Ο Γκωγκέν και ο "Τσελίστας" του...

Paul Gauguin, "The Cellist" 

Με αφορμή τα σημερινά γενέθλια του ΠΩΛ ΓΚΩΓΚΕΝ (γεννήθηκε στις 7 Ioυνίου 1848) θα περιπλανηθούμε στο καλλιτεχνικό του σύμπαν, όπου το χρώμα χρησιμοποιήθηκε με τολμηρό και πρωτοποριακό τρόπο.

"Αχ, χρώματα! Τι βαθιά και μυστηριώδης η γλώσσα της ζωγραφικής,
η γλώσσα των ονείρων!Η Ζωγραφική, όπως και η Μουσική, είναι θέμα δονήσεων…
Όπως εκείνη επηρεάζει την ψυχή μέσω των αισθήσεων,
έτσι και οι αρμονικοί τόνοι
αντιστοιχούν στις αρμονίες των ήχων".

(Πωλ Γκωγκέν)

Απλές μορφές, εξωτική θεματολογία, έντονα χρώματα, αισθησιασμός, όλα συνεπαίρνουν στην τέχνη του γάλλου Γκωγκέν, που η έκφρασή του ακολουθεί  τον αυθόρμητο τρόπο σκέψης του!
Οι εικαστικές περιγραφές του θυμίζουν αναζητήσεις της βαθύτερης ανθρώπινης ύπαρξης. Έτσι, άλλοτε είναι άγριες κι άλλοτε τρυφερές...Πάντα όμως αληθινές κι ολοζώντανες με  τα έντονα χρώματα να κυριαρχούν, τις γραμμές του δυνατές και τις μορφές του απλουστευμένες.

Από τα πιο γνωστά έργα του και με θεματολογία εμπνευσμένη από τη μουσική είναι ο:

"Τσελίστας"

Πρόκειται για επιβλητικό πορτρέτο ενός καθιστού τσελίστα, έργο της τελευταίας περιόδου του ζωγράφου στο Παρίσι και λίγο πριν αναχωρήσει για την Πολυνησία.

Το πρόσωπο του εκτελεστή του τσέλου παρουσιάζει ομοιότητες ως προς τα χαρακτηριστικά με κείνα του ζωγράφου, κάτι που οδήγησε κάποιους να μιλήσουν για αυτοπροσωπογραφία.


Όμως, ο Γκωγκέν έχει απεικονίσει εν ώρα εκτέλεσης έναν διάσημο στην εποχή του γάλλο τσελίστα, κάτι που μαρτυρά και ο τίτλος του πίνακα που αναγράφεται στην επάνω αριστερή πλευρά του.

Πρόκειται για τον γεννημένο στη Γαλλία γερμανοπολωνό Φριτς Σνέκλουντ, το επώνυμο του οποίου αποτελεί τη δεύτερη λέξη του τίτλου: "upaupa Schneklud".

Paul Gauguin: "Upa Upa"

"Upa’upa" είναι ένας παραδοσιακός, χορός της Ταϊτής, που χορεύεται σε ζευγάρια. Από πολλούς χαρακτηριζόταν άσεμνος, καθώς οι χορευτικές κινήσεις του παραπέμπουν σε σεξουαλικά υπονοούμενα, γι'αυτό λέγεται και "Χορός του πάθους και της φλόγας".

Όπως και να έχει, ο αισθησιακού χαρακτήρα, Upa’upa, άρεσε στον Γκωγκέν και τον απολάμβανε τα απογεύματα με το τσάι του, ιδιαίτερα το πρώτο διάστημα της παραμονής του στην εξωτική χώρα.
Τον χορό έχει απεικονίσει  ο Γκωγκέν και στο μεμονωμένο εικαστικό του, που βλέπετε αριστερά.



Θα μπορούσα να συνδυάσω τον όμορφο "Τσελίστα" του Γκωγκέν με πλήθος αγαπημένων τσελιστών (Καζάλς, Ροστροπόβιτς, Μάισκυ, ντι Πρε, Πέρλμαν, Μπελ, Γιο Γιο Μα…), όμως επιλέγω έναν ταλαντούχο νεαρό καλλιτέχνη, τον πολυβραβευμένο Μιχάλη Χόιπελ, έναν αξιόλογο Έλληνα βιρτουόζο του οργάνου, μαθητή του περίφημου φινλανδού Άρτο Νόρας, αλλά και του Γκρήνχαους, ιδρυτή και μέλους του θρυλικού Beaux Arts Trio.

Ας τον απολαύσουμε στη Σαραμπάντ από την 3η Σουίτα για τσέλο του Γ.Σ.Μπαχ.
Θελκτική ερμηνεία, ζεστό βιμπράτο και απαράμιλλη εκφραστικότητα.
Αν και νεαρός, οι εκτελέσεις του Χόιπελ διακρίνονται από μεγάλη ευαισθησία, εντυπωσιακά ηχοχρώματα, που βοηθούν τον ακροατή να ακολουθεί τις όποιες μεταπτώσεις του συνθέτη από την απόλυτη ευδαιμονία, στη μελαγχολία…

Bach Cello Suite No.3: Sarabande:

Ένα παλιότερο κείμενό μου για τον Γκωγκέν μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

"Ποτέ πια"...: μια επωδός-έμπνευση!

Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου

και στο κάθισμά μου απάνω , χίλιες τόσες σκέψεις κάνω

Και στο νου μου τώρα βάνω για ποιό λόγο αληθινά

Σα μιαν επωδή μακάβρια να μου λέει όλο ξανά

Το κοράκι : Ποτέ πια !

(Εντγκαρ Άλαν Πόε)

Γκωγκέν: Αυτοπροσωπογραφία

Την πολυτέλεια μιας άγριας ομορφιάς θέλει να απεικονίσει στον πίνακα "Nevermore" ο γάλλος μετα-ιμπρεσσιονιστής ζωγράφος Πωλ Γκωγκέν.
Ένας από τους μείζονες ζωγράφους όλων των εποχών, ο Γκωγκέν, που γεννήθηκε σαν σήμερα 7 Ιουνίου του 1848, χρησιμοποιεί τη ζωγραφική ως μέσο επίλυσης των προσωπικών γρίφων του, ψάχνει μέσω αυτής απαντήσεις στις πνευματικές ανάγκες του.

Το εικαστικό του "Nevermore", παρουσιάστηκε σε ένα δείπνο στο Παρίσι το 1895 λίγο πριν την oριστική αναχώρηση του καλλιτέχνη για την Πολυνησία.
Η γυμνή "Pahura"(γυναίκα ή ερωμένη του από την Ταϊτή) ξαπλωμένη ηδονικά με τη σκούρα, λάγνα σάρκα της παντελώς ακάλυπτη, αναδύει όλη την ένταση της επιθυμίας, τη φλόγα της λαχτάρας για τη γνωριμία του ζωγράφου μ'ένα νέο κόσμο και τον πρωτογονισμό του!

Στο σκοτεινό φόντο δυο φιγούρες συνομιλούν.
Το μαξιλάρι σε μια λαμπρή ώχρα,  συναρπάζει μυστηριωδώς.
Στο περβάζι του παραθύρου ένα κοράκι, εντείνει το αινιγματικό και δυσεξήγητο στους δρόμους αναζήτησης από τον θεατή που αναρωτιέται:"Πρόκειται για πόθο ή για φόβο κι ανησυχία;"

Η βάρβαρη αίγλη παρελθόντων χρόνων, λουσμένη σε χρώματα σκόπιμα μελαγχολικά και θλιμμένα.
Γοητευτικός ρεαλισμός, μια ρομαντική φαντασία του Γκωγκέν, που ερμηνεύει συνειδητά την αθλιότητα του περιβάλλοντός του.

Αν και ο Γκωγκέν ποτέ δεν παραδέχτηκε πως το "πουλί του διαβόλου" έχει ομοιότητες με τη δυσοίωνη ποιητική δημιουργία του καταραμένου Έντγκαρ Άλαν Πόε, η επιγραφή επάνω αριστερά με τη γνωστή επαναλαμβανόμενη φράση από το περιβόητο "ΚΟΡΑΚΙ" :"Nevermore-Ποτέ πια", αποτελεί σαφή αναφορά στο ποίημα.
Εξάλλου και η παρουσίαση του εικαστικού συνοδεύτηκε και με απαγγελία του ποιήματος.

Fr. Delius

Ο πίνακας αγοράστηκε για 500 φράγκα από τον άγγλο συνθέτη Φρέντερικ Ντήλιους, που εκείνη την εποχή ζούσε στο Genz, μια περιοχή έξω από το Παρίσι, σε μια δημιουργική, καλλιτεχνική του περίοδο, στην οποία είχε συμβάλει και η φιλική σχέση που είχε αναπτύξει με προσωπικότητες της Τέχνης, ανάμεσά τους και ο Πωλ Γκωγκέν.

"Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου..."

Σκοτεινιά, μυστήριο, θλίψη ανάκατη με προσδοκώμενη ευτυχία κι ανάσασμα, τα συναισθήματα.Συναισθήματα,  που εντείνονται κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου πολέμου.
Με τη ματιά να παρατηρεί το πολύτιμο απόκτημά του και την επιγραφή του "Ποτέ πια", στροβιλίζουν στο νου και την ψυχή του Ντήλιους σκόρπια μουσικά μοτίβα, που αργότερα θα χρησιμοποιήσει στην "3η Σονάτα του για βιολί και πιάνο".

Ένα έργο απαιτητικό, και τεχνικά και εκφραστικά σε τρεις κινήσεις:
I. Slow,
II. Andante scherzando και
III. Lento - Cοn moto.

Ιδιαίτερα το πρώτο μέρος του (Slow), αντικατοπτρίζει όλη εκείνη τη θλίψη, τoν ψυχικό μαρασμό, τη φρίκη και τον αποτροπιασμό που γεννά ο πόλεμος...
Aπερίγραπτα πειστικός ο μουσικός διάλογος σε ό,τι στοχεύει ο συνθέτης...
Με μια νοσταλγική έκσταση, μια ελπίδα για ανάκτηση του χαμένου παραδείσου...
Η μουσική τροφοδοτεί με αυτονόητο τρόπο την ερμηνεία των στοχασμών...

Στο πορτρέτο του Ντήλιους φιλοτεχνημένο από την σύζυγό του ζωγράφο, Jelka Rosen-Delius, ο  συνθέτης ποζάρει μπρος από το εικαστικό απόκτημά του, το "Nevermore" του Γκωγκέν: