"Ποτέ πια"...: μια επωδός-έμπνευση!

Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου

και στο κάθισμά μου απάνω , χίλιες τόσες σκέψεις κάνω

Και στο νου μου τώρα βάνω για ποιό λόγο αληθινά

Σα μιαν επωδή μακάβρια να μου λέει όλο ξανά

Το κοράκι : Ποτέ πια !

(Εντγκαρ Άλαν Πόε)

Γκωγκέν: Αυτοπροσωπογραφία

Την πολυτέλεια μιας άγριας ομορφιάς θέλει να απεικονίσει στον πίνακα "Nevermore" ο γάλλος μετα-ιμπρεσσιονιστής ζωγράφος Πωλ Γκωγκέν.
Ένας από τους μείζονες ζωγράφους όλων των εποχών, ο Γκωγκέν, που γεννήθηκε σαν σήμερα 7 Ιουνίου του 1848, χρησιμοποιεί τη ζωγραφική ως μέσο επίλυσης των προσωπικών γρίφων του, ψάχνει μέσω αυτής απαντήσεις στις πνευματικές ανάγκες του.

Το εικαστικό του "Nevermore", παρουσιάστηκε σε ένα δείπνο στο Παρίσι το 1895 λίγο πριν την oριστική αναχώρηση του καλλιτέχνη για την Πολυνησία.
Η γυμνή "Pahura"(γυναίκα ή ερωμένη του από την Ταϊτή) ξαπλωμένη ηδονικά με τη σκούρα, λάγνα σάρκα της παντελώς ακάλυπτη, αναδύει όλη την ένταση της επιθυμίας, τη φλόγα της λαχτάρας για τη γνωριμία του ζωγράφου μ'ένα νέο κόσμο και τον πρωτογονισμό του!

Στο σκοτεινό φόντο δυο φιγούρες συνομιλούν.
Το μαξιλάρι σε μια λαμπρή ώχρα,  συναρπάζει μυστηριωδώς.
Στο περβάζι του παραθύρου ένα κοράκι, εντείνει το αινιγματικό και δυσεξήγητο στους δρόμους αναζήτησης από τον θεατή που αναρωτιέται:"Πρόκειται για πόθο ή για φόβο κι ανησυχία;"

Η βάρβαρη αίγλη παρελθόντων χρόνων, λουσμένη σε χρώματα σκόπιμα μελαγχολικά και θλιμμένα.
Γοητευτικός ρεαλισμός, μια ρομαντική φαντασία του Γκωγκέν, που ερμηνεύει συνειδητά την αθλιότητα του περιβάλλοντός του.

Αν και ο Γκωγκέν ποτέ δεν παραδέχτηκε πως το "πουλί του διαβόλου" έχει ομοιότητες με τη δυσοίωνη ποιητική δημιουργία του καταραμένου Έντγκαρ Άλαν Πόε, η επιγραφή επάνω αριστερά με τη γνωστή επαναλαμβανόμενη φράση από το περιβόητο "ΚΟΡΑΚΙ" :"Nevermore-Ποτέ πια", αποτελεί σαφή αναφορά στο ποίημα.
Εξάλλου και η παρουσίαση του εικαστικού συνοδεύτηκε και με απαγγελία του ποιήματος.

Fr. Delius

Ο πίνακας αγοράστηκε για 500 φράγκα από τον άγγλο συνθέτη Φρέντερικ Ντήλιους, που εκείνη την εποχή ζούσε στο Genz, μια περιοχή έξω από το Παρίσι, σε μια δημιουργική, καλλιτεχνική του περίοδο, στην οποία είχε συμβάλει και η φιλική σχέση που είχε αναπτύξει με προσωπικότητες της Τέχνης, ανάμεσά τους και ο Πωλ Γκωγκέν.

"Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου..."

Σκοτεινιά, μυστήριο, θλίψη ανάκατη με προσδοκώμενη ευτυχία κι ανάσασμα, τα συναισθήματα.Συναισθήματα,  που εντείνονται κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου.
Με τη ματιά να παρατηρεί το πολύτιμο απόκτημά του και την επιγραφή του "Ποτέ πια", στροβιλίζουν στο νου και την ψυχή του Ντήλιους σκόρπια μουσικά μοτίβα, που αργότερα θα χρησιμοποιήσει στην "3η Σονάτα του για βιολί και πιάνο".

Ένα έργο απαιτητικό, και τεχνικά και εκφραστικά σε τρεις κινήσεις:
I. Slow,
II. Andante scherzando και
III. Lento - Cοn moto.

Ιδιαίτερα το πρώτο μέρος του (Slow), αντικατοπτρίζει όλη εκείνη τη θλίψη, τoν ψυχικό μαρασμό, τη φρίκη και τον αποτροπιασμό που γεννά ο πόλεμος...
Aπερίγραπτα πειστικός ο μουσικός διάλογος σε ό,τι στοχεύει ο συνθέτης...
Με μια νοσταλγική έκσταση, μια ελπίδα για ανάκτηση του χαμένου παραδείσου...
Η μουσική τροφοδοτεί με αυτονόητο τρόπο την ερμηνεία των στοχασμών...

Στο πορτρέτο του Ντήλιους φιλοτεχνημένο από την σύζυγό του ζωγράφο, Jelka Rosen-Delius, ο  συνθέτης ποζάρει μπρος από το εικαστικό απόκτημά του, το "Nevermore" του Γκωγκέν:

"Στο Λογοτεχνικό Καφενείο με τον Πούσκιν"

Στέλνω τα φιλιά και την αγάπη μου μαζί με την ευχή για όμορφη εβδομάδα, φίλοι μου αγαπημένοι!

Το ραντεβού μας σήμερα δίνεται στην Βενετία του βορρά, την αριστοκρατική πόλη της Αγίας Πετρούπολης, ένα μέρος γεμάτο ομορφιές, μια πόλη παγκόσμιας ακτινοβολίας!

Λέω λοιπόν, το απογευματινό καφεδάκι να το γευτούμε στο ιστορικό "Λογοτεχνικό Καφενείο", στέκι πολλών μεγάλων ρώσων δημιουργών, Ντοστογιέφσκυ , Λέρμοντοφ, αλλά και του Πούσκιν!







Ο Αλεξάντρ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν γεννήθηκε σαν σήμερα 6 Ιουνίου του 1799 και ήταν θαμώνας του Λογοτεχνικού Καφενείου.

Σύμφωνα με το θρύλο, μάλιστα, ήταν το τελευταίο μέρος που επισκέφθηκε ο Πούσκιν πριν από το θάνατό του.

Εδώ ήπιε τον καφέ του κι έφυγε για τη μοιραία μονομαχία, ο μικρόσωμος άνδρας με τα σγουρά μαλλιά και το "μπρούτζινο δέρμα " ( χαρακτηριστικά που οφείλονται στην καταγωγή του από έγχρωμο  σκλάβο από την Αβησσυνία, που βρέθηκε στην υπηρεσία του Μεγάλου Πέτρου),  ο μεγάλος ποιητής, δραματουργός και πεζογράφος  της Ρωσίας, ο αποκληθείς "αρχή κάθε αρχής" από τον ομόεθνό του, Μαξίμ Γκόρκι.


Στην είσοδο του διόροφου κτίσματος σε υποδέχεται το κέρινο ομοίωμά του, που τον παριστά καθιστό στο λιτό γραφείο του, κρατώντας μια πένα να καταγράφει τις ποιητικές του εμπνεύσεις!


Η σκάλα και οι τοίχοι του επιβλητικού και με αριστοκρατική ατμόσφαιρα κτιρίου κοσμώνται με γκραβούρες και πίνακες ρώσων ζωγράφων με θέματα τον μεγάλο ποιητή!













Το 1949, ο Σεργκέι Προκόφιεφ έγραψε  για τον εορτασμό των 150 χρόνων από τη γέννηση του Πούσκιν δυο μικρά βαλς, τα οποία τιτλοφόρησε με το όνομά του: "Pushkin Waltzes, Op. 120".

Στο πρώτο, με ρυθμό "Allegro espressivo", μια χαριτωμένη μελωδία εισάγεται από το όμποε και γρήγορα μεταπηδά στο κλαρινέτο.
Ανάλαφρη, με την ανάπτυξη να γίνεται μέσα από λεπτές, τραγουδιστές φράσεις και την κίνηση να ολοκληρώνεται ήσυχα και γαλήνια.

Το "Allegro meditativo" αναθέτει στο κλαρινέτο έναν πιο γλυκόπικρο ρόλο, εισάγοντας εν συντομία ένα θέμα σε τριμερές φυσικά  βαλς που σύντομα αναλαμβάνουν τα τοξοτά.
Αργή, λυπημένη η μελωδία επιστρέφει  στα πνευστά ενώ στη συνέχεια εμφανίζεται σε ισχύ δυναμικής από τα έγχορδα.
Το μελωδικό επεισόδιο ζοφερό, σε ύφος απειλητικό που ενισχύουν τα ξεσπάσματα από τις τρομπέτες και τα τύμπανα.
Το βαλς τελειώνει με μια πλημμυρισμένη λυρισμό, σχεδόν ερωτική coda.

Χορός με ..."μπανανένια" φούστα!

Μητέρα της "φυλής του ουράνιου τόξου"!
Λεγόταν έτσι γιατί είχε υιοθετήσει 12 παιδιά διαφορετικών εθνοτήτων, θρησκείας και χρώματος...

Ακτιβίστρια, πολέμια του ρατσισμού...
Θηλυκό-βόμβα, αλλά και εθελόντρια του Ερυθρού Σταυρού...
Το κορίτσι-έκρηξη με τη "μπανανένια φούστα", η καλλιτέχνις -θρύλος με την αρχέγονη  ζωντάνια και την εξωτική ομορφιά...
Το καταφύγιο των παρτιζάνων στην Αντίσταση...
Παρασημοφορεμένη για τη δράση της κατά των Ναζί, αλλά και το σεξ απήλ προσωποποιημένο!!!!

Ποια είναι εκείνη με τα τόσο αλλοπρόσαλλα και αταίριαστα μεταξύ τους χαρακτηριστικά;;;

"Η πιο συναρπαστική γυναίκα που θα μπορούσε να γνωρίσει κανείς!!!" , κατά τον Χέμινγουέι...

Η Ζοζέφ Μπέικερ, γεννημένη στις 3 Ιουνίου του 1906,η αφροαμερικανή ντίβα...ο μαύρος θρύλος των βαριετέ...
H εντυπωσιακή και άκρως προκλητική χορεύτρια που ξεσήκωνε  με τον τολμηρό ηδυπαθή χορό της...
Eκείνη που λάτρεψε μια ολόκληρη εποχή για το μοναδικό της στυλ !!

H περιβόητη χορεύτρια με τη θρυλική φούστα με τις μπανάνες.

Η Ζοζεφίν με τα παιδιά της -"Rainbow Tribe"Η Ζοζεφίν με τα παιδιά της -"Rainbow Tribe"

Εκκεντρική, αισθησιακή, η "Σύγχρονη Νεφερτίτη με τον καφέ στο δέρμα , τον έβενο στα μάτια , και τον παράδεισο στις γάμπες", όπως την εξυμνούσε ο Πικάσσο...,αγωνίστηκε ως το τέλος της ζωής της για τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Όταν εμφανιζόταν  στα Φολί-Μπερζέρ και στο Καζινό ντε Παρί μαγνήτιζε  τους πάντες με το χορό και το τραγούδι της!!!
Άνθρωπος της προσφοράς, λάτρευε τα ζώα.


Από αυτά, που άφησαν ιστορία και ο τίτλος τους έχει συνδεθεί με το όνομα της μαύρης ντίβας Ζοζέφ Μπέικερ, το  "CHIQUITA MADAME", που θα μας κρατήσει συντροφιά...

Με το σκέρτσο και το μπρίο της η Ζοζεφίν μάς δείχνει το δρόμο της απόλαυσης,της ανεμελιάς, της ....αληθινής ευτυχίας!

Joséphine Baker - "C'est ça le vrai bonheur-Να τη η αληθινή ευτυχία":

"...όταν χαμογελάς ακούω μιαν άρπα..."

…η γλώσσα του σύμπαντος έχει μια μόνο λέξη.

Όλα λένε: "Αγάπη"…

[…]

Άκουσα να θροΐζει η ψυχή σου όπως ένας πευκώνας το καλοκαίρι.

Τα δάχτυλά σου μ' αγγίξαν σαν ένα σμήνος πουλιών.

Κι όταν χαμογελάς ακούω μιαν "άρπα".

(Ν.Βρεττάκος)

Παράλληλα με τον ποταμό Νέβα και μπροστά από τον καθεδρικό του Αγ.Ισαάκ στην Αγ. Πετρούπολη, εκτείνονται οι πανέμορφοι κήποι του Αλεξάνδρου.

Από κει θα σας καλησπερίσω σήμερα και θα ευχηθώ όμορφο μήνα, γεμάτο χαρές και χαμόγελα, πλημμυρισμένο με ό,τι ποθεί ο καθένας μας!
Hλιολουσμένος ο Ιούνης, ας αντιλαλήσει τα θαύματα, που προσδοκά η ψυχή!


Οι κήποι, ένας θρίαμβος της φύσης! Πέρα από την απλωσιά του πράσινου και τις πολύχρωμες άνθινες αλέες τους, διακρίνονται για τις εκπληκτικές προτομές διάσημων προσώπων της Επιστήμης και των Τεχνών.

Ανάμεσά τους κι ένας μεγάλος συνθέτης, ο "πατέρας" της ρωσικής μουσικής, αφού το  έργο του, αν και μικρό σε όγκο, θεμελίωσε εκείνο των μεταγενέστερων ρώσων συνθετών.


Ο Μιχαήλ Ιβάνοβιτς Γκλίνκα γεννήθηκε σαν σήμερα 1 Ιουνίου του 1804.

Είναι πολλά τα μουσικά του αριστουργήματα.
Διάλεξα όμως γι'αυτό το πρώτο καλοκαιριάτικο σούρουπο να ονειρευτούμε με ένα κομμάτι της νεότητας του συνθέτη, που ρέει ρομαντισμό και τρυφεράδα...μια λεπτή, βελούδινη έκφραση αισθημάτων αγάπης.


Στη δεύτερη δεκαετία της ζωής του και πολύ πριν τις πρωτοποριακές όπερές του "Μια ζωή για τον Τσάρο" και "Ρούσλαν και Λουντμίλα", αυτό το "Νυχτερινό" του σε Μι ύφεση  κρύβει έντεχνα όλη τη λάβα, τη φωλιασμένη μέσα του, που ζητάει την ευκαιρία για έκρηξη!

Μια σύνθεση γοητευτική που ο νεαρός Γκλίνκα μέσω αυτής φανερώνει το ύψιστο ταλέντο, που διαθέτει.
Το "Nocturne in Eb Major" το βρίσκουμε γραμμένο είτε για πιάνο, είτε για άρπα.

Λέγεται πως ο Γκλίνκα το εμπνεύστηκε την περίοδο που φλέρταρε μια  νεαρή αρπίστρια, γι'αυτό  και ξεχειλίζει από την τρυφερότητα και τη δύναμη  του νεανικού, πλατωνικού, κάλλιστου θεών, έρωτα!
Έλιωνε με το χαμόγελό της, που στους ήχους του άκουγε αρπίσματα κυλαριστά!

"...όταν χαμογελάς ακούω μιαν άρπα..."

Ακόμα και στην εκτέλεση σε πιάνο, τα συνεχή αρπέζ παραπέμπουν στον αρπιστή, που τα δάχτυλά του χαϊδεύουν γλυκά κι ηδονικά τις χορδές...

Η ονειρική, υπέροχη μελωδία, γλυκιά σα μέθη, δημιουργεί ατμόσφαιρα γαλήνης κι ηρεμίας.
Mελωδία απλή, με πλούσια αρμονική γλώσσα, χωρίς εξάρσεις, αλλά ευγενής, απαλή και βελουδένια, που παραπέμπει στο Μπετοβενικό "Moonlight", αντιφέγγισμα των χρυσών ματιών της...

Πολύ δυνατό κι αθώο συνάμα το νοιώθεμα...
Σονέτο ενός γλυκού σκιρτήματος...
Κρυφό  καρδιοχτύπι δονεί τις αρπίσιες χορδές... Xορδές, που τον φρενοκλόπο έρωτα αντηχούν...
Ολάκερη νίκη τούτη η δόνηση και πλούτη που κατασταλάζουν µέσα σου...


Ας γίνουμε συνοδοιπόροι σ’ αυτό το μυσταγωγικό ταξίδι στις νότες του ερωτοχτυπημένου Μιχαήλ...
Μοναδικοί μάρτυρες στη νυχτερινή ερωτική του εξομολόγηση...
Στον τόπο της ψυχής του, κει που κρύβεται το λουλουδόφως όλο...κει που ο Γιούνης ντύνεται με τον έρωτα, λαμπρή αστροφεγγιά...

Μ' ευγένεια ψυχής κι αγάπης στάλες, ο νιόφερτος μήνας, φίλοι μου!
(Στην άρπα η Olga Erdeli, μια αξιοθαύμαστη ρωσίδα αρπίστρια από μουσική οικογένεια με λαμπρή τεχνική και εξαιρετική γνώση των δυνατοτήτων της άρπας, μαγεύει με τα λάγνα γκλισσάντι και τα δελεαστικά τσιμπήματά της στις χορδές!)

                                             <<M. Glinka: Nocturne in E flat major >>

Το απολαμβάνουμε και από μια ηχογράφηση για πιάνο με συλλεκτικό Erard του 1837 από την περίφημη  συλλογή του Edwin Beunk:

Ιάνης Ξενάκης: ένα κρουστό έργο για τη Σαπφώ...

"Τι σημασία έχει η μουσική; τί σχέση έχει με τον άνθρωπο, τη λογική και τη διαίσθησή του;"

"Όλα αυτά τα ερωτήματα ενός δημιουργού μπαίνουν σε ορισμένα πλαίσια, τύπους, λέει ο Ιάνης Ξενάκης, που δεν γνωρίζω αν είναι πάντα "λογικοί" αυτοί οι τύποι σκέψεων ή καλύτερα όπως θα έλεγε ο Πλάτωνας τύποι ψυχικών κινήσεων, που μεταφράζονται αυτόματα σε ήχους οι οποίοι γίνονται "σύμβολα". Σύμβολα πραγμάτων, γεγονότων που πίσω τους έχουν όλες αυτές τος σκέψεις. 

Π.χ η δουλειά μου είναι όπως στα Μουσεία...Όπως βρίσκεις θραύσματα αρχαίων πολιτισμών και προσπαθείς απο κείνα που έχουν διασωθεί να συμπληρώσεις όλο το αρχαίο έργο.Η Μουσική λοιπόν είναι εκείνα τα μέρη που είναι εμφανή και έτοιμα, ενώ όλα εκείνα τα στοιχεία που βρίσκονται σε αδιορατότητα είναι της σκέψης και συνήθως δεν μπορώ να τα αναλύσω...
Ή ένα άλλο παράδειγμα...
Είναι σαν τους παγετώνες που βρίσκεις μόνο το 1/8 πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και όλο το υπόλοιπο είναι από κάτω. Όμως το μη ορατό κρατά το σύνολο του παγετώνα. 
Ε, λοιπόν, η Μουσική είναι αυτό το 1/8..."

(Ιάνης Ξενάκης)

Εκείνο που τον καθοδηγεί είναι να έχει ενδιαφέρον η αναζήτηση, να μην ερευνά κάτι το εμφανές, αλλά κάτι που δεν ξέρει, κάτι που είναι πρωτότυπο και το βρίσκει κανείς παράξενο, περίεργο, ίσως και εκτός τόπου και ή το απορρίπτεις ως άτοπο -αν και το άτοπο εχει πάντα ενδιαφέρον,όπως λέει χαρακτηριστικά- ή προσπαθείς να δεις πώς αναλύεται και να δώσεις τη δική σου εκτίμηση στην όλη επεξεργασία.
Ο Ξενάκης προσπάθησε και τα κατάφερε, να φτιάξει μια διαφορετική γλώσσα...Μέσα από την επιστήμη και την τέχνη του να εκφραστεί. Να τις συνθέσει σε ήχο που τού έδινε τη δυνατότητα να σκέφτεται,να φιλοσοφεί και να αισθάνεται συγχρόνως...

Από τα πολύ όμορφα και ιδιαίτερα έργα του μεγάλου συνθέτη που εμπνέονται από τον αρχαιοελληνικό  κόσμο είναι η "Ψάπφα" του, έργο του 1975 για σολίστα κρουστών.
Έργο - αναφορά στη Λέσβια ποιήτρια Σαπφώ, τη "θνητή Μούσα" ή "δεκάτη των Μουσών", όπως την αποκάλεσαν αυτή την ξεχωριστή διανοούμενη, το θηλυκό Σωκράτη, που γύρω της μάζευε τα κορίτσια της Μυτιλήνης και τα δίδασκε τον ιδανικό, ανώτερο, πνευματικό Έρωτα!
Μέχρι κι ο  Σόλων είχε εκφράσει την επιθυμία να μην πεθάνει αν δεν κατόρθωνε να διδαχθεί ένα της ποίημα!


"ΨΑΠΦΑ ΕΡΩΤΙΟΥ ΧΑΙΡΕ!"

Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά της αρχαίας λυρικής ποιήτριας εμπνέουν τον Ιάννη Ξενάκη τα οποία προσπαθεί να εκφράσει με το δικό του ιδιαίτερο μουσικό τρόπο.
Πλάθει το πορτραίτο της με συνειδητή εσωτερικότητα, όπως ένας σύγχρονος  καλλιτέχνης συγκροτεί με χρωματιστές ψηφίδες ένα αριστουργηματικό ψηφιδωτό.

Η "Ψάπφα" θεωρείται από τις σημαντικότερες συνθέσεις για κρουστά του μεγάλου έλληνα δημιουργού και είναι άκρως απαιτητική, βιρτουόζικη και υψηλών τεχνικών δυσκολιών.Αξιοσημείωτο είναι το ότι αφήνει τον εκτελεστή ελεύθερο να  επιλέξει εκείνος το σετ των οργάνων που θα χρησιμοποιήσει. Ο ρυθμός της σύνθεσης αποτελεί έμμεση αναφορά στο ρυθμό των ποιημάτων της Σαπφούς, με τον πρωτοποριακό  συνθέτη να δίνει έμφαση στα ρυθμικά σχήματα με πολλούς τονισμούς, θέλοντας να μιμηθεί τον  Σαπφικό προσωδιακό ρυθμό (εναλλαγή μακρών και βραχέων συλλαβών).
Το έργο αφιερώθηκε στον δημοφιλή κρουστό εκτελεστή, Σύλβιο Γκουάλντα, στενό συνεργάτη του Ξενάκη.

"Psappha", Iannis Xenakis:

Ο Ιάννης Ξενάκης γεννήθηκε σαν σήμερα, 29 Μαΐου 1922 και ήταν ένας από τους συνθέτες που υιοθέτησαν πρωτοποριακές μεθόδους, οι οποίες συσχέτιζαν τη μουσική με τη φυσική και τα μαθηματικά, αλλά και την επιστήμη που είχε σπουδάσει ο ελληνικής καταγωγής δημιουργός,  την αρχιτεκτονική.

"Το πάρσιμο της Πόλης": Κόντογλου- Αστρινίδης

"Εσείς πουλιά μ’ πετούμενα σύρτε να πήτε στην Φραγκιά, 

πέστε και στην Ελλάδα, 

πήραν την Πόλην η Τουρκιά, το μέγα μοναστήρι"

("Το πάρσιμο της Πόλης", δημοτικό)

"Η πολιορκία της Πόλης, 1453", Θεόφιλος.  Πάνω στο άσπρο άλογο, ο Κων/νος Παλαιολόγος.

"Στo δεύτερο λάλημα του πετεινού άρχισε ο πόλεμος. Οι Τούρκοι ξαμολυθήκανε από παντού σαν άγρια βουβάλια, βγάζοντας αφρούς απ᾿ τα στόματά τους. 

Τέτοιο ούρλιασμα και ποδοβολητό έβγαινε από κεινο τ'αμέτρητο κοπάδι και τόσο πατιρντί κάνανε τα τούμπανα, οι ζουρνάδες κι οι ντερβισάδες, π᾿αντιλαλήσανε ολοτρόγυρα τα βουνά, σαν να γκρεμνιζόντανε. [...]

Σαν τσακισθήκανε τούτοι οι πρώτοι, χυμήξανε άλλοι πιο λυσσασμένοι, σαν τα πεινασμένα λιοντάρια που πέφτουνε απάνω σε λάφια.[...]

Τότες αρχίσανε να χτυπάνε οι καμπάνες σ᾿ όλη την πολιτεία. Θρήνος και κλαυθμός έβγαινε από παντού. Οι γυναίκες και τα παιδιά είχανε γίνει σαν κερένια από το φόβο τους, όσο ακούγανε εκείνες τις φωνές, που δε βγαίνανε από λαρύγγια ανθρώπινα, μα από θηρία. 

Άντρες και γυναίκες ήτανε γονατιστοί και κλαίγανε. 

Στο μεταξύ οι Τούρκοι πολεμούσανε με την ίδια και περισσότερη μανία. [...]

 Οι σκοτωμένοι κειτόντανε κουβάρες σαν σακκιά.[...]

Κείνη την ώρα έβγαινε ο ήλιος. Οι Τούρκοι μπαίνανε σαν ποτάμι αφρισμένο από τα κάστρα κι᾿ από την πόρτα. Οι Χριστιανοὶ απελπισμένοι πέφτανε με σφαλιχτά μάτια απάνω τους, κι έγινε τέτοιος σκοτωμός, που το αίμα έτρεχε να κολυμπήσει δαμάλι.

Ο βασιλέας, παραμιλώντας  απ' την απελπισιά του, χύμηξε στην πόρτα με τα παλικάρια του κ᾿ έπεσε μέσα στο πιο  πηχτό τουρκομάνι, βαρώντας με το σπαθί του.[...]

Ο βασιλιάς βλέποντας πως απόμεινε μονάχος ζωντανός, φώναξε: 

"Δεν υπάρχει Χριστιανός να κόψω το κεφάλι μου!" 

Την ίδια την στιγμή τον βαρέσανε δυο Τούρκοι, ο ένας στο πρόσωπο κι ο άλλος στον ώμο. 

Το κορμί του κύλησε κι ανακατεύτηκε μέσα στο σωρό π' όφραξε την πόρτα.

(Φώτης Κόντογλου: "Το πάρσιμο της Πόλης")

***

Ν.Αστρινίδης: "ΣΥΜΦΩΝΙΑ 1821, Μέρος 1ο: ΑΛΩΣΗ"

Το 1971 ο Αστρινίδης έγραψε τη "Συμφωνία 1821" για μικτή χορωδία και ορχήστρα, έργο 39 έπειτα από παραγγελία του Δήμου Θεσσαλονίκης. Καλύπτει χρονολογικά την περίοδο από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης μέχρι το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 και διαρθρώνεται σε τέσσερα μέρη:

I. Άλωση,
II. Σκλαβιά,
III. Κλεφτουριά, και
IV. Επανάσταση.

Τα κείμενα που χρησιμοποιούνται προέρχονται από δημοτικά τραγούδια, το "Θούριο" του Ρήγα, τον "Ύμνο εις την Ελευθερίαν" του Σολωμού, έναν "Ψαλμό" του Δαβίδ και το "Τροπάριον" της Αναστάσεως.

Στο 1ο Μέρος με τίτλο "ΑΛΩΣΗ" χρησιμοποιεί για ποιητικό κείμενο το δημοτικό "Της Αγιά- Σοφιάς":

"Σημαίνει ο Θιός, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια, 
σημαίνει κ’ η Αγιά-Σοφιά, το μέγα μοναστήρι, 
με τετρακόσια σήμαντρα κ’ εξήντα-δυό καμπάναις,
κάθε καμπάνα και παπάς, κάθε παπάς και διάκος..." ...κλπ


και τρεις στίχους από το δημοτικό της Δυτικής Μακεδονίας "Το πάρσιμο της Πόλης":

"Εσείς πουλιά μ’ πετούμενα σύρτε να πήτε στην Φραγκιά, 
πέστε και στην Ελλάδα, 
πήραν την Πόλην η Τουρκιά, το μέγα μοναστήρι"


Το μέρος αρχίζει με το θέμα από το δημοτικό "Το πάρσιμο της Πόλης", που το δίνουν τα βαθιά έγχορδα, και αποτελεί την βάση για την ανάπτυξη της μικρής συμφωνικής εισαγωγής που προλογίζει την είσοδο της χορωδίας.
Με τον στίχο "Ψάλλει ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης" εμφανίζεται το δεύτερο θέμα, που αναπτύσσεται σε παραλλαγή.

"Η Άλωση της Πόλης", Θεόφιλος

Ακολουθεί ένα φουγκάτο αλλέγκρο, που καταλήγει στο επιβλητικό αργό χορικό: "Σώπασε κυρά Δέσποινα"
Το δεύτερο ποιητικό κείμενο αυτού του μέρους:
"Εσείς πουλιά μ’ πετούμενα" στηρίζεται στην δική του μουσική. Αρχικά η απόδοση γίνεται μόνο από τις γυναικείες φωνές, ενώ οι αντρικές περιορίζονται σ’ έναν θρηνητικό λυγμό, που χρησιμεύει και για αρμονικό στήριγμα της μελωδίας.
Στον τρίτο στίχο η διαδικασία αναστρέφεται και η βασική ερμηνεία γίνεται από τις αντρικές φωνές , ενώ οι γυναικείες έχουν παραλάβει τον θρηνητικό λυγμό.
Στο τέλος ολόκληρη η χορωδία ξανατραγουδά τον τελευταίο στίχο και καθώς ολοκληρώνεται το μέρος αυτό ξανακούγεται το θέμα της αρχής, αυτή την φορά από τα βαθύτερα πνευστά.

Το 1ο μέρος, η "Άλωση", έχει -σύμφωνα με τους αναλυτές- την βαθύτερη εσωτερικότητα απ’ όλα τα μέρη του έργου. Ο θρήνος για το πάρσιμο της Πόλης, η νοσταλγία για κάτι μεγάλο που χάθηκε, κυριαρχεί απ’ την αρχή ως το τέλος αυτού του μέρους, που μολονότι κυλά χαμηλόφωνα σχεδόν (εκτός από κάποιες λιγόστιγμες εκρήξεις) δημιουργεί έντονη εντύπωση στον ακροατή. Σ’ αυτό βοηθά κι η υποβλητική απλότητα του πρώτου δημοτικού μουσικού θέματος, που η λιτότατη γραμμή του έχει έντονα λυρικό χαρακτήρα.
Επίσης και η μαστορική ανάπτυξη του θέματος αυτού, με τις παραλλαγές και τις αλλοιώσεις του, που καταφέρνουν να δίνεται τόσες φορές το θέμα χωρίς να γίνεται μονότονη η επανάληψή του, θέτει από την αρχή την σφραγίδα στο έργο.

"Symphony 1821-The Fall of Constantinople":

Διευθύνει ο ίδιος ο συνθέτης.

Μέρος του κειμένου έχει δημοσιευτεί και στο ιστολόγιο: Ακούτε Κλασική Μουσική;









Πηγές: http://users.uoa.gr, Mακεδονικό Ωδείο, Stanford University/NICOLAS ASTRINIDIS, tar.gr Ηλίας Χρυσοχοΐδης: https://www.researchgate.net/…/324843896_Nicolas_Astrinidis…

<< Ρουθ Λαρέντο: "Πατήματα τίγρης" στη "Σεληνοχώρα" του Σκριάμπιν >>

                           (private collection Jennifer Laredo Watkins)

"Η Πρώτη κυρία του πιάνου" είναι ο τίτλος που τής έχει αποδοθεί στην Αμερική.
Η παρακολούθηση ενός ρεσιτάλ, όταν ήταν μικρό παιδάκι, αλλά και τα μαγικά χέρια του πιανίστα Χόροβιτς, ήταν η αιτία ν' αγαπήσει το πιάνο!
Η υπόσχεση που έδωσε στον εαυτό της τότε να αφιερωθεί σ'αυτό το όργανο, ξεπέρασε κάθε της προσδοκία.

Πρόκειται για την ταλαντούχα πιανίστα Ρουθ Λαρέντο, που έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα 26 Μάη του 2005.

Η τρίχρονη Λαρέντο

Aπό τις μελωδίες που λάτρευε ήταν εκείνη του ληντ του Σούμπερτ: "An die Music" σε μεταγραφή για πιάνο του Λιστ.

Τόσο, που είχε ζητήσει να αναγραφεί ο τίτλος του στην ταφόπλακά της, κάτι που έγινε.

Δεν ξέρω, ίσως φανεί υπερβολή, αλλά από μαρτυρίες του κοντινού περιβάλλοντός της, έχει ειπωθεί πως στα τρία της χρόνια και χωρίς να έχει διδαχθεί ποτέ πιάνο, ακούγοντας μόνο τη μητέρα της να παίζει, εκτέλεσε τον Εθνικό Ύμνο της Αμερικής.

       

Υπήρξε μαθήτρια της Ν.Μπουλανζέ, του Π. Καζάλς στη μουσική Δωματίου, αλλά και του παγκοσμίου φήμης Ρ.Σέρκιν, ο οποίος διέκρινε στις εκτελέσεις της έναν απίστευτο δυναμισμό, δίνοντάς της το χαρακτηρισμό: "πατήματα της τίγρης"!

Στη διπλανή φωτογραφία η Λαρέντο με τον Pablo Casals.

                 (private collection Jennifer Laredo Watkins)

Τα εύσημα για την πιανιστική ερμηνεία της πήρε και από τον Σ.Μπάρμπερ, όταν την άκουσε στο πανεπιστήμιο να εκτελεί την δεξιοτεχνικότατη Σονάτα του σε μι ύφεση ελάσ.

Η Ρουθ ολοκλήρωνε τις μουσικές της σπουδές. Ήταν η μέρα της ορκωμοσίας της, που συνέπιπτε με τον εορτασμό των 50ών γενεθλίων του συνθέτη, για τα οποία το πανεπιστήμιο είχε ετοιμάσει εκδήλωση.
Όταν η Ρουθ τέλειωσε την εκτέλεσή της, ο Μπάρμπερ τη συνεχάρη όλο θαυμασμό, πήρε την παρτιτούρα κι έγραψε: "Bravissima Ruth"!!

Mια εξαιρετική καινοτομία της είναι οι ονομαστές "Συναυλίες με σχόλια".
Ρεσιτάλ πιάνου, που διεξάγονταν στο Μητροπολιτικό Μουσείο κι ακολουθούνταν από ανάλυση και διάλογο με το κοινό.

Γοητευμένη από τη "Ρωσική πιανιστική Σχολή", "ειδικεύτηκε" στην ερμηνεία έργων μεγάλων Ρώσων συνθετών, δείχνοντας ένα ιδιαίτερο πάθος για το Ραχμάνινοφ και τον Σκριάμπιν.Είναι μάλιστα η "πρώτη πιανίστα", που ηχογράφησε και τις δέκα Σονάτες του δεύτερου.

Το παίξιμό της ένα μείγμα έντασης και σπάνιας ποιητικότητας. Ένας λυρισμός ανώτερων, μη γήινων σφαιρών, μια "καταιγίδα", που για τον αισθησιασμό της δέχεσαι ευχάριστα να σου ραπίζει την ψυχή!
Δεν απομακρύνθηκε ποτέ από το πιάνο, που τόσο αγάπησε!Δυο βδομάδες πριν το θάνατό της από καρκίνο είχε δώσει την τελευταία "Συναυλία με σχόλια".

Επέλεξα για σήμερα να την ακούσουμε στη 2η Σονάτα για πιάνο του Σκριάμπιν.
Θυμίζω πως η ηχογράφηση αυτών των Σονατών ήρθε όταν ελάχιστη από τη μουσική του ήταν διαθέσιμη.Έτσι, η Λαρέντο με αυτή την ηχογράφηση αυξάνει απότομα τη δημοτικότητα του συνθέτη στην Αμερική.
Του το όφειλε γιατί, όταν επτά χρονών πρωτάκουσε το Βλάντιμιρ Χόροβιτς και θαμπώθηκε, ήταν με έργα του Σκριάμπιν!

Η "Piano Sonata No. 2, op.19" ανήκει στα πολυαγαπημένα των ακροατών, έργα του Σκριάμπιν.

 

Είναι θεαματική η εκφραστικότητά του, που επιτυγχάνεται στα χέρια ενός "διορατικού" πιανίστα!
Μας εκπλήσσει η μορφή της, που ασυνήθιστα περιορίζεται σε δύο μέρη: Andante και Presto.

H δομή και το ύφος της θυμίζει περισσότερο Φαντασία, γι'αυτό και συχνά τη συναντάμε με τον υπότιτλο: "Sonata-Fantasy".
Απίστευτος ο λυρισμός της, αποτυπώνει πλήρως τη διάθεση και ιδιοσυγκρασία του συνθέτη, καθώς είναι έργο της νεότητάς του.
Γράφτηκε πριν ακόμα συμπληρώσει τα είκοσι χρόνια του.

Κλείστε τα μάτια!
Ταξιδέψτε νοερά σε μια ήρεμη ακτή της Μεσογείου...
Σούρουπο...
Η σκουρόχρωμη, βαθιά θάλασσα απλωμένη στο βλέμμα μπροστά!
Δειλά το φεγγάρι στέλνει τις πρώτες αχτίδες του.
Η λαμπρότητά τους, μια ηχητική εικόνα με απαλά πατήματα στα πλήκτρα, στην υψηλή, "γυάλινη" περιοχή του πιάνου.

Απ'την αρχή της ερμηνείας είναι εμφανής η έμφυτη μουσικότητα της Λαρέντο!
Το τέμπο χαλαρωτικό κι ευαίσθητο στην εισαγωγή του, γίνεται πιο "ταραγμένο", αποσπασματικά.
Τ'απαλά πατήματα εναλλάσσονται με τις "σταθερές-πλατιές" συγχορδίες στη "βαριά" περιοχή του.
Παρατηρούνται σαγηνευτικές, αρμονικές συγκρούσεις, υποδηλώνοντας μια καταιγίδα που πλησιάζει.

Ο συνθέτης "παιδεύει" για να εξελίξει τα λεπτεπίλεπτα μελωδικά μοτίβα του, που υπερτερούν καλώντας το νου να στήσει στο κύμα ένα μαγικό χορό! 
Η μεγάλη φράση κορυφώνει και με το σβήσιμό της η Λαρέντο με τη μοναδική της εκφραστικότητα κάνει στον ακροατή αισθητή την ψυχική πλήρωση!
Η μελωδία τρυφερή, ηχητικό ομοίωμα της κέρινης χλωμάδας της Σελήνης!
Πολλοί είναι εκείνοι, που διακρίνουν στο σημείο αυτό μια υπόνοια από το περίφημο "Clair de la lune" του Ντεμπισί.

Τα λυρικά θέματα συνεχίζονται και στο 2ο μέρος.
Η κίνηση εδώ, σχεδόν αέναη, ένα ευχάριστο κυνηγητό...
Ατσαλένια, τα δάχτυλα της Ρουθ Λαρέντο!
Ερμηνεία παθιασμένη, συγγενής της "σκοτεινής, βαριάς" μελωδίας, που εκπλήσσει με περιστασιακά ξεσπάσματα, σκιές ενός αόρατου έρωτα, που προκαλεί όργητα κυμάτων από ρίγη!!!
Κορυφαία κραυγή στα πλήκτρα της Ρουθ!!!
Μοιάζουν πασπαλισμένα μ'ερωτόσκονη τα πλήκτρα, που πατά!
Αόρατα φιλιά τα δάχτυλά της κι ό,τι δονούν!
Θωπεύουν σα βελούδο...σαν μαγικό ραβδάκι τέρψης κι ηδονής!