"Καλπασμός στην Κόλαση με τον Όφενμπαχ!"

J.G. Domergue: "Can can"

Παριζιάνικα καμπαρέ, θόρυβος, φασαρία...χορός...
Χορός σε ρυθμό ξεσηκωτικό, που σου δίνει σιγουριά για ό,τι βάλει ο νους!!
Εφόρμηση πάνω σ' ένα ανέμελο όνειρο, μια ατμόσφαιρα ξέγνοιαστη, που απολαμβάνεις, ευθυμείς, βροντογελάς με την ψυχή σου!!
Τα κορίτσια εμφανίζονται στη σκηνή...
Ξεκινούν... κι απ'το πρώτο λεπτό νοιώθεις το σκέρτσο , τη σπιρτάδα τους να σε παρασύρει, να σε εκτινάσσει !

Ανέμελο και ξέγνοιαστης ατμόσφαιρας, μέσα απ' τους χορευτικούς ρυθμούς της μπελ επόκ θα'ναι το μεσημέρι μας, φίλοι μου!

Αφορμή γι'αυτό δίνει ο Ζακ Όφενμπαχ, γάλλος συνθέτης και βιoλovτσελίστας ο οποίος γεννήθηκε στην Κολωνία της Γερμανίας σαν σήμερα 20 Ιούνη το 1819.
Ως συνθέτης, επηρέασε με τη μουσική του την εξέλιξη της ελαφράς μουσικής στην Ευρώπη το 19ο αιώνα και ειδικότερα της οπερέτας και της κωμικής όπερας...

Παριζιάνικα καμπαρέ, λοιπόν έχει το μεσημεριανό μενού..., θόρυβο, φασαρία και φυσικά...χορό!!!


Πρόκειται για το καν-καν,  θεατρικό χορό του 19ου αι. με χαρακτήρα  θορυβώδη και άσεμνο, για τα μέτρα της εποχής του, που χορευόταν μόνο από γυναίκες.
Υπάρχει η αντίληψη ότι προέρχεται από την Αλγερία, όμως η ονομασία του πιθανότατα είναι από έκφραση της αργκό της εποχής, που σήμαινε τη θορυβώδη και μπερδεμένη συζήτηση...

"Διαφημιστική αφίσα του Τουλούζ-Λοτρέκ για ένα θέαμα καν-καν στο Παρίσι"

Φλύαρος και σκανδαλώδης χορός το καν-καν,  σε γρήγορο ρυθμό 2/4, απέκτησε μεγάλη δημοτικότητα με την εισαγωγή του  το 1858 με μορφή θεατρικού χορού στην οπερέτα του Όφενμπαχ:  "Ορφέαςστον Άδη",  μία από τις πιο λαμπρές δημιουργίες του συνθέτη, με θέμα εμπνευσμένο από την ελληνική μυθολογία, καθώς παρουσιάζει τους Ολύμπιους θεούς σαν ασύδοτους γλεντζέδες του Παρισιού του 19ου αι. με στόχο να σχολιάσει τα ήθη και την ανηθικότητα της αριστοκρατίας.

Ενθουσιώδης, χαρούμενος ρυθμός, που σε ξεσηκώνει να χορέψεις και να ξεφαντώσεις, ακόμα κι όταν σε καίει η λάβρα του θερινού μεσημεριού!

Picasso : "Can can"

Ο Όφενμπαχ μύησε το γαλλικό κοινό (και όχι μόνο) στην οπερέττα και ως μουσουργός έχει ταυτιστεί με το ανάλαφρο πνεύμα της, το ξεφάντωμα και τον ευδαιμονισμό  της!...και με το Καν-καν του μάς κατευθύνει σε καλντερίμια χαράς και φαιδρότητας!

 Jacques Offenbach: "Orpheus in the Underworld"-Can Can 

Το μοτίβο από τον  "καλπασμό στην κόλαση", όπως αλλιώς λέγεται το καν-καν, χρησιμοποιήθηκε και από τον Σαιν Σανς στο "Καρναβάλι των ζώων", ως μουσικό αστείο.
Ο "Χορός των χελώνων" δεν είναι άλλος από το καν-καν του Όφενμπαχ σε πολύ αργό ρυθμό και με σοβαρό ύφος!!!
Οι χελώνες αργά, πειθαρχημένα και με σοβαρότητα αρχίζουν το χορό...
Ας ακολουθήσουμε τις φιγούρες και το βηματισμό τους...

 Saint-Saens: Carnival of the Animals-Tortoises

Περίπατος στους Κήπους του Κεραμεικού με Μανέ και Όφενμπαχ...

Ταξίδι στο σαγηνευτικό Παρίσι κάνουμε αυτό το απόγευμα και στους υπέροχους Κήπους του Κεραμεικού, ένα απέραντο πάρκο δημιουργημένο από την Αικατερίνη των Μεδίκων, στον οποίο οι Παριζιάνοι έκαναν τον περίπατό τους χαλαρά και ήρεμα.
Στεγασμένοι διάδρομοι κατά μήκος του Σηκουάνα, καλυμμένοι με αναρριχητικά φυτά και φιδίσια μονοπάτια που στις άκρες τους υψώνονται λογής καλλωπιστικά κι εξωτικά δέντρα, ενώ οι βάσεις των παρτεριών κρύβονται κάτω από  την πολυχρωμία των εποχιακών ανθέων, που μεθούν με το άρωμά τους όχι μόνο τους επισκέπτες, μα και τα πέτρινα, άψυχα καλλίγραμμα αγάλματα που διακοσμούν γωνιές των Κήπων!

Το 19ο αι. ήταν το μέρος, που συνήθως τις Κυριακές συγκεντρώνονταν οι Παριζιάνοι να ψυχαγωγηθούν και να διασκεδάσουν κάτω από τους ήχους της μπάντας που παιάνιζε καθόλη τη διάρκεια της μέρας.

Αιτία γι'αυτό τον περίπατο στο χώρο και το χρόνο δίνει η σημερινή γενέθλια επέτειος του ιμπρεσιονιστή ζωγράφου Εντουάρ Μανέ (23 Ιανουαρίου 1832), όπου η όμορφη συνήθεια της παρακολούθησης της Κυριακάτικης, μουσικής φιέστας απεικονίζεται στον πίνακά του

"Music in the Tuileries Gardens-Μουσική στους Κήπους του  Κεραμεικού", 

που κοσμεί τις αίθουσες της Πινακοθήκης του Λονδίνου.

Πλήθος κομψά ενδεδυμένων ανδρών και γυναικών έχουν συρρεύσει στο πάρκο...
Kάποιοι όρθιοι ...κι άλλοι καθισμένοι στα καμωμένα με επιδεξιότητα, μεταλλικά καθίσματα ...
Αστοί της Παρισινής κοινωνίας, ανάμεσά τους κι επώνυμοι της Τέχνης, φίλοι του Μανέ, που εύκολα μπορεί να διακρίνει κάποιος αν παρατηρήσει προσεκτικά τις φιγούρες.

Ο κύριος με το ημίψηλο καπέλο και το λευκό παντελόνι είναι ο αδερφός του ζωγράφου, Ευγένιος, πίσω του και προς τα αριστερά ο Θεόφιλος Γκωτιέ, ενώ δίπλα του και προφίλ βλέπουμε και τον ποιητή Μπωντλαίρ, που εκτιμούσε δεόντως την τέχνη του Μανέ.

Ο ζωγράφος αυτοπροσωπογραφείται αφαιρετικά στην άκρη της αριστερής μεριάς του έργου...

Στη δεύτερη σειρά, κάτω από το θεόρατο δέντρο δίπλα στην κυρία με το καλαίσθητο καπελίνο, ένας κύριος με γυαλιά και κοντό μουστάκι.
Πρόκειται για τον Ζακ  Όφενμπαχ, δημοφιλή για τις οπερέτες του εκείνη την εποχή στη Γαλλία.

Σε πρώτο πλάνο  δυο κυρίες της καλής κοινωνίας (η μια, η σύζυγος του συνθέτη) συνομιλούν, βαστώντας με περισσή χάρη τις βεντάλιες τους και δυο μικρά παιδιά παιχνιδίζουν ανέμελα χωρίς έννοια μη τυχόν λεκιάσουν τη  γιορτινή, Κυριακάτικη φορεσιά τους.

Χαιρετούρες, φιλοφρονήσεις, υποκλίσεις...
Όλα, με διάθεση ευθυμίας και ιλαρότητας! Μια αστείρευτη τέρψη, ένα μεθύσι της καρδιάς!

Ο ταλαντούχος δημιουργός πειραματίζεται, διερευνά, καινοτομεί και τέλος καταφέρνει να αποδώσει τη φαιδρή ατμόσφαιρα  του στιγμιοτύπου με άμεσο και  ποιητικό τρόπο αξιοποιώντας τα πλούσια χρώματα και τις δυνατότητες που του προσφέρονται από μια πολυπρόσωπη σύνθεση.

Και μπορεί η καθημερινότητα να είναι από δύσκολη κι απεχθής ως σκληρή και αδιάφορη, όμως ο Μανέ κατορθώνει να  τής δώσει μια διάσταση ονειρική με τη μουσική να βροντοφωνάζει διαρκώς την παρουσία της παρότι κανένας από τους εκτελεστές δεν εμφανίζεται στον πίνακα.
Η χαρά και η ευδαιμονία, που προσφέρει η ακρόασή της αντικατοπτρίζεται διάχυτα στα πρόσωπα των παρευρισκομένων κι είναι ο Μανέ εκείνος που αποτυπώνει αυτό το συναίσθημα με άφθαστη μαεστρία καθώς οι γρήγορες, ελεύθερες πινελιές του κι οι χρωματικές κηλίδες μεταφέρουν στ'αυτιά μας τους εύθυμους, ρυθμικούς ήχους της ορχήστρας,  τις  χαρούμενες φωνές του κόσμου, την κίνηση των σωμάτων που αν και συνωστισμένα υπονοούν ένα διακριτικό λίκνισμα κάτω από τα καλοραμμένα, κομψά ενδύματά τους...

Μια υπαίθρια σκηνή, που τον παλμό της μεταφέρει με την άψογη τεχνική του ο Εντουάρ Μανέ σε αυτό το  εικαστικό του 1862!

Λάτρεις της καλοπέρασης οι Γάλλοι, η ευζωία τους αποτυπώνεται μουσικά λίγα χρόνια αργότερα από έναν καλλιτέχνη της παρέας του ζωγράφου και μέρος του πίνακα, τον Ζακ Όφενμπαχ.

"La vie parisienne-Παριζιάνικη ζωή" είναι ο τίτλος μιας οπερέτας του 1866, την πρώτη του Όφενμπαχ που απεικονίζει τη σύγχρονη ζωή, (μιας και όλες οι προηγούμενες αντλούσαν τα θέματά τους από τη μυθολογία), από την οποία θα απολαύσουμε την υπέροχη ουβερτούρα της...

Με ζωηρό και εύθυμο χαρακτήρα, η Ουβερτούρα δομείται δεξιοτεχνικά, απαιτώντας από τους εκτελεστές να ξεδιπλώσουν τις ικανότητες και τα προσόντα τους.
Εντυπωσιακοί οι μελωδικοί ακροβατισμοί χρωματίζουν με ενθουσιασμό τον γρήγορο και αισιόδοξο ρυθμό της!

Jacques Offenbach: "La vie Parisienne- Ouverture"

Ολυμπία: η πιο διάσημη κούκλα της όπερας...

Σχέδιο για τη σκηνή με την "Άρια της Ολυμπίας" για την πρεμιέρα της όπερας το 1881.

"Τις καθημερινές είμαι ένας δικηγόρος και στις καλές περιπτώσεις, λιγάκι μουσικός.
Τις Κυριακές, εξαρτάται…
Με τη δύση του ήλιου γίνομαι πλακατζής συγγραφέας μέχρι αργά τη νύχτα!"

Αυτά ακριβώς υποστήριζε ο αγαπημένος  Ε.Τ.Α Χόφμαν...Συγγραφέας, μα και λιμπρετίστας, συνθέτης, μουσικοκριτικός και μαέστρος!!

Και τον μνημονεύουμε σήμερα, καθώς η 21η του Μάρτη είναι η "Ημέρα του Κουκλοθεάτρου"...

Ετσι, σκέφτηκα να σας παρουσιάσω την πιο διάσημη κούκλα στην ιστορία της όπερας...
Είναι η Ολυμπία και είναι δημιούργημα του πλακατζή Ε.Τ.Α Χόφμαν.
Είναι χαρακτήρας στη σύντομη ιστορία του: "Der Sandmann".

Τα "Παραμύθια του Χόφμαν" είναι  ευφάνταστες   ιστορίες που αποτέλεσαν τη βάση του λιμπρέτου για την ομώνυμη όπερα του Ζακ Όφενμπαχ, στην οποία η Ολυμπία είναι μια κουρδιστή κούκλα.
Την έχει φτιάξει ένας εκκεντρικός εφευρέτης με τη βοήθεια του μάγου Κοπέλιους. Καθώς έχει ανθρώπινο μέγεθος, λίγοι καταλαβαίνουν πως πρόκειται για μηχανικό κατασκεύασμα.
Έτσι, σε μια γιορτή του εφευρέτη που η κουρδισμένη Ολυμπία τραγουδά και χορεύει, ο Χόφμαν(που είναι ρόλος στην όπερα και ο Κοπέλιους τού έχει δώσει να φορά ένα ζευγάρι μαγικά γυαλιά) δεν το καταλαβαίνει.
Εντυπωσιάζεται από την Ολυμπία, την ερωτεύεται και αποφασίζει να την παντρευτεί. Η συνέχεια, με πολλά ευτράπελα..

Η Adèle Isaac στο ρόλο της Ολυμπίας
στην πρεμιέρα το 1881
από: http://www.reginaopera.org/

Η Ολυμπία σαν ρόλος στην όπερα του Οφφενμπαχ ερμηνεύει "μόνο μία" άρια. Όμως είναι από τις απαιτητικότερες και δεξιοτεχνικότερες άριες του οπερατικού ρεπερτορίου.

Έχει τίτλο: "Les oiseaux dans la charmille", γνωστή και ως "Doll's Aria".

Γράφτηκε από τον Όφενμπαχ  για τη γαλλίδα υψίφωνο Adèle Isaac - ένα αστέρι της Opéra-Comique του Παρισιού,  γνωστή για τις ερμηνείες της σε δεξιοτεχνικούς ρόλους!

Απολαύστε την κουρδιστή κούκλα, Ολυμπία!
Παρατηρείστε, πώς όταν η κούκλα ξεκουρδίζεται χάνει τα λόγια της κι όταν την ξανακουρδίζουν τα ξαναβρίσκει...

Offenbach: "Les Contes d'Hoffmann - Doll's Aria":