"Lunchtime Concert κι ο έρωτας είναι ...θρησκεία"

Λονδίνο, 11 Ιουλίου 2014, ώρα 11:00 π.μ.
Ήμουν περίπου  μια βδομάδα στην αιώνια νεφοσκέπαστη βρετανική πρωτεύουσα...Όμως εκείνη την Παρασκευή είχε βγάλει ήλιο κι έτσι λαχτάρησα  να περπατήσω σε αγαπημένα, γνώριμα μέρη.
Πήρα  το μετρό και κατέβηκα στην Τραφάλγκαρ προκειμένου να περάσω το μεσημέρι απολαμβάνοντας μια έκθεση ζωγραφικής στην Εθνική Πινακοθήκη.

Καθώς ανέβαινα από τον υπόγειο, το βλέμμα έπεσε δεξιά ...Έξω από την εκκλησία του Αγίου Μαρτίνου των αγρών υπήρχε αρκετός κόσμος...

"Ήταν ώρα φαγητού και μάλλον περίμεναν στην ουρά για να μπουν στο εστιατόριο,που λειτουργεί στο υπόγειο του ναού,τη γνωστή κρύπτη"... ,σκέφτηκα...

Πλησίασα και κοντοστάθηκα,όταν είδα την αφίσα.
 Στη 1:00 ακριβώς είχε  "Lunchtime Concert"  συνοδεία εκλεκτής μουσικής!!!
-Κατάλαβα καλά;
-Μεσημεριανό μετά χορωδιακής μουσικής;
Άφησα την Πινακοθήκη για κάποια άλλη μέρα και πήγα να βγάλω εισιτήριο...
..και κει ήρθε δεύτερο ξάφνιασμα...Η είσοδος ήταν δωρεάν και μόνο αν ήθελες, πλήρωνες  3,5 λίρες για το φιλανθρωπικό έργο του αγίου Μαρτίνου...
Πλήρωσα φυσικά το "υπερβολικό" ποσό και πέρασα μέσα.
Σε κάθε θέση υπήρχε το πρόγραμμα .Το πήρα στο χέρι και κάθισα.
Διάβασα κάποια ενημερωτικά στοιχεία για τη χορωδία.
Ήταν λονδρέζικη χορωδία της εκκλησίας Saint Gields του Holborn,κάπως νεοσύστατη,ιδρύθηκε το 2005 από 13 φιλόμουσους,απ'όπου πήρε και το όνομά της:
"Tredici choir - δεκατρία"
Η ώρα ήταν 1 ακριβώς όταν εμφανίστηκαν οι τριάντα δύο χορωδοί.
Ήταν  διαφόρων ηλικιών.Τέλος εμφανίστηκε ο μαέστρος. Ο γνωστός στον κύκλο της εκκλησιαστικής μουσικής, Richard Thomas.

Ξεκίνησαν με Peter Philips και William Byrd .Συνέχισαν με Χένρυ Πέρσελ.
Η ατμόσφαιρα κατανυκτική, ιδιαίτερα στους ύμνους του.
Από τα αγαπημένα μου χορωδιακά κομμάτια του συνθέτη,το "Hear my Prayer".
Όταν η ανάγκη βγάζει κραυγή ...θέλει να ταξιδέψει, να περιπλανηθεί ελεύθερη,γίνεται επίκληση, μετουσιώνεται σε προσευχή...

Το πρόγραμμα κυλούσε ήρεμα,αβίαστα...με ερμηνείες  πειθαρχημένες,άριστη άρθρωση και  ομοιογένεια φωνών!

Η ώρα κόντευε 2 όταν ένας γνώριμος ,καλοκαιρινός ήχος ήχησε στ'αυτιά μου.
Κλείνεις τα μάτια...φέρνεις στο νου τον Άρμστρονγκ, τη Μπίλι Χαλιντέι ή τη Φιντζέραλντ...
Φωνές ανάκατες από τους αμέτρητους καλλιτέχνες που 'χουν ερμηνεύσει το πιο πολυτραγουδισμένο κομμάτι της μουσικής ιστορίας.

"Summertime" σημαίνει καλοκαίρι:
Νωθρό, νωχελικό, ιδρωμένο, αισιόδοξο, ερωτικό...
Ναι, ερωτικό!!!...με έναν έρωτα πρωτόγνωρο ,που αποδίδεται θαυμάσια από μια χορωδία,που αν και  εκτελεί κυρίως έργα θρησκευτικής μουσικής, αποδεικνύει με την ερμηνεία της πως: "Ο έρωτας είναι θρησκεία!!!"





Παίρνοντας έμπνευση από την αφροαμερικανική λαϊκή μουσική, ο Γκέρσουιν δημιουργεί την όπερα "Ρorgy and Bess" .

H ιστορία ενός φτωχού, ανάπηρου και έγχρωμου ζητιάνου γίνεται νουβέλα, στη συνέχεια νότες, μουσικές φράσεις κι έτσι ξεπηδά από κεί η υπέροχη μελωδία του "Summertime".

Η απόλυτη αξιοποίηση της μαύρης κουλτούρας και η ομογενοποίησή της στη συμφωνική αισθητική!!!

Σα νανούρισμα, με τζαζ-φολκ στοιχεία ρέει απαλά...
Ιδανικός καμβάς να κεντήσει κανείς με τη μουσική του φαντασία, όπως κάνει πολύ όμορφα και πετυχημένα ο βρετανός Roderick Williams στη διασκευή του!


Η χορωδία Τredici διάλεξε να κλείσει τη συναυλία με το Summertime!!!
Όπως ανέφερε ο μαέστρος λίγο πριν το ξεκίνημα του τραγουδιού, μικρός φόρος τιμής στο δημιουργό του, που έφυγε "σαν σήμερα 11 Ιουλίου του 1937 στο Λος Άντζελες..."

Το κείμενο έχει δημοσιευτεί παλιότερα στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

"Tο τραγούδι του τζίτζικα"

Ποίηση και Μουσική, ας μάς δροσίσει λίγο, μιας και "σκάει ο ...τζίτζικας"!!!

"Μέσα μου χιλιάδες τραγούδια στοιβάζονται καλοκαιρινά. 

Ανοίγω το στόμα μου και μες στο πάθος μου 

προσπαθώ να τους βάλω μια σειρά. 

Τραγουδώ... Άσχημα... 

Αλλά χάρη στο τραγούδι μου ξεχωρίζω 

από τις φλούδες των κλάδων και 

από τ' άλλα άφωνα ηχεία της φύσης..."

("Ο τζίτζικας", Κατερίνα Αγγελάκη - Ρουκ από την ποιητική συλλογή "Ενάντιος άνεμος")

[Απομόνωσα ένα μικρό απόσπασμα της Αγγελάκη-Ρουκ χωρίς την ανατρεπτική συνέχεια και τους συμβολισμούς της ποιήτριας, απλά για να συνδέσω τη μεσημεριανή λάβρα που βιώνω, με το τραγούδι των ιθαγενών της Πολυνησίας, που μόλις άκουσα...]

Το "Tarakihi" είναι ένα παραδοσιακό τραγούδι των Μαορί της Νέας Ζηλανδίας, που μιλά για το τζιτζίκι, το παράξενο, φτερωτό πλάσμα του καλοκαιριού, που σφυρίζει ξέφρενα και κραυγάζει ασταμάτητα...

Το ακούμε από τη Μαορί κορυφαία σοπράνο Kίρι τε Κανάουα με τη μαγική φωνή! Η διάσημη λυρική υψίφωνος, γεννήθηκε και ανατράφηκε από μια οικογένεια της φυλής Μανιαπότο.
Έτσι, θέλοντας να τιμήσει την καταγωγή της, το 1999 κατέγραψε γνωστά και άγνωστα τραγούδια της φυλής σε έναν δίσκο που κυκλοφόρησε από την ΕΜΙ.
Όπως αναφέρεται από τους μουσικολόγους στην ηχογράφηση παρενέβησαν ελαφρώς, αλλάζοντας το ρυθμό των 9/8 σε 3/4.

Το τραγούδι είναι πολύ δημοφιλές και οι Μαορί υποστηρίζουν πως κάποιος πρόγονός τους το σκαρφίστηκε περιπλανώμενος ένα καλοκαιρινό μεσημέρι σε αναζήτηση έμπνευσης.
Κοντοστάθηκε να ξεκουραστεί στο δάσος, όταν άκουσε τα τζιτζίκια να τραγουδούν το μονότονο ρυθμικά σκοπό τους...

Kiri Te Kanawa - Tarakihi(Maori's traditional song)

"Βαλκυρία": Μπόρχες και Βάγκνερ

"Βαλκυρία", Χανς Μάκαρτ

"Οι Βαλκυρίες"

Στις πρώτες γερμανικές γλώσσες Βαλκυρίες σημαίνει: "αυτές που διαλέγουν τους μελλοθανάτους" στα πεδία των μαχών.[...]
Σύμφωνα με τη νορβηγική μυθολογία είναι ορατές παρθένες, που κραδαίνουν όπλα.Συνήθως ήταν τρεις τον αριθμό, αν και στις Έδδες αναφέρονται περισσότερα από δώδεκα ονόματα.
Έπαιρναν τις ψυχές των σκοτωμένων απ'το πεδίο της μάχης και τις μετέφεραν στον επικό παράδεισο του Οντέν. Εκεί,στην "Αίθουσα της Σφαγής" στην Βαλχάλλα, που τη χρυσαφένια της οροφή φώτιζαν γυμνά σπαθιά, μάχονται οι πολεμιστές απ'τα χαράματα ως τη δύση.Τότε, όσοι είχαν σκοτωθεί ξαναγύριζαν στη ζωή κι όλοι τους έπαιρναν μέρος σε μια θεία γιορτή, όπου τούς πρόσφεραν το κρέας ενός αθάνατου κάπρου και υδρομέλι, ή κέρατα που δεν άδειαζαν ποτέ.[...]

Ένα αγγλοσαξωνικό ξόρκι για τους ξαφνικούς, σουβλιστούς πόνους περιγράφει τις Βαλκυρίες.[...]
"Δυνατά, ω πολύ δυνατά", φώναζαν  τρέχοντας καβάλα πάνω απ'τη γη
Άγρια είχαν καρδιά, τρέχοντας πάνω απ'το λόφο[...]
Το όνομα Βαλκυρία με την εξάπλωση του Χριστιανισμού, εκφυλίστηκε. Στη μεσαιωνική Αγγλία, ένας δικαστής έκαψε πάνω σε παλούκι μια άτυχη γυναίκα, που κατηγορήθηκε σαν Βαλκυρία, δηλαδή σαν μάγισσα".

(Χ.Λ.Μπόρχες: "Το βιβλίο των φανταστικών όντων" (σελ.32-33)/ εκδ.Libro/Μτφ: Γ.Βέης)


Το 2ο στη σειρά μουσικόδραμα από την  επική τετραλογία του Ρίχαρντ Βάγκνερ: "Το δαχτυλίδι των Νιμπελούγκεν" είναι εμπνευσμένο από το μύθο και φέρει τον τίτλο: "Βαλκυρία".

Η ιστορία που βασίζεται στη Σκανδιναβική μυθολογία και την Ποιητική Έδδα, έχει πρωταγωνίστρια την Μπρουνχίλντε, τη Βαλκυρία-βούληση του θεού πατέρα της Βόταν, μια βούληση που στρέφεται ενάντια του εαυτού της, καθώς προσπαθεί να σώσει τον Ζίγκμουντ, ενώ καλείται να τον θυσιάσει.
Η Μπρουνχίλντε παρουσιάζεται ως παρόρμηση να εκπληρωθεί μια επιθυμία την οποία ο Βόταν έπρεπε μέσα του να καταστείλει.

Η "Βαλκυρία" έκανε πρεμιέρα σαν σήμερα 26 Ιουνίου του 1870 στο Μόναχο.

Η Kirsten Flagstad στο ρόλο της Μπρουνχίλντε
(valkirio) 

Ακούμε την "Πολεμική ιαχή" από την Βαλκυρία-Μπρουνχίλντε, όπου ως μουσικό υπόστρωμα διακρίνεται το χαρακτηριστικό Βαγνερικό λάιτ-μοτίβ από το γνωστό θέμα "Επέλαση των Βαλκυριών".

Βρισκόμαστε στη δεύτερη πράξη με φόντο το άγριο φαράγγι, όπου ο θεός Βόταν καθοδηγεί την θυγατέρα του Μπρουνχίλντε  πώς να προστατέψει τον Ζίγκμουντ στην αναμέτρησή του με τον Χούντινγκ και έπειτα να οδηγήσει τον νεκρό  στην Βαλχάλλα.

Η κατ'εξοχήν Βαγκνερική ερμηνεύτρια Kirsten Flagstad ακούγεται ψυχρή σαν πέτρα, αλλά συγχρόνως ενεργητική. Συμπαγής η φωνή της κι ογκώδης, εκφράζει την αγριότητα του ρόλου, της σκληρής και ατρόμητης Βαλκυρίας.

R.Wagner: "Die Walküre-Brünnhilde Ho jo to ho"/Kirsten Flagstad :

[Χ.Λ.Μπόρχες: "Το βιβλίο των φανταστικών όντων" (σελ.32-33)/ εκδ.Libro/Μτφ: Γ.Βέης, "Τα μουσικά δράματα του Ρ.Βάγκνερ", Carl Dalhaus(σελ. 204-206)/εκδ. Αλεξάνδρεια, valkirio]

21 Ιουνίου, η Γιορτή της Μουσικής

Επίσημη, πρώτη μέρα του καλοκαιριού σήμερα και μαζί η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ MOYΣIKHΣ, της Τέχνης της μάγισσας, που ενώ πατάς στη γη, σε τινάζει στον αέρα!

ΗΜΕΡΑ MOYΣIKHΣ, της υψηλότερης αποκάλυψης του πνεύματος (Μπετόβεν)
αυτής που δίνει ψυχή στις καρδιές και φτερά στη σκέψη (Πλάτων),
φτερά με τα οποία η ψυχή μας και το είναι μας φτερουγίζουν στους ουρανούς(Σούμαν)
Της Μουσικής, που'ναι η γλώσσα που μας οδηγεί στα σύνορα του απείρου (Καρλάυλ)
Αυτή, που δίνει ζωή στα όνειρα απ' τη μια ...και παρασταίνει τη ζωή "σαν όνειρο" απ' την άλλη (Καλομοίρης)
γιατί, όλοι το γνωρίζουμε πως:
Χωρίς μουσική η ζωή θα ήταν ένα σφάλμα (Νίτσε)...
γιατί "ΜΟΥΣΙΚΗ είναι ΑΓΑΠΗ!!!"

***

Δεν μπορώ να συλλάβω το πνεύμα της Μουσικής, παρά μόνο μέσα από την Αγάπη!, έλεγε ο Βάγκνερ...

Κι αλήθεια, η ηθική έκκληση που μάς απευθύνει η Μουσική ως  διερμηνεύτρια κάθε δημιουργίας, διεισδύει στα μύχια της ψυχής μας, συμπληρώνει ο πρίγκηπας του πόντιουμ Μπρούνο Βάλτερ. 

Ποιος θα μπορούσε-αναρωτιέται- να αντισταθεί στο ΜΗΝΥΜΑ ΑΓΑΠΗς των Μπαχ, 

Μότσαρτ, Σούμπερτ, Μπραμς ή του Μπετόβεν;

Η Μουσική πηγάζει από τη δύναμη της αγάπης. 

Μήπως το μεγαλύτερο ίσως επίτευγμα που έχει να επιδείξει η τέχνη μας, το "Αdagio"του Μπετόβεν, 

δεν αντηχεί από αγάπη;...

(Περί της ηθικής δύναμης της Μουσικής, Μπρούνο Βαλτερ)

***

Το Αντάτζιο στο οποίο αναφέρεται ο Βάλτερ είναι το "Αdagio cantabile", δεύτερο μέρος της Σονάτας Ν. 8 του  Μπετόβεν, της επονομαζόμενης και "Παθητική", ένα από τα ελάχιστα έργα που τιτλοφορήθηκε από τον ίδιο το συνθέτη, αφιερωμένο στον φίλο του, πρίγκιπα Καρλ φον Λιχνόβσκυ και εντυπωσιάζει με  την τραγικότητα του ήχου και του ύφους της.
Μια σονάτα γραμμένη στη χαρακτηριστική κλίμακα της ντο ελάσσονας , που εκφράζει ο,τιδήποτε έντονο συναισθηματικά και θυελλώδες!
Μια κλίμακα που για τον Μπετόβεν αντιπροσωπεύει  την δραματική, ηρωική ολότητα γι'αυτό και τη χρησιμοποιεί σε έργα ασυνήθιστης έντασης.
Οι αναλυτές βλέπουν στην κλίμακα αυτή την  συναισθηματική δύναμη, τη λεπτότητα, την ανάγκη έκφρασης ρομαντισμού του συνθέτη.
Όλα τα Μπετοβενικά έργα σε ντο ελάσσονα(το ίδιο και δω στην Παθητική Σονάτα) ακολουθώνται από ένα αργό δεύτερο μέρος σε "αντιφατική" κλίμακα, (όχι κατ'ανάγκην σχετική ή ομώνυμη), που παρέχει την απαιτούμενη χαλάρωση, ένα είδος μουσικής ανάπαυλας και ηρεμίας.

Εντονης εκφραστικότητας και σε ύφος τρυφερού, ερωτικού άσματος, το αντάτζιο, θυμίζει πολύ το αργό μέρος της Σονάτας 14 του Μότσαρτ, και αναπτύσσεται στην Λα ύφεση μείζονα.
Πρακτική, που ο Μπετόβεν ακολουθεί στα περισσότερα έργα του σε ντο ελάσσονα και αργότερα υιοθέτησαν οι Μπρούκνερ και Ντβόρζακ σε κάποιες από τις συμφωνίες τους.

Μια όμορφη, μελωδική μέρα σε όλους και καλό καλοκαίρι κι επισήμως!

BEETHOVEN: Sonata No. 8 in C minor Op. 13, Adagio Cantabile  / Barenboim 

Ένας θρήνος για τους πρόσφυγες...

20 ΙΟΥΝΙΟΥ: "Ημέρα Προσφύγων"
Αrvo Part: "Στα ποτάμια τής Βαβυλώνας-Ένας θρήνος για τους πρόσφυγες"

"Στα ποτάμια τής Βαβυλώνας, εκεί καθήσαμε, και κλάψαμε, όταν θυμηθήκαμε τη Σιών.

Στις ιτιές, που είναι μέσα σ’ αυτή, κρεμάσαμε τις κιθάρες μας.

Επειδή, αυτοί που μας αιχμαλώτισαν, εκεί ζήτησαν από μας λόγια ασμάτων κι αυτοί που μας ερήμωσαν, ζήτησαν ύμνο, λέγοντας: Ψάλτε σε μας από τις ωδές τής Σιών.

Πώς να ψάλουμε την ωδή τού Κυρίου σε ξένη γη;"

(Ψαλμός 137)

Ενας μουσικός διαλογισμός πάνω στους στίχους του παραπάνω Ψαλμού αποτελεί το έργο του Αρβο Περτ: "An den Wassern zu Babel saßen wir und weinten", όπου θρηνείται η καταστροφή της Ιερουσαλήμ.

"Ας είναι -λέει ο συνθέτης- θρήνος και προσευχή για τα δεινά των σημερινών προσφύγων"

Γράφτηκε το 1976  αυστηρά πάνω στην τεχνική tintinnabuli*.
 Καθώς το θεματικό υλικό της σύνθεσης ξεδιπλώνεται σταδιακά, οι μελωδίες σχηματίζονται από τμήματα γύρω από το κύριο μοτίβο, νότα με νότα, μετακινούμενες ανοδικά καικαθοδικά εναλλάξ με προκαθορισμένους κανόνες.Στο στιχουργικό κείμενο του πρωτότυπου κομματιού,  "In spe"  (στην ελπίδα")  ακούγονται μόνο τα φωνήεντα "ι", "ε" και "o" από τη φραση "Κυριε Ελέησον", στοιχείο που στην σοβιετική εποχή, θεωρείτο κωδικοποιημένη γραφή.

Η εξορία, και η λαχτάρα για νόστιμον ήμαρ που πραγματεύεται ο Ψαλμός, ήταν αναμφίβολα θέματα και για τον Arvo Pärt, που λίγα χρόνια νωρίτερα είχε μεταναστεύσει από την Εσθονία στην Αυστρία και τη Γερμανία.

*Όπως έχει πει ο ίδιος ο συνθέτης: στηρίζεται στο tintinnabuli, μια περιοχή στην οποία περιπλανιέται όταν ψάχνει για απαντήσεις …μόνος με την σιωπή… ένας σιωπηλός παλμός, ή μια κίνηση σιωπής που ανακουφίζουν…Χτίζει με πρωτόγονα υλικά, με την τριάδα, με μια συγκεκριμένη τονικότητα…τρεις νότες μια τριάδας, σαν καμπάνες, γι’ αυτό το ονόμασε tintinnabuli"

Arvo Pärt : "Στα ποτάμια τής Βαβυλώνας- Ένας θρήνος για τους πρόσφυγες":

EIKAΣΤΙΚΟ: "Quiet Noise". Φιλοτεχνήθηκε από την Parmis, μια ιρανή πρόσφυγα που έφτασε στην Αυστρία το 2015, εγκαταλείποντας το σπίτι της στην Τεχεράνη για πολιτικούς λόγους.
"Όταν ζωγραφίζω, όταν σκιτσάρω, ξεχνώ τα πάντα στη ζωή μου, τον πόνο μου", λέει.

"Καλπασμός στην Κόλαση με τον Όφενμπαχ!"

J.G. Domergue: "Can can"

Παριζιάνικα καμπαρέ, θόρυβος, φασαρία...χορός...
Χορός σε ρυθμό ξεσηκωτικό, που σου δίνει σιγουριά για ό,τι βάλει ο νους!!
Εφόρμηση πάνω σ' ένα ανέμελο όνειρο, μια ατμόσφαιρα ξέγνοιαστη, που απολαμβάνεις, ευθυμείς, βροντογελάς με την ψυχή σου!!
Τα κορίτσια εμφανίζονται στη σκηνή...
Ξεκινούν... κι απ'το πρώτο λεπτό νοιώθεις το σκέρτσο , τη σπιρτάδα τους να σε παρασύρει, να σε εκτινάσσει !

Ανέμελο και ξέγνοιαστης ατμόσφαιρας, μέσα απ' τους χορευτικούς ρυθμούς της μπελ επόκ θα'ναι το μεσημέρι μας, φίλοι μου!

Αφορμή γι'αυτό δίνει ο Ζακ Όφενμπαχ, γάλλος συνθέτης και βιoλovτσελίστας ο οποίος γεννήθηκε στην Κολωνία της Γερμανίας σαν σήμερα 20 Ιούνη το 1819.
Ως συνθέτης, επηρέασε με τη μουσική του την εξέλιξη της ελαφράς μουσικής στην Ευρώπη το 19ο αιώνα και ειδικότερα της οπερέτας και της κωμικής όπερας...

Παριζιάνικα καμπαρέ, λοιπόν έχει το μεσημεριανό μενού..., θόρυβο, φασαρία και φυσικά...χορό!!!


Πρόκειται για το καν-καν,  θεατρικό χορό του 19ου αι. με χαρακτήρα  θορυβώδη και άσεμνο, για τα μέτρα της εποχής του, που χορευόταν μόνο από γυναίκες.
Υπάρχει η αντίληψη ότι προέρχεται από την Αλγερία, όμως η ονομασία του πιθανότατα είναι από έκφραση της αργκό της εποχής, που σήμαινε τη θορυβώδη και μπερδεμένη συζήτηση...

"Διαφημιστική αφίσα του Τουλούζ-Λοτρέκ για ένα θέαμα καν-καν στο Παρίσι"

Φλύαρος και σκανδαλώδης χορός το καν-καν,  σε γρήγορο ρυθμό 2/4, απέκτησε μεγάλη δημοτικότητα με την εισαγωγή του  το 1858 με μορφή θεατρικού χορού στην οπερέτα του Όφενμπαχ:  "Ορφέαςστον Άδη",  μία από τις πιο λαμπρές δημιουργίες του συνθέτη, με θέμα εμπνευσμένο από την ελληνική μυθολογία, καθώς παρουσιάζει τους Ολύμπιους θεούς σαν ασύδοτους γλεντζέδες του Παρισιού του 19ου αι. με στόχο να σχολιάσει τα ήθη και την ανηθικότητα της αριστοκρατίας.

Ενθουσιώδης, χαρούμενος ρυθμός, που σε ξεσηκώνει να χορέψεις και να ξεφαντώσεις, ακόμα κι όταν σε καίει η λάβρα του θερινού μεσημεριού!

Picasso : "Can can"

Ο Όφενμπαχ μύησε το γαλλικό κοινό (και όχι μόνο) στην οπερέττα και ως μουσουργός έχει ταυτιστεί με το ανάλαφρο πνεύμα της, το ξεφάντωμα και τον ευδαιμονισμό  της!...και με το Καν-καν του μάς κατευθύνει σε καλντερίμια χαράς και φαιδρότητας!

 Jacques Offenbach: "Orpheus in the Underworld"-Can Can 

Το μοτίβο από τον  "καλπασμό στην κόλαση", όπως αλλιώς λέγεται το καν-καν, χρησιμοποιήθηκε και από τον Σαιν Σανς στο "Καρναβάλι των ζώων", ως μουσικό αστείο.
Ο "Χορός των χελώνων" δεν είναι άλλος από το καν-καν του Όφενμπαχ σε πολύ αργό ρυθμό και με σοβαρό ύφος!!!
Οι χελώνες αργά, πειθαρχημένα και με σοβαρότητα αρχίζουν το χορό...
Ας ακολουθήσουμε τις φιγούρες και το βηματισμό τους...

 Saint-Saens: Carnival of the Animals-Tortoises

"Τζέιμς και Νόρα...Bloomsday και Μadama Butterfly..."

Η 16η Ιουνίου είναι η "Bloomsday" των Ιρλανδών. Μια μέρα γιορτής και μνήμης της ζωής του συμπατριώτη τους συγγραφέα, Τζέιμς Τζόυς. Στο Δουβλίνο και άλλες περιοχές της χώρας ξαναζωντανεύουν στιγμιότυπα από το δημοφιλές μυθιστόρημά του: "Οδυσσέας", τα οποία εκτυλίσσονται στις 16 Ιουνίου 1904. 
Ο Τζόις επέλεξε τη συγκεκριμένη ημερομηνία, καθώς ήταν η ημερομηνία του πρώτου ραντεβού του με την αγαπημένη και μετέπειτα σύζυγό του, Νόρα Μπάρνακλ. Εκείνη ήταν η μέρα που συνευρέθηκαν ερωτικά, στη βόλτα τους στο  Ρίνγκσεντ.
Το όνομα "Bloomsday" προήλθε από τον ήρωα στον "Οδυσσέα", Leopold Bloom.

Ο Τζόυς γνώρισε τη Νόρα στις 10 Ιουνίου 1904. Εκείνος ήταν 22 κι εκείνη μόλις 19. Δούλευε ως καμαριέρα σε ξενοδοχείο απέναντι από το Τρίνιτι Κόλτζ. Τον γοήτευσε με το νωχελικό της βήμα, τα κοκκινόξανθα μαλλιά της και την περήφανη κορμοστασιά της.Την πλησίασε και της μίλησε. Συμφώνησαν να συναντηθούν στι 15 του ίδιου μήνα στην πλατεία. Όμως η Νόρα δεν κατάφερε να έρθει στο ραντεβού τους.

"Γύρισα σπίτι εντελώς αποκαρδιωμένος...Ελπίζω στη μεγαλοψυχία σου...Ας ορίσουμε μια νέα συναντηση, αν δεν με έχεις ξεχάσει..", θα τής γράψει.

Τελικά συναντήθηκαν την επομένη, 16 Ιουνίου και η μέρα θα αποκτήσει τέτοια σημασία για τον Τζόυς, ώστε θα τοποθετήσει τη δράση του δημοφιλούς "Οδυσσέα"  του μέσα στις 24 ώρες της, καθαγιάζοντάς την και εγκαθιστώντας τη στο εορτολόγιο των μεγάλων λογοτεχνικών επετείων, ως "Bloomsday".

Η Νόρα υπήρξε ο πρώτος και μεγάλος έρωτας της ζωής του, η ισόβια σύντροφός του, η ιέρεια, η απλή καρδιά που τον σαγήνευσε με την άδολη χάρη της και τον φυσικό αισθησιασμό της, ένα "αγράμματο κι ανεπιτήδευτο κορίτσι, ένα γαλάζιο αγριολούλουδο που φυτρώνει ανάμεσα στα βάτα, φαινομενικά εύθραυστο, αλλά προικισμένο με τεράστια δύναμη επιβίωσης".

"Υπήρξες για τη νεαρή ανδρική μου ηλικία, ό,τι και η ιδέα της Παρθένου Μαρίας για τα παιδικά μου χρόνια", τής γραφει. Η μοναξιά της, η προθυμία της να του χαρίσει απόλαυση εκείνη την πρώτη νύχτα σφραγίζουν ένα απόσπασμα απο τον "Οδυσσέα".

Στο βιβλίο "Γράμματα στη Νόρα" διαβάζουμε:

"25 Οκτωβρίου 1909

Αγαπημένο εσύ παραξενο κοριτσάκι, ποτέ δεν θα κουραστώ από σένα[...]
Είσαι η μόνη μου αγάπη. Βρίσκομαι ολοκληρωτικά  υπό την εξουσία σου[...]

Και τώρα, μικρό μου κακοδιάθετο, κακότροπο υπέροχο κοριτσάκι, υποσχέσου μου ότι δεν θα κλαις αλλά θα μου δίνεις κουράγιο να συνεχίσω τη δουλειά μου εδώ.
Θα ήθελα να πας να δεις τη "Μαντάμ Μπατερφλάι" και να με σκέφτεσαι όταν ακούσεις τις λέξεις
"Un bel di". Κράτα τα γράμματά μου μόνο για σένα, ακριβή μου. Είναι γραμμένα μόνο για σένα"

Jim

Να θυμίσουμε πως ο Τζόυς προερχόταν  από μια οικογένεια, που αγαπούσε τη μουσική.Η μητέρα του έπαιζε πιάνο κι ο πατέρας του  υπήρξε χορωδός. Ο ίδιος δε, είχε ωραία φωνή τενόρου, έπαιζε πιάνο και κιθάρα, ήταν προικισμένος με εξαίρετο αυτί και συνέθετε ερασιτεχνικά. Ήταν λάτρης  κυρίως της όπερας...

Δύο μέρες αργότερα ξαναγράφει στη Νόρα, πάλι αναφερόμενος στην ίδια όπερα του Τζάκομο Πουτσίνι...

"27 Οκτωβρίου 1909

Λατρεμένη μου, απόψε ο παλιός πυρετός του έρωτά μου άρχισε να ξαναξυπνάει μέσα μου.
Είμαι ένα ζηλιάρης, μοναχικός, ανικανοποίητος άντρας.
Το βράδυ που πήγαμε στην "Μαντάμα Μπατερφλάι" μου φέρθηκες με χοντροκοπιά.
Το μόνο που ήθελα ήταν ν’ ακούσω αυτήν την όμορφη, ευαίσθητη μουσική συντροφιά μ’ εσένα.
Ήθελα να νιώσω την ψυχή σου να σκιρτά από πόθο και λαχτάρα όπως η δική μου, όταν η ηρωίδα τραγουδάει τη ρομάντζα της ελπίδας της  Un bel di στη δεύτερη πράξη:
"Μια μέρα, μια μέρα θα δούμε μια στήλη καπνού να ανεβαίνει στον ορίζοντα από τη θάλασσα, μακριά: τότε το πλοίο θα φανεί..[...]
Σ'αγαπάω βαθιά και ειλικρινά, Νόρα. Δεν υπάρχει ούτε ένα μόριο της αγάπης μου,
που να μη σου ανήκει..."

Να θυμίσουμε πως η "Μαντάμα Μπατερφλάι "είναι η όπερα που περισσότερο αγάπησε ο Πουτσίνι. Για να την γράψει μελέτησε τις μεταφράσεις ιαπωνικών μελωδιών γραμμένες στη Δυτική σημειογραφία, τις οποίες ενέταξε στην μουσική σύνθεση.
Πολλές από τις πληροφορίες σχετικά με την ιαπωνικά έθιμα και τη μουσική της Ανατολής πήρε από τη γυναίκα του ιάπωνα πρέσβη στην Ιταλία, η οποία του τραγούδησε παραδοσιακά τραγουδια της πατρίδας της.
Η ιστορία είναι βασισμένη στη "Madame Chrysantheme" του Γάλλου Πιερ Λοτί, που η θεατρική μεταφορά της από τον Ντέηβιντ Μπελάσκο, (παράσταση που είδε στο Λονδίνο ο Πουτσίνι), εντυπωσίασε το συνθετη με τα εξωτικά σκηνικά της, μα και συγκινησε με το στόρυ της νεαρης γκέισσας που αποφασίζει να αυτοκτονήσει όταν εγκαταλείπεται από τον αμερικανό αξιωματικό.

Η Geraldine Farrar στο ρόλο της Μπατερφλάι

Μοναδικά σπαρακτική η φημισμένη άρια "Un bel di, vedremo-Μια Όμορφη Μέρα, θα δούμε".

Μια Όμορφη Μέρα.. θα δούμε στον ορίζοντα

να υψώνεται μια στήλη καπνού

και τότε θα εμφανιστεί το καράβι…

Το κατασπρό πλοίο θα μπεί στο λιμάνι

σαλπίζοντας τον χαιρετισμό του!

Βλέπεις; Βλέπεις που φτάνει;

Δεν θα κατέβω.. να τον προϋπαντήσω..

Οχι .. θα μείνω εδώ ψηλά στο λόφο

και θα περιμένω.. Θα περιμένω καιρό πολύ

η μακρά αναμονή δεν με στενοχωρεί...

Να, ξεπρόβαλε από το πλήθος

ένας άντρας, σα μια κουκίδα

φαίνεται από δω

να βαδίζει προς το λόφο

Μα ποιός να είναι, ποιός;

Κι όταν φτάσει

τάχα τι να πρωτοπεί;

Από μακριά θα με φωνάξει:

-Πεταλούδα!"

Θα ακούσουμε την άρια από μια Μπατερφλάι της εποχής του ερωτευμένου ζευγαριού, Τζέιμς και Νόρας, την πρώτη Μπατερφλάι της Μητροπολιτικής Όπερας της Ν.Υόρκης, το 1907, Geraldine Farrar, που συμπτωματικά ήταν γεννημένη την ίδια χρονιά με τον Τζέιμς Τζόυς:

Madame Butterfly- Un bel di, vedremo" / Geraldine Farrar:

(Οι αναφορές στις επιστολές του Τζόυς είναι από το βιβλίο "Τζέημς Τζόυς-Γράμματα στη Νόρα", εκδ. Πατάκη, μτφ.Κατ. Σχινά, σελ. 10, 11, 22, 73, 75)


Παλαιότερο κείμενο για τον James Joyce μπορείτε να διαβάσετε εδώ.