(Για τη γενέθλια επέτειο της Γεωργίας Σάνδη - 1 Ιουλίου 1804)
"Σήμερα το πρωί είδα τον Ανρί(Χάινε;)..Μού είπε ότι αγαπούμε με το μυαλό και τις αισθήσεις, ενώ η καρδιά παίζει μικρό ρόλο στην αγάπη...[..] Τον ρώτησα τι είναι Αγάπη και μου απάντησε: "Ειναι τα δάκρυα.Κλαίτε, άρα αγαπάτε!" Ε, ναι λοιπόν, φτωχέ μου φίλε!Αγαπώ! [...] Ο Λιστ απόψε μου έλεγε οτι μόνο ο Θεός αξίζει την αγάπη μας. Μπορεί, αλλά όταν αγαπήσεις έναν άντρα, δύσκολα αγαπάς το Θεό.Είναι τόσο διαφορετικό. Ο Λιστ πρόσθεσε ότι η μόνη αληθινή συμπάθεια που ένιωσε στη ζωή του ήταν για τον κύριο ντε Λαμενέ κι ότι καμιά επίγεια αγάπη δεν θα μπορούσε να τον σφετεριστεί. Αυτός ο μικρός χριστιανός είναι πράγματι ευτυχής..."
(Γεωργία Σάνδη: "Ημερολόγιο της καρδιάς", εκδ.Printa, σελ. 54-55)
Aββάς De La Mennais
O Aββάς De La Mennais ήταν Γάλλος καθολικός ιερέας, φιλόσοφος και πολιτικός θεωρητικός, από τους πιο σημαντικούς διανοούμενους και πρόδρομος του φιλελεύθερου καθολικισμού.
Ριζοσπατικές οι ιδέες του, πίστευε στο διαχωρισμό εκκλησίας και κράτους, και την καθολική ελευθερία συνείδησης, απόψεων, έκφρασης και διδασκαλίας...
Δεν είναι τυχαίο που θαυμάστηκε και επέδρασε στον νεαρό Λιστ, ο οποίος του αφιέρωσε και το έργο του "De Profundis", Ψαλμό για πιάνο και ορχήστρα, που σύμφωνα με τα εμφανή χαρακτηριστικά κάλλιστα θα ανήκε στα κονσέρτα, ωστόσο δεν αναφέρεται ως τέτοιο, με τους μουσικοαναλυτές να το εντάσσουν μορφολογικά στο είδος της σονάτας.
"...Αιστάνουμαι συγκινημένος ξαφνικά ως τα κατάβαθα της ψυχής...[...]
Από μέσα μου αναβρύζουν δάκρυα απολυτρωτικά.Τρεμουλιάζω από ευτυχία...
[...] Είναι μια ανεπάντεχη χαρά της αφής.
Μέσα στο χέρι μου μυρμιδίζει μια γλυκιά ανατριχίλα. Ανεβαίνει ως τη ράχη...[...]
Ας μπορούσα να κάμω μια μεγάλη φωταψία...[...]
Η ψυχή μου χορεύει σαν μεγάλη πεταλούδα. Χαμογελώ ξαπλωμένος ανάσκελα.
Κάτι τραγουδάει μέσα μου. Τ' αφουκράζουμαι.
Είναι ένα παιδιάστικο τραγούδι: "Φεγγαράκι μου λαμπρό..."
(Απόσπασμα από το πρώτο μυθιστόρημα του γεννημένου σαν σήμερα 30 Ιουνίου 1890, πεζογράφου μας, Στρατή Μυριβήλη, "Η ζωή εν τάφω")
***
Το παιδιάστικο "Φεγγαράκι μου λαμπρό...", που αναφέρει ο Μυριβήλης είναι τραγουδάκι, η μελωδία του οποίου πρωτοεμφανίστηκε χωρίς λόγια ως βουκολικού ύφους δημιουργία ανωνύμου.
Αναφέρεται στις " Les Amusements d'une Heure et Demy", μεταξύ 1760-1770 , μια συλλογή λαϊκών τραγουδιών για τις γιορτές στους κήπους των Βερσαλλιών.
Στη συνέχεια γράφτηκαν οι στίχοι και το τραγούδι πήρε τον τίτλο "Ah, vous dirai-je, Maman"...
Ταξίδεψε και σε άλλα μέρη...
Ετσι στην Αγγλία το γνώρισαν ως "Twinkle, Twinkle, Little Star" ή στη Γερμανία ως κάλαντα Χριστουγέννων με τίτλο " Morgen kommt der Weihnachtsmann".
1. Πρόκειται για μελωδία που πάνω της έγραψαν παραλλαγές αρκετοί συνθέτες, με πιο δημοφιλείς εκείνες του Μότσαρτ.
Είναι μια σύνθεση που έγραψε στα 25 του και απαρτίζεται από 12 παραλλαγές, ενω προηγείται η έκθεση του θέματος. Φαίνεται να άκουσε το τραγουδάκι όταν επισκέφτηκε και έζησε για λίγο στο Παρίσι το 1781.
Το ακούμε από την Κλάρα Χάσκιλ:
2. Εκτός όμως από τον Μότσαρτ και άλλοι συνθέτες περιλαμβάνουν τη μελωδία του παιδικού τραγουδιού σε έργα τους, όπως ο Σαιν Σανς στην ορχηστρική σουίτα "Καρναβάλι των Ζώων" και στην 12η εικόνα του με τον υπότιτλο: "Χελώνες".
Εύκολα το αντιλαμβανόμαστε στο 0:30:
Camille Saint-Saëns , Fossiles: στο 0:30:
3. Συγχρόνως με του Μότσαρτ, εμφανίζεται μια σύνθεση, καθόλου θα έλεγα γνωστή.
Πρόκειται για τις "Παραλλαγές πάνω στο παιδικό τραγούδι για τσέμπαλο", του ταλαντούχου πέμπτου γιου του Γ.Σ Μπαχ, του επονομαζόμενου "Μπαχ του Μπύκεμπουργκ", αφού μεγαλούργησε στην ομώνυμη, Σαξωνική πόλη, Γιόχαν Κριστόφ Φρίντριχ Μπαχ.
4. Θραύσμα της μελωδίας μπορούμε να αντιληφθούμε ακόμα και στο "Αndante" από τη "Συμφωνία της Εκπληξης" του Χάυντν.
Το 2ο μερος της δομείται πάνω στο "Ah, vous dirai-je, Maman"
5. "Variationen über ein Kinderlied" , δηλαδή "Παραλλαγές πάνω σε ένα παιδικό τραγούδι, Op. 25", τιτλοφορείται η σύνθεση του Ernst Dohnanyi, που παρουσιάστηκε στο Βερολίνο το 1914 με τον ίδιο στο πιάνο.
Η πιανιστική σύνθεση αναπτύσσεται σε 15 μέρη: την παρουσίαση του θέματος, 13 Παραλλαγές κι ένα Finale Fugato.
Στο 3:50:
6. Ο Μίμης Πλέσσας δίνει τη δική του εκδοχή πάνω στην παιδική μελωδία το 1960 και πάνω σε στίχους του Κ.Πρετεντέρη:
Domenico Ghirlandaio: "Η κλήση των πρώτων Αποστόλων"
Ο Domenico Ghirlandaio στη μεγαλοπρεπή και τεράστιων διαστάσεων τοιχογραφία του: "Η κλήση των πρώτων Αποστόλων" που φιλοτέχνησε το 1481 για την Καπέλα Σιξτίνα, παρουσιάζει τρία σχετικά επεισόδια με φόντο τα βράχια και τη λίμνη της Γαλιλαίας. Αριστερά, ο Χριστός καλεί τον Σίµωνα Πέτρο και τον αδελφό του Ανδρέα, που βρίσκονται ακόµα µέσα στη βάρκα τους να τραβούν τα δίχτυα τους και δεξιά καλεί τους γιους του Ζεβεδαίου, Ιωάννη και Ιάκωβο, επίσης ψαράδες γι'αυτό και κείνοι βρίσκονται εντός της βάρκας τους. Μπροστά τους τοποθετείται ο πατέρας τους σκεφτικός, καθώς εκπλήσσεται από την απόφαση των γιων του να ακολουθήσουν τον Ιησού.
Τις αφηγηµατικές σκηνές πλαισιώνουν πλήθος ανδρών και γυναικών, που παρακολουθούν τα θαυμαστά συμβάντα.
Βαθιά θρησκευόμενος, ο Έντουαρντ Έλγκαρ ήταν αναθρεμμένος σύμφωνα με τα πρότυπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Ο πατέρας του, του οποίου ο Έλγκαρ υπήρξε για χρόνια βοηθός, ήταν οργανίστας της εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου στο Γουόρσεστερ. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου έγραψε τα πρώτα λειτουργικά έργα του βασισμένα στη Ρωμαιοκαθολική παράδοση, (Μοτέτα, Ave Verum, Ave Maria).
Aνάμεσα στα μεγάλα έργα της μέσης περιόδου του Έλγκαρ είναι ένα από τα κορυφαία ορατόριά του: "Οι Απόστολοι", που συνέθεσε το 1903 για το Μουσικό Φεστιβάλ του Μπέρμιγχαμ.
Πρόκειται για σύνθεση μεγάλης κλίμακας για σολίστ, χορωδία και ορχήστρα με θέμα που - όπως ο ίδιος ο Έλγκαρ είχε δηλώσει- είχε σκεφτεί απ' όταν ήταν ακόμη έφηβος.
Το "The Apostles" βασίζεται σε επιλεγμένα κείμενα από τη Βίβλο και Ευαγγελικές Γραφές και περιγράφει μουσικά τους μαθητές του Ιησού, τη πρόσκλησή τους, τα θαύματα και τις μαρτυρίες τους, κι ολοκληρώνεται με τη σύλληψη, τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού.
Είναι έργο αφηγηματικού χαρακτήρα σε δύο μέρη και επτά μικρότερες ενότητες, που εκτελούνται χωρίς διακοπή.
Στη μεγάλη ορχήστρα του, ο Έλγκαρ είχε την ιδιοφυή σκέψη να προσθέσει και το εβραΐκό "σοφάρ", προκειμένου να προσδώσει την αίσθηση της ιερής Συναγωγής...
"The Calling of the Apostles Peter and Andrew", Duccio di Buoninsegna
Με αφορμή τη σημερινή μέρα, 30 Ιουνίου που η Εκκλησία μας γιορτάζει τη Σύναξη των Αγίων Δώδεκα Αποστόλων, που ξεχωρίζουν μέσα στην Ιστορία της σαν οι υπέρλαμπροι αστέρες της πνευματικής ζωής, θα ακούσουμε το πρώτο από τα επτά μέρη, που τιτλοφορείται: "Η Κλήση των Αποστόλων" και ακούγεται αμέσως μετά τον σύντομο πρόλογο, μια μουσική περιγραφή του άυλου Πνεύματος του Θεού.
Το εναρκτήριο θέμα που ακούγεται από τα όμποε και τα αγγλικά κόρνα, σκιαγραφεί το χάραμα της μέρας στα εδάφη της Παλαιστίνης. Ακολουθεί ένα γλυκό, λυρικό μοτίβο από την άρπα(που παίζει σημαντικότατο ρόλο στην παρτιρούρα) πλαισιωμένη από τα τοξοτά να περιγράφουν την ιερή στιγμή της προσευχής του Χριστού. Το σοφάρ υπογραμμίζει την αρχή της φωνητικής παρουσίας με τη χορωδία να ξεκινά την αφήγηση. Η ένταση σιγά σιγά κορυφώνεται με τρομπέτες και άλλα λαμπρά χάλκινα δηλώνοντας την εκθαμβωτική ανατολή του ήλιου, το ξετύλιγμα της μέρας κι έναν-έναν να επιλέγονται οι Απόστολοι.
Με αυτά τα λόγια προσκάλεσε δίπλα του τους μαθητές Του ο Ιησούς, να γίνουν αλιείς ανθρώπων...Διάλεξε ταπεινούς ψαράδες. Κι όπως μέχρι τώρα έπιαναν ψάρια από τα σκοτεινά βάθη της θάλασσας, έτσι από κείνη τη στιγμή μαζί Του, θα αλίευαν ανθρώπους από τα σκοτεινά βάθη που ρίχνουν τους ανθρώπους τα μίση και οι κακίες.
Elgar: "The Apostles, Op. 49: Prologue":
Elgar: "The Apostles, Op. 49: Part I, The Calling of the Apostles":
(Με αφορμή τη σημερινή εορτή του Αποστόλου Παύλου)
"Το κήρυγμα του Αποστόλου Παύλου", Ραφαήλ
Ο Σούμαν, μιλούσε για έναν βαθειά θρησκευόμενο, με αυθεντική πίστη και ευσεβή άνθρωπο. Αυτό μαρτυρά και η συνήθεια του Φέλιξ Μέντελσον πριν ξεκινήσει την καταγραφή στην παρτιτούρα των συνθέσεών του να γράφει τα αρχικά: <<L. e. G. G. =Lass es gelingen Gott: Ας είναι έργο Θεού>>, που θυμίζει πρακτικές του Γ.Σ.Μπαχ που επικαλείτο στις συνθέσεις του τη βοήθεια του Θεού .
Από τη νεότητά του ο Μέντελσον ένιωσε την ανάγκη να εκφραστεί μέσω της θρησκευτικής μουσικής. Μοτέτα, ψαλμοί, λειτουργίες, χορικά και 2 ορατόρια:"Ηλίας" και "Παύλος".
Προτείνω να ακούσουμε το 2ο ορατόριο "Paulus op. 36", λόγω της εορτής του Αποστόλου σήμερα 29 Ιουνίου, το οποίο παρουσιάστηκε το 1836 μετά από πολύχρονη ενασχόληση του Μέντελσον.
Το λιμπρέτο βασίστηκε σε κείμενα από την Π.Διαθήκη και από τις Πράξεις των Αποστόλων.
Το ορατόριο, που της σύνθεσής του προηγήθηκε από τον Μέντελσον σοβαρή, θεολογική μελέτη, χωρίζεται σε δυο μεγάλα μέρη.
Μετά την εισαγωγή, ακούγεται το εναρκτήριο, λαμπρό χορωδιακό, σε ήρεμη μελωδική γραμμή συνεχούς κίνησης, βασισμένη σε πλατύ ρυθμό. Συνοδεύει το κοντίνουο, αλλά και οι διαρκείς δοξαριές από τα τοξοτά συμβάλλουν σημαντικά στο λαμπρό και μεγαλοπρεπές ηχητικό αποτέλεσμα.
Στη συνέχεια εξιστορείται μουσικά ο λιθοβολισμός του πρωτομάρτυρα Στεφάνου, στον οποίο έλαβε μέρος και ο Παύλος, καθώς ηταν ένας από τους πιο σκληρούς και φανατικούς διώκτες των οπαδών του Χριστού.
Ακολουθεί η μουσική απεικόνιση της μεταστροφής του άπιστου Σαούλ στο Χριστιανισμό, μέσω του ίδιου του Ιησού ως εκτυφλωτικό φως που τον περιβάλλει. Το δεύτερο μέρος αναφέρεται στη διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου και του Βαρνάβα, σημαντικό για την πνευματική ιστορία της ανθρωπότητας, γεγονός, αλλά και την δίωξή του και την αναχώρηση από την Έφεσο.
Το ορατόριο ολοκληρώνεται με την αναφορά στο μαρτυριό του, και το τελικό χορωδιακό με τον Ψαλμό "Ιδέτε την αγάπη του Σπλαχνικού πατέρα!"
Εμφανής σε αυτό το ορατόριο η επίδραση του Μέντελσον από τους Μπαχ και Χαίντελ των οποίων το θρησκευτικό έργο, θαύμαζε.
Παρ’ όλα αυτά , δεν τους αντιγράφει, ούτε οικειοποιείται το ύφος τους. Τούς έχει μελετήσει πολύ, επεξεργάζεται ιδέες από τα χορικά τους, όμως φαίνεται απελευθερωμένος προβάλλοντας στυλιστικά το προσωπικό του ύφος.
O Mέντελσον, με καινοτόμο τρόπο καταφέρνει να εκφράσει ένα ευρύ φάσμα θρησκευτικών συναισθημάτων, από τη σκοτεινή αμφιβολία έως την ακτινοβόλο βεβαιότητα.
Τα χορωδιακά απλά, αλλά ρωμαλέα, περιλαμβάνουν διαδοχές μεγάλων ομοφωνικών πτυχών και φουγκών και αντίστιξη, λιγότερο εκλεπτυσμένη από αυτή του Μπαχ, όμως ισχυρή και λαμπρή.
Εχω επιλέξει να απολαύσουμε το 1ο χορωδιακό μετά την εισαγωγή: "Herr der du bist der Gott"
Η φωνή της Χριστιανοσύνης ακούγεται κατανυκτικά:
"Κύριε, είσαι εκείνος που δημιούργησε τον ουρανό, τη γη και τη θάλασσα.
'Ομως κάποιοι διαμαρτύρονται και φέρονται ενάντιά σου.
Δώσε στους δούλους σου τη χαρά να διαδώσουν το Λόγο Σου!"
Και την "Άρια του Παύλου" με χορωδιακή συνοδεία: "Ich danke dir Herr mein Gott"
Παύλος: Σε ευχαριστώ, Κύριε και Θεέ μου, ολόψυχα και αιώνια.
Η καλοσύνη σου τεράστια, έσωσε την ψυχή μου από την βαθιά κόλαση.
Χορωδία: Ο Κύριος από τα πρόσωπά μας θα σκουπίσει τα δάκρυα!
"Το καλοκαίρι εφέτος, κάτω απ’ τον αστερισμό της Λύρας, μένουμε συλλογισμένοι. Ποιό τ’ όφελος που μάγεψες με το τραγούδι σου τον Άδη και την Περσεφόνη και σου επιστρέψανε την Ευρυδίκη; Ο ίδιος εσύ, στη δύναμή σου δυσπιστώντας, στράφηκες να βεβαιωθείς, κι εχάθη πάλι το βασίλειο των ίσκιων κάτω απ’ τις λεύκες. Τότε, απ’ το ακατόρθωτο σκυμμένος, κήρυξες στη λύρα τη μοναξιά σαν την ύστατη αλήθεια. Αυτό δε σου το συγχωρέσαν ούτε οι θεοί ούτε οι άνθρωποι. Μαινάδες σού κομμάτιασαν το σώμα στις όχθες του Έβρου. Μόνο η λύρα σου κι η κεφαλή σου φτάσανε στη Λέσβο παρασυρμένες απ’ το ρεύμα. Ποιά η δικαίωση, λοιπόν, του τραγουδιού σου; Μήπως η στιγμιαία (εικονική κι αυτή) συνοχή του φωτός και του σκότους; Ή μήπως το που οι Μούσες κρέμασαν τη Λύρα σου καταμεσής στ’ αστέρια; Κάτω από τούτο τον αστερισμό, το καλοκαίρι εφέτος, μένουμε συλλογισμένοι"
(ΓΙΑΝΝΗΣ ΡΙΤΣΟΣ: "Στον Ορφέα")
***
Η τελευταία όπερα του Γιόζεφ Χάυντν με λιμπρέτο σε ιταλική γλώσσα τιτλοφορείται: "Η ψυχή του φιλοσόφου" και αντλεί τη θεματολογία του από το Μύθο του Ορφέα και της Ευρυδίκης, όπως αυτός παρουσιάζεται στις Μεταμορφώσεις του Οβίδιου.
Για να συσχετίσουμε με το παραπάνω κείμενο του Ρίτσου, που ο ποιητής μας συνέταξε στο Καρλόβασι μια μέρα σαν την σημερινή 26 Ιούνη του 1969, επικεντρωνόμαστε στην τελευταία από τις 4 πράξεις της όπερας, όπου μετά την αποτυχημένη προσπάθεια του μυθικού τραγουδιστή να επαναφέρει στον Πάνω Κόσμο την αγαπημένη του Ευρυδίκη, ζει ολομόναχος μέσα στη θλίψη, περιφρονώντας οποιαδήποτε ερωτική νύξη των γυναικών της Θράκης.
Ο μύθος θέλει τις Μαινάδες να τον διαμελίζουν, ενώ το κεφάλι και τη λύρα του να ξεβράζουν τα κύματα στη Λέσβο...
Ο ρόλος του Ορφέα γράφτηκε από τον Χάυντν για τον κορυφαίο τενόρο της εποχής του, Giacomo Davide, καλλιτέχνη που εγκωμιάστηκε για την τεχνική ευελιξία και το απαράμιλλης ομορφιάς φαλτσέτο του.
Παρακολουθούμε την τελική σκηνή όπου μετά τη δολοφονία του Ορφέα έχει ξεσπάσει καταιγίδα ...μαίνεται σφοδρός άνεμος...αστραπές και βροντές ... Ο χορός-Μαινάδες έντρομος αναφωνεί : "Ω, τι φρίκη, ω, τι φόβος!...Βυθιζόμαστε!!"
Κοφτές και εκκρεμείς αρμονικά νότες, ηχούν βίαια χρωματικά, μετακινούμενες από τη μια συγχορδία στην άλλη, δίχως λύτρωση...
"Oh, che orrore! Oh che spavento! Oh, che fulmini! Oh che tuoni! Cento furie in sen mi sento; Siam vicina a naufragar"
Η καταιγίδα σταδιακά υποχωρεί...Η σκηνή μένει άδεια και σκοτεινή... Τα μέλη και η λύρα του Ορφέα παρασύρονται από τα νερά...
"Αυτό δε σου το συχωρέσαν ούτε οι θεοί ούτε οι άνθρωποι, Ορφέα... Ποιά η δικαίωση, λοιπόν, του τραγουδιού σου;..."
Academy of Ancient Music Chorus and Orchestra
Διευθύνει ο Christopher Hogwood, από τους σπουδαιότερους ερευνητές της πρώιμης κλασικής μουσικής με όργανα εποχής:
(Για τη ΓΕΝΕΘΛΙΑ επέτειο του ΚΛΑΟΥΝΤΙΟ ΑΜΠΑΝΤΟ-26 Ιουνίου 1933)
Ο ΜΑΕΣΤΡΟΣ ΑΜΠΑΝΤΟ:
Ηταν επτά χρονών, όταν άκουσε στη Σκάλα του Μιλάνου τα Νυχτερινά του Ντεμπισί..Ήχοι και μελωδίες, που του γέννησαν την επιθυμία να γίνει μαέστρος!
Είκοσι πέντε χρόνια αργότερα, εκεί, στον ίδιο χώρο της Σκάλας θα έκανε το ντεμπούτο του με την "Τρίτη Συμφωνία" του Μάλερ, συνθέτη, έργα του οποίου ηχογράφησε πολλές φορές!
Ο γεννημένος σαν σήμερα Αμπάντο, ήταν ένας από τους πιο αγαπημένους διευθυντές ορχήστρας της σύγχρονης μουσικής ιστορίας.
Χαμηλών τόνων καλλιτέχνης, δούλευε πολύ και μιλούσε λίγο… Με τους μουσικούς του προτιμούσε την επικοινωνία με τα μάτια, τα χέρια και τις κινήσεις του σώματος…Άφηνε τη μουσική να μιλάει για κείνον.
"Όταν ακούω μουσική, δεν κάνω τίποτε άλλο.
Η μουσική δεν είναι συνοδευτική. Είναι μια παρουσία που απαιτεί ολοκληρωτική αφοσίωση.
Απαιτεί απόλυτη προσοχή για να λειτουργήσει!",
θα πει σε μια συνέντευξή του στο Θ.Λάλα.
Το 1982 ίδρυσε τη "Φιλαρμονική της Σκάλας" για την εκτέλεση ορχηστρικών έργων και παρέμεινε στην υπηρεσία της μέχρι το 1986…
Υπήρξε μουσικός διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας του Λονδίνου, της Κρατικής Οπερας της Βιέννης, διαδέχτηκε τον Κάραγιαν στο πόντιουμ της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Βερολίνου, ίδρυσε την Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Λουκέρνης.
Κάθε του συναυλία άγγιζε τα ουράνια ύψη της λαμπρότητας και της αποκάλυψης. Οι ερμηνείες του ξεχώριζαν για το βαθύ τους συναίσθημα, συνδυάζοντας την ακρίβεια και το βάθος των Γερμανών με τη ζεστασιά και το πάθος των Ιταλών.
Αδιαμφισβήτητα ο Αμπάντο ειναι ένας από τους κορυφαίους δ/ντές ορχήστρας, με μια αντίληψη για την τέχνη της μουσικής, πολύ ιδιαίτερη., όπως αξιοσημείωτη ήταν και η αγάπη του προς τους νέους μουσικούς. Βοήθησε πολλά ανερχόμενα μουσικά ταλέντα!
Οι μηνιαίες αποδοχές του από το ιταλικό κοινοβούλιο , το οποίο υπηρετούσε ως ισόβιος γερουσιαστής, δίνονταν για την υποστήριξη μουσικών υποτροφιών.
***
Ο ΑΜΠΑΝΤΟ στο βιβλίο του Μπγιόρνσταντ: "ΤΟ ΠΟΤΑΜΙ":
(Απόσπασμα και συγχρόνως μικρή ΑΝΑΛΥΣΗ της 3ης του ΜΑΛΕΡ):
"...Είναι δυο εισιτήρια για το αποψινό κονσέρτο στο Μέγαρο Μουσικής. "Σκέφτηκα ότι θα σου άρεσε", λέει η Μαριάνε. Η Τρίτη Συμφωνία του Μάλερ με διευθυντή τον ΚΛΑΟΥΝΤΙΟ ΑΜΠΑΝΤΟ. "Είναι η πιο αγαπημένη μου συμφωνία! Αλλά κι αυτή που με αναστατώνει περισσότερο...[...]εμπεριέχει τόσο τρόμο και βαναυσότητα, ειδικά στην αρχή. Και την ίδια στιγμή τεντώνεται για να φτάσει τα ουράνια με μεγαλύτερη λαχτάρα απ' οποιαδήποτε άλλη συμφωνία ξέρω, λες και ο Μάλερ ήθελε να ξεπεράσει τον Μπετόβεν, ν 'αγκαλιάσει την ίδια τη ζωή και όλο το μυστήριο της ύπαρξης μέσα σ' ένα και μοναδικό έργο. [...] Ο Μάλερ είχε δώσει και διαφορετικό τίτλο σε καθένα από τα έξι μέρη. Ξέρεις πώς λεγόταν το πρώτο; Ο Πάνας ξυπνά. Το καλοκαίρι καταφθάνει... "Είναι δραματικό. Είναι μια οδυνηρή ιστορία για τον αγώνα ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο, με άπειρα πανέμορφα μικρά κομμάτια διάσπαρτα ενδιάμεσα, σαν μια αίσθηση απεγνωσμένης λαχτάρας. Μα από το δεύτερο κιόλας μέρος έχουμε μια εικόνα ειδυλλιακή: τη χαρά που μας δίνουν τα μικρά πράγματα στη ζωή. Κι αυτό το μέρος ονομάζεται Τι μου διηγούνται τα λουλούδια που ανθίζουν στον αγρό. Αλλά η οδύνη επιστρέφει στο σκέρτσο, στο τρίτο μέρος που λέγεται Τι μου διηγούνται τα ζώα στο δάσος, με τη μορφή μιας καταιγίδας, ενός αναπάντεχου κινδύνου, ενός αρπακτικού. Κι ο Μάλερ αποδίδει αυτή την αίσθηση τόσο πειστικά: περιγράφει πρώτα τον παράδεισο-όπως τον ζει κανείς μια καλοκαιρινή μέρα σ' ένα δάσος της Αυστρίας, καθώς ακούει τον μακρινό ήχο της σάλπιγγας του κυνηγού- σαν μια αβέβαιη συμφιλίωση ανάμεσα στη φύση και στο σύμπαν και κατόπιν διαλύει την ειδυλλιακή εικόνα: κάτι τρομακτικό συμβαίνει. Κι ο Μάλερ καταφέρνει να μας τρομάξει πολύ περισσότερο απ' ό,τι η ίδια η φύση... Αλλά από κει και ύστερα έρχεται η εξιλέωση ή η ανάσταση. Ίσως αυτό να είναι και η πεποίθηση του Μάλερ, μια κατάθεση πίστης. Το τέταρτο μέρος, το: Τι μου διηγείται ο Άνθρωπος, είναι μια υπέροχη ελεγεία όπου μια μέτζο σοπράνο τραγουδάει το φημισμένο κομμάτι από το Τάδε Έφη Ζαρατούστρα, του Φρειδερίκου Νίτσε: "Άνθρωπε, πρόσεξε!" [...] Η ουσία του κειμένου είναι η εξής: Τι μας λένε τα βαθιά μεσάνυχτα. Κοιμόμουν. Ξύπνησα από ένα όνειρο βαθύ. Ο κόσμος είναι βαθύς, βαθύτερος απ' ό,τι νομίζει η σκέψη. Άνθρωπε! Βαθύς είναι και ο πόνος! Κι η λαχτάρα, βαθύτερη από της καρδιάς τον πόνο! Ο πόνος λέει: θα καταστραφείς! Μα κάθε λαχτάρα αξίζει την αιωνιότητα. Αξίζει μια βαθιά, πολύ βαθιά αιωνιότητα". "Μην πεις άλλα σε παρακαλώ.... ήταν τρομακτικό. [...] "Ξέρεις από κει και πέρα η συμφωνία εκφράζει μόνο τη συμφιλίωση"[...] "Το προτελευταίο μέρος λέγεται :Τι μου διηγούνται οι άγγελοι. Και το τελευταίο: Τι μου διηγείται η αγάπη". [...] Η βροχή έχει σταματήσει. Κόβω δρόμο για να φτάσω πιο σύντομα στο Μέγαρο Μουσικής. Αναρωτιέμαι τί ήταν αυτό που την άγγιξε τόσο βαθειά. Μήπως η προσταγή του πόνου;Θα καταστραφείς![...] Το Μέγαρο Μουσικής μού προκαλεί δέος!Κάθομαι στην 5η σειρά, δίπλα στον κεντρικό διάδρομο...[...] Ο Αμπάντο βγαίνει στη σκηνή και εισπράττει το χειροκρότημα. Η μουσική ξεκινάει...
Καθώς φτάνουμε στα τέλη Ιουνίου, προετοιμάζομαι για την υποδοχή των εγγονών μου...
Ξεκαθαρίζω παιχνίδια από την αποθήκη, αλλά και φρεσκάρω τη μνήμη μου σε ιστορίες και παραμύθια, που θα τούς διηγηθώ... Αυτή μου η προσπάθεια με οδήγησε στο εκπληκτικό βιβλίο του Μπόρχες:
"Το βιβλίο των φανταστικών όντων",
όπου ο αργεντινός συγγραφέας περιγράφει μοναδικά, παράξενα πλάσματα που η ανθρώπινη φαντασία συνέλαβε στον χρόνο και στον χώρο.
Έτσι, αναφέρεται στις Άρπυιες, το Γρύπα, τους Δράκοντες, τον Κένταυρο ή τον Μινώταυρο. Ανάμεσά τους εμφανίζει και τα "Έλφα"... Γράφει λοιπόν:
<<Τα έλφα έχουν σκανδιναβική καταγωγή...είναι μικροσκοπικά και διαβολικά.
Κλέβουν κατοικίδια ζώα, αλλά ικανοποιούνται και με λιγότερο σημαντικές διαβολιές.
Η λέξη "elflock"στα αγγλικά δόθηκε σε μια τούφα μπλεγμένα μαλλιά
γιατί πίστευαν ότι ήταν κατεργαριά των έλφα.
Μια αγγλοσαξωνική δοξασία τούς αποδίδει την κακή συνήθεια να ρίχνουν από μακριά σιδερένια βέλη που τρυπάνε το δέρμα χωρίς να αφήνουν ίχνη.
Στη Νεότερη Έδδα διακρίνονται σε Φωτεινά και Σκοτεινά έλφα:
"Τα φωτεινά (elf=λευκό φως)λάμπουν πιο πολύ κι από μιαν αχτίδα ήλιου,
ενώ τα σκοτεινά είναι πιο μαύρα κι από την πίσσα"!
Στα γερμανικά -λέει ο Μπόρχες- ο εφιάλτης λέγεται alp.
Η ετυμολογία το ανάγει στη λέξη elf επειδή στο Μεσαίωνα πίστευαν ότι τα έλφα κάθονταν με δύναμη πάνω στο στήθος των κοιμισμένων και τούς προκαλούσαν άσχημα όνειρα.>>
***
"Τα έλφα χορεύουν στα λιβάδια", Nils Blommer
Ένας Δανέζικος θρύλος θέλει αυτά τα ξωτικά, τα "έλφα" ντυμένα στα λευκά, όπως δηλώνει και το όνομά τους, να βγαίνουν να χορεύυν στα λιβάδια. Επίσης, θέλει τον βασιλιά των έλφα, που κατοικούσε σε σπηλιές στους λόφους του Στεβνς, με τις μαγικές δυνάμεις του να καταστρέφει τα καράβια των εχθρών. Αυτός έσωσε και τον τόπο από την επίθεση των Βρετανών. Ο θρύλος αναμειγνύεται με πλήθος υπερφυσικών στοιχείων και γίνεται το πρώτο εθνικό θεατρικό έργο της Δανίας από τον Γιόχαν Χάιμπεργκ, με τίτλο: "Ο λόφος των έλφα", σε πέντε πράξεις. Παρουσιάστηκε σε σκηνική μουσική του Φρήντριχ Κουλάου στη γαμήλια δεξίωση της πρίγκηπισσας της Δανίας το 1828.
Ο Κουλάου αποτελεί τον σημαντικότερο εκπρόσωπο της "χρυσής Δανικής μουσικής" του 19ου αι. Ηταν γερμανός και ξεκίνησε την καριέρα του ως πιανίστας στο Αμβούργο, ωστόσο, έφυγε κι εγκαταστάθηκε στην Κοπεγχάγη για να αποφύγει τα στρατεύματα κατοχής του Ναπολέοντα.
Δίπλα, στην εικόνα, απεικονίζεται ο συνθέτης Φ.Κουλάου. Παρατηρούμε την αναπηρία στο δεξί του μάτι, το οποίο έχασε κατά την παιδική του ηλικία όταν γλίστρησε κι έπεσε σε παγωμένο έδαφος. Η σύνθεσή του "Ο λόφος των έλφα" που δομείται με θέματα από λαϊκές μπαλάντες της Σκανδιναβίας αποτελεί ένα από τα βασικότερα δείγματα της ρομαντικής μουσικής, ενισχύοντας την αντίληψη ύπαρξης εθνικής ταυτότητας στην τέχνη. Η ουβερτούρα της σύνθεσης εκτελείται συχνότατα μέχρι σήμερα.Μεγαλόπρεπη και λαμπρή ορχηστρική σύνθεση, προς το τέλος(10:10) διακρίνεται μελωδικά ο μετέπειτα ύμνος της Δανίας, που οι αναλυτές υποστηρίζουν πως ο Κουλάου εμπνεύστηκε όταν άκουσε την "Jubel ouverture" του Καρλ Μαρία φον Βέμπερ, που σάς την παραθέτω προς σύγκριση σε μια έξοχη εκτέλεση από την Ορχήστρα της Δρέσδης και το Σινόπολι στη διεύθυνσή της! Μέσα από πληθωρικούς καλλωπισμούς , ο Κουλάου εκμεταλλευόμενος την εκφραστική δύναμη -των χάλκινων κυρίως- διανθίζει με αυτά την μελωδική γραμμή για να υμνήσει τη μοναρχία, αλλά και να περιγράψει τα δαιμόνια, πλην σωτήρια, εξωπραγματικά όντα της μυθολογίας των Βορείων, που παρασύρουν τον παιδικό και όχι μόνο, νου και φαντασία...
[...]
