωνα με τα εμφανή χαρακτηριστικά κάλλιστα θα ανήκε στα κονσέρτα, ωστόσο δεν αναφέρεται ως τέτοιο, με τους μουσικοαναλυτές να το εντάσσουν μορφολογικά στο είδος της σονάτας.

Τα δυο μέρη του:

I. Andante
II. Allegro moderato

Ferenc Liszt: "De Profundis":

"Φεγγαράκι μου λαμπρό"... και διάφορες εκδοχές του, με αφορμή τον Στρατή Μυριβήλη...

"...Αιστάνουμαι συγκινημένος ξαφνικά ως τα κατάβαθα της ψυχής...[...]

Από μέσα μου αναβρύζουν δάκρυα απολυτρωτικά.Τρεμουλιάζω από ευτυχία...

[...] Είναι μια ανεπάντεχη χαρά της αφής. 

Μέσα στο χέρι μου μυρμιδίζει μια γλυκιά ανατριχίλα. Ανεβαίνει ως τη ράχη...[...]

Ας μπορούσα να κάμω μια μεγάλη φωταψία...[...]

Η ψυχή μου χορεύει σαν μεγάλη πεταλούδα. Χαμογελώ ξαπλωμένος ανάσκελα. 

Κάτι τραγουδάει μέσα μου. Τ' αφουκράζουμαι. 

Είναι ένα παιδιάστικο τραγούδι: "Φεγγαράκι μου λαμπρό..."

(Απόσπασμα από το πρώτο μυθιστόρημα του γεννημένου σαν σήμερα 30 Ιουνίου 1890, πεζογράφου μας, Στρατή Μυριβήλη, "Η ζωή εν τάφω")

***

Το παιδιάστικο "Φεγγαράκι μου λαμπρό...", που αναφέρει ο Μυριβήλης είναι τραγουδάκι, η μελωδία του οποίου πρωτοεμφανίστηκε χωρίς λόγια ως βουκολικού ύφους δημιουργία ανωνύμου.

Αναφέρεται στις " Les Amusements d'une Heure et Demy", μεταξύ 1760-1770 , μια συλλογή λαϊκών τραγουδιών για τις γιορτές στους κήπους των Βερσαλλιών.

Στη συνέχεια γράφτηκαν οι στίχοι και το τραγούδι πήρε τον τίτλο "Ah, vous dirai-je, Maman"...

Ταξίδεψε και σε άλλα μέρη...
Ετσι στην Αγγλία το γνώρισαν ως "Twinkle, Twinkle, Little Star" ή στη Γερμανία ως κάλαντα Χριστουγέννων με τίτλο " Morgen kommt der Weihnachtsmann".

1. Πρόκειται για μελωδία που πάνω της έγραψαν παραλλαγές αρκετοί συνθέτες, με πιο δημοφιλείς εκείνες του Μότσαρτ.
Είναι μια σύνθεση που έγραψε στα 25 του και απαρτίζεται από 12 παραλλαγές, ενω προηγείται η έκθεση του θέματος. Φαίνεται να άκουσε το τραγουδάκι όταν επισκέφτηκε και έζησε για λίγο στο Παρίσι το 1781.
Το ακούμε από την Κλάρα Χάσκιλ:

2. Εκτός όμως από τον Μότσαρτ και άλλοι συνθέτες περιλαμβάνουν τη μελωδία του παιδικού τραγουδιού σε έργα τους, όπως ο Σαιν Σανς στην ορχηστρική σουίτα "Καρναβάλι των Ζώων"  και στην 12η εικόνα του με τον υπότιτλο: "Χελώνες".
Εύκολα το αντιλαμβανόμαστε στο 0:30:

Camille Saint-Saëns ,  Fossiles: στο 0:30:

3. Συγχρόνως με του Μότσαρτ, εμφανίζεται μια σύνθεση, καθόλου θα έλεγα γνωστή.
Πρόκειται για  τις  "Παραλλαγές πάνω στο παιδικό τραγούδι για τσέμπαλο", του ταλαντούχου πέμπτου γιου του Γ.Σ Μπαχ, του επονομαζόμενου "Μπαχ του Μπύκεμπουργκ", αφού μεγαλούργησε στην  ομώνυμη, Σαξωνική πόλη, Γιόχαν Κριστόφ Φρίντριχ Μπαχ.

4. Θραύσμα της μελωδίας μπορούμε να αντιληφθούμε ακόμα και στο "Αndante" από τη "Συμφωνία της Εκπληξης" του Χάυντν.
Το 2ο μερος της δομείται πάνω στο "Ah, vous dirai-je, Maman"

5. "Variationen über ein Kinderlied" , δηλαδή "Παραλλαγές πάνω σε ένα παιδικό τραγούδι, Op. 25", τιτλοφορείται η σύνθεση του Ernst Dohnanyi, που παρουσιάστηκε στο Βερολίνο το 1914  με τον ίδιο στο πιάνο.
Η πιανιστική σύνθεση αναπτύσσεται σε 15 μέρη: την παρουσίαση του θέματος, 13 Παραλλαγές κι ένα  Finale Fugato.

Στο 3:50: 

6. Ο Μίμης Πλέσσας δίνει τη δική του εκδοχή πάνω στην παιδική μελωδία το 1960 και πάνω σε στίχους του Κ.Πρετεντέρη:

Έλγκαρ: "Η Σύναξη των Αποστόλων"

Domenico Ghirlandaio: "Η κλήση των πρώτων Αποστόλων" 

 

Ο Domenico Ghirlandaio στη μεγαλοπρεπή και τεράστιων διαστάσεων τοιχογραφία  του: "Η κλήση των πρώτων Αποστόλων" που φιλοτέχνησε το 1481 για την Καπέλα Σιξτίνα, παρουσιάζει τρία σχετικά επεισόδια με φόντο τα βράχια και τη λίμνη της Γαλιλαίας. Αριστερά, ο Χριστός καλεί τον Σίµωνα Πέτρο και τον αδελφό του Ανδρέα, που βρίσκονται ακόµα µέσα στη βάρκα τους να τραβούν τα δίχτυα τους και δεξιά καλεί τους γιους του Ζεβεδαίου, Ιωάννη και Ιάκωβο, επίσης ψαράδες γι'αυτό και κείνοι βρίσκονται εντός της βάρκας τους. Μπροστά τους τοποθετείται ο πατέρας τους σκεφτικός, καθώς εκπλήσσεται από την απόφαση των γιων του να ακολουθήσουν τον Ιησού.

Τις αφηγηµατικές σκηνές πλαισιώνουν  πλήθος ανδρών και γυναικών, που παρακολουθούν τα θαυμαστά συμβάντα.

Βαθιά θρησκευόμενος, ο Έντουαρντ Έλγκαρ ήταν αναθρεμμένος σύμφωνα με τα πρότυπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
Ο πατέρας του, του οποίου ο Έλγκαρ υπήρξε για χρόνια βοηθός, ήταν οργανίστας της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο Γουόρσεστερ. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγραψε τα πρώτα λειτουργικά έργα του βασισμένα στη Ρωμαιοκαθολική παράδοση, (Μοτέτα, Ave Verum, Ave Maria).

Aνάμεσα στα μεγάλα έργα της μέσης περιόδου του Έλγκαρ είναι ένα από τα κορυφαία ορατόριά του: "Οι Απόστολοι", που συνέθεσε το 1903 για το Μουσικό Φεστιβάλ του Μπέρμιγχαμ. 

Πρόκειται για σύνθεση μεγάλης κλίμακας για σολίστ, χορωδία και ορχήστρα με θέμα που - όπως ο ίδιος ο Έλγκαρ είχε δηλώσει- είχε σκεφτεί απ' όταν ήταν ακόμη έφηβος. 

Το "The Apostles" βασίζεται σε επιλεγμένα κείμενα από τη Βίβλο και Ευαγγελικές Γραφές και περιγράφει μουσικά  τους μαθητές του Ιησού, τη πρόσκλησή τους, τα θαύματα και τις μαρτυρίες τους, κι ολοκληρώνεται με τη σύλληψη, τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού.

Είναι έργο αφηγηματικού χαρακτήρα σε δύο μέρη και επτά μικρότερες ενότητες, που εκτελούνται χωρίς διακοπή.

Στη μεγάλη ορχήστρα του, ο Έλγκαρ είχε την ιδιοφυή σκέψη να προσθέσει και το εβραΐκό "σοφάρ",  προκειμένου να προσδώσει την αίσθηση της ιερής Συναγωγής...

"The Calling of the Apostles Peter and Andrew", Duccio di Buoninsegna 

Με αφορμή τη σημερινή μέρα, 30 Ιουνίου που η Εκκλησία μας γιορτάζει τη Σύναξη των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων, που ξεχωρίζουν μέσα στην Ιστορία της σαν οι υπέρλαμπροι αστέρες της πνευματικής ζωής, θα ακούσουμε το πρώτο από τα επτά μέρη, που τιτλοφορείται: "Η Κλήση των Αποστόλων" και ακούγεται αμέσως μετά τον σύντομο πρόλογο, μια μουσική περιγραφή του άυλου Πνεύματος του Θεού.

Το εναρκτήριο θέμα που ακούγεται από τα όμποε και τα αγγλικά κόρνα, σκιαγραφεί το χάραμα της μέρας στα εδάφη της Παλαιστίνης. Ακολουθεί ένα γλυκό, λυρικό μοτίβο από την άρπα(που παίζει σημαντικότατο ρόλο στην παρτιρούρα) πλαισιωμένη από τα τοξοτά να περιγράφουν την ιερή στιγμή της προσευχής του Χριστού. Το σοφάρ υπογραμμίζει την αρχή της φωνητικής παρουσίας με τη χορωδία να ξεκινά την αφήγηση. Η ένταση σιγά σιγά κορυφώνεται με τρομπέτες και άλλα λαμπρά χάλκινα δηλώνοντας την εκθαμβωτική ανατολή του ήλιου, το ξετύλιγμα της μέρας κι έναν-έναν να  επιλέγονται οι Απόστολοι.

"Και λέγει αυτοίς· δεύτε οπίσω μου και ποιήσω υμάς αλιείς ανθρώπων...Ακολούθει μοι"

Με αυτά τα λόγια προσκάλεσε δίπλα του τους μαθητές Του ο Ιησούς, να γίνουν αλιείς ανθρώπων...Διάλεξε ταπεινούς ψαράδες. Κι όπως μέχρι τώρα έπιαναν ψάρια από τα σκοτεινά βάθη της θάλασσας, έτσι από κείνη τη στιγμή μαζί Του, θα αλίευαν ανθρώπους από τα σκοτεινά βάθη που ρίχνουν τους ανθρώπους τα μίση και οι κακίες.

Elgar: "The Apostles, Op. 49: Prologue":

Elgar: "The Apostles, Op. 49: Part I, The Calling of the Apostles":