Έντβαρντ Γκριγκ: "Έρωτα εσύ, καθοδηγητή της έμπνευσης!"

"Ο Grieg στο πιάνο συνοδεύει τη σύζυγό του", P.S. Krøyer-1898

Γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου 1843 στο Μπέργκεν της Νορβηγίας, κι έχει καθιερωθεί στην καρδιά μας ως ο πιο λαϊκός, ρομαντικός συνθέτης, με την έμπνευσή του να αντλείται απ' την μουσική παράδοση της πατρίδας του, τους θρύλους και τα παραμύθια της.
Πρόκειται φυσικά για τον Νορβηγό Edvard Grieg, που το 1867 ερωτεύτηκε και παντρεύτηκε την πρώτη του εξαδέλφη Νίνα Χάγκερουπ, λυρική σοπράνο, η οποία υπήρξε όχι μόνον η ερμηνεύτρια των τραγουδιών του αλλά και το βασικό στήριγμά του σε όποια μουσική του ιδέα και δημιουργία.
Ο βαθύς έρωτάς του γι'αυτήν γέννησε μερικά από τα πιο τρυφερά και ευαίσθητα κομμάτια.

Ο Edvard και η Nina Grieg στο Troldhaugen

Με αφορμή λοιπόν, τη σημερινή γενέθλια επέτειο του, έρχομαι με μουσική πρόταση ποτισμένη λυρική διάθεση, ρομαντισμό, κι ευαισθησία.


Σημείο αναφοράς ο έρωτας του συνθέτη για τη Νίνα, αποδεικνύοντας πως η αγάπη τελικά είναι πάντα μοχλός δημιουργίας...

Στο Τρολτχάουγκεν, ένα ειδυλλιακό προάστιο κοντά στη γενέτειρά του, το Μπέργκεν, το ζευγάρι είχε ένα σπίτι, όπου τα καλοκαίρια πραγματοποιούσαν συναυλίες νέων καλλιτεχνών.


Το καλοκαίρι του 1892, που το ζεύγος Γκριγκ θα έκλεινε τα 25 χρόνια έγγαμου βίου, ο Εντβαρντ παρουσίασε ως δώρο στη γυναίκα του το πιανιστικό κομμάτι:
"Bryllupsdag på Troldhaugen-Γάμος στο Τρολτχάουγκεν",
που σήμερα αποτελεί μέρος των "Λυρικών κομματιών" του:

Το 1944 ο George Forrest παρουσιάζει την οπερέτα "Song of Norway", στην οποία αφηγείται τα

πρώτα χρόνια του Γκριγκ και τις προσπάθειές του να αναπτύξει μια αυθεντική νορβηγική εθνική μουσική. 
Ο συνθέτης μοιράζεται αυτά τα όνειρα με το φίλο του Nordraak και την αγαπημένη του ξαδέρφη, Νίνα.
Για να πραγματοποιήσει το όνειρό του φεύγει στην Ιταλία και κινείται δίπλα σε φημισμένους λυρικούς τραγουδιστές...
Η έμπνευση όμως δεν έρχεται...
Ο ενθουσιασμός κι η λάμψη απουσιάζουν από κάθε τι που συνθέτει..

Έτσι, επιστρέφει στη Νορβηγία και την αγαπημένη του Νίνα και μόνο τότε πλημμυρίζεται από μουσικές ιδέες ...
Ο έρωτας είναι εκείνος που θα σμιλεύσει τη φαντασία του και θα καθοδηγήσει την έμπνευσή του!

Στην οπερέτα ακούγονται πολλές γνωστές μελωδίες (από έργα του Γκριγκ προσαρμοσμένες από τον Φόρεστ), ανάμεσά τους ο Νορβηγικός Εθνικός Ύμνος, το περίφημο πιάνο κονσέρτο σε λα ελ., το Σκέρτσο σε Μι, ο 2ος Νορβηγικός χορός, μα και κείνο το κομμάτι που είχε χαρίσει ο συνθέτης στην Νίνα για την αργυρή τους επέτειο.

Το "Wedding in Troldhaugen" ακούγεται με τίτλο «Strange Music» και έχει τραγουδηθεί από τους James Melton, Bing Crosby, Nelson Eddy, Frank Sinatra...
Όμως για μένα αποτελεί μια από τις συγκινητικότερες σκηνές της ομώνυμης ταινίας του 1970 «Song of Norway» του Andrew Stone με τους T. Maurstad και F. Henderson στους ρόλους του Γκριγκ και της Νίνας, αντίστοιχα:

Happy Birthday, Lang Lang!!

Το παιχνίδι της γάτας με το ποντίκι ήταν η αρχή του θριάμβου...
Κι όχι τόσο η εικόνα του γνωστού διδύμου κινουμένων σχεδίων "Τομ και Τζέρυ", όσο η μουσική τους περιπέτεια σε κείνο το θρυλικό "Cat Concert", όπου η 2η Ουγγρική Ραψωδία του Λιστ μάγεψε τον δίχρονο Λανγκ.
Τα κινούμενα σχέδια κι η μεγαλόπρεπη, επιβλητική μελωδία του Λιστ ήταν σύμφωνα με τον Λανγκ η πρώτη επαφή του με τη δυτική μουσική, κάτι που τον οδήγησε στα τρία του χρόνια να ξεκινήσει μαθήματα πιάνου.
Κοντά στα πέντε κάνει την πρώτη δημόσια εμφάνισή του και εντυπωσιάζει τους πάντες, που μιλούν για ένα μικρό βιρτουόζο του οργάνου, ένα παιδί-θαύμα!

Κερδίζει απανωτά σε μουσικούς διαγωνισμούς, όμως εννιάχρονος σε κάποιον απο αυτούς απορρίπτεται λόγω "έλλειψης ταλέντου"..., κάτι που θλίβει το μικρό Λανγκ σε άφθαστο βαθμό και απομακρύνεται από τη μουσική, κλείνεται στον εαυτό του και γίνεται απόμακρος.
Την αλλαγή στη συμπεριφορά του παρατηρεί ο δάσκαλος μουσικής του σχολείου του.

Κάποια μέρα, αποφασισμένος να τον παρηγορήσει τον οδηγεί στην αίθουσα Μουσικής.
Τον βάζει σε μια καρέκλα της πρώτης σειράς και κείνος κάθεται στο πιάνο...
Αρχίζει να παίζει...
Ηχεί μια γλυκιά, γνώριμη μελωδία..
Είναι το "Allegro moderato" από την Σονάτα σε Ντο του Μότσαρτ.
Τα μάτια του εννιάχρονου Λανγκ φωτίζουν ξαφνικά...
Όμως δεν κουνιέται από τη θέση του...
Δειλιάζει ή εκστασιασμένος από τους μαγικούς ήχους αδυνατεί να κινηθεί;
Ο δάσκαλος σηκώνεται αργά...
Τον πλησιάζει και λέει:
"Θα ήθελες να παίξουμε μαζί το δεύτερο μέρος;...Ήταν κάποτε το αγαπημένο σου..."

Ο μικρός Λανγκ κάθεται στο σκαμπό του πιάνου με το δάσκαλο της μουσικής...
Υψώνει τα μικροσκοπικά χεράκια του και τα τοποθετεί στη σωστή θέση του κλαβιέ.
Αρχίζει  να εκτελεί το Andante cantabile από τη δημοφιλή Μοτσάρτια Σονάτα!
Eρμηνεύει με εξαιρετική τεχνική, αλλά κι απαράμιλλη εκφραστικότητα, κάτι που δεν συναντάς εύκολα σε έναν εκτελεστή της ηλικίας του.
To αντάτζιο κομψό, απαιτεί λεπτότητα, έντονους χρωματισμούς και συναισθηματικές διακυμάνσεις, χωρίς όμως υπερβολές εντυπωσιασμού.
Και κείνος καταφέρνει να αγγίξει τις πιο σπάνιες αποχρώσεις συναισθημάτων.
Οι μουσικές φράσεις της σονάτας απαιτούν απόλυτη σαφήνεια, ισορροπία και καθαρότητα.
Η γοητευτική μελωδία ρέει αβίαστα...

Είχε υπενθυμίσει στο μικρό  κινέζο πιανίστα πόσο πολύ λάτρευε την Μουσική Τέχνη και το πιάνο!
Οι ήχοι της είχαν λειτουργήσει σαν το μαγικό ραβδάκι μιας νεράιδας που μετατρέπει σε πραγματικότητα ό,τι τρελό έχει πλάσει η φαντασία...

Η πορεία του είναι γνωστή..., όπως γνωστός είναι ο ενθουσιασμός και το πάθος με το οποίο αιχμαλωτίζει το κοινό του! Μοιάζει σε αυτό στο είδωλό του, όπως έχει ο ίδιος κορυφαίος πιανίστας ομολογήσει, τον Φραντς Λιστ.Θυμόμαστε οι λάτρεις του το cd του με  τίτλο "Lizst: My Piano Hero".

Μπορεί ο ήρωας του Λανγκ να είναι ο βιρτουόζος Λιστ, όμως σήμερα τον ακούμε σε κείνο το Αντάντε του Μότσαρτ, αιτία να επανέλθει στον "ίσιο" δρόμο, το δρόμο που ανοίχτηκε διάπλατα μπροστά του, γεμάτος επιτυχίες, δόξα, λαμπρότητα, φήμη και την αγάπη εκατομμυρίων ακροατών της κλασικής μουσικής στον κόσμο!
Εξάλλου ο Μότσαρτ, όπως ο Λανγκ έχει πει, είναι ο μεγαλύτερος συνθέτης όλων, κι αν είχε τη δυνατότητα να συναντήσει κάποιον ανάμεσά τους, σίγουρα αυτός που θα διάλεγε θα ήταν ο σταρ Βόλφγκαγκ...

Happy Birthday, Lang Lang!!

(Γεννήθηκε σαν σήμερα 14 Ιουνίου του 1982)

Wolfgang Amadeus Mozart: "Piano Sonata No. 10 in C major, K. 330"

Ο Μάλερ και το κήρυγμα του Αγίου Αντωνίου στα ψάρια...

"St Anthony Preaching to the Fish", Paolo Veronese- Γκαλερία Μποργκέζε

Από τους σπουδαιότερους Αγίους της Καθολικής Εκκλησίας είναι ο Άγιος Αντώνιος της Πάδοβας, που γιορτάζεται σήμερα, 13 Ιουνίου.
Γεννημένος στην Πορτογαλία, έδρασε στην Ιταλία,  αρχικά με το Τάγμα των Αυγουστίνων και στη συνέχεια  εντάχθηκε στο Τάγμα των Φραγκισκανών. Η διδασκαλία του παρότι απλή, ήταν ηχηρή για την καθολική πίστη. Ακόμα κι οι πιο αγράμματοι μπορούσαν να την καταλάβουν, γι' αυτό ο Πάπας Πίος ΧΙΙ έχρισε τον Αντώνιο  ιεροκήρυκα της Εκκλησίας. Τον αποκαλούσαν δε, "σφυρί των αιρετικών". Η μεγάλη του προστασία ενάντια στα ψέματα και τις απάτες τους ήταν να προφέρει, απλά και αθώα, το όνομα της Παναγίας.
Το ταλέντο του στη ρητορική και η αντοχή του στις δημόσιες αγορεύσεις ήταν σπουδαία!
Ο θρύλος θέλει να έκανε 10.000 κηρύγματα στη διάρκεια της ζωής του και πως κατάφερνε με το λόγο του να λιώνει τις καρδιές  και των πλέον αμαρτωλών.

Κάποτε βρέθηκε να κηρύττει στους αιρετικούς που δεν τον άκουγαν, ούτε τού έδιναν καθόλου σημασία. Τότε πήγε στην όχθη του ποταμού και άρχισε να ρητορεύει χωρίς να απευθύνεται σε κάποιον. Σύντομα όμως μαζεύτηκαν ψάρια, φιλοπερίεργα και ευγνώμονα όπως φαίνεται για όσα κήρυττε...

Ο Άγιος Αντώνιος της Πάδοβας ήταν αγαπημένος και προστάτης Άγιος του Γκυγιώμ Ντυφαί, αλλά και του Γκούσταβ Μάλερ. 
Τον ανακάλυψε 25χρονος όταν διάβασε την ποιητική συλλογή: " Des Knaben Wunderhorn - Το μαγικό κόρνο του αγοριού"...
Ανάμεσα στα λυρικά ποιήματα της ανθολογίας υπήρχε και κείνο που αναφέρεται στο θρύλο για το κήρυγμα του Αντωνίου στα ψάρια.

Σύμφωνα με τον μαέστρο Μπρούνο Βάλτερ:

"Όταν διάβασε τα ποιήματα, ένιωσε σαν να βρήκε το σπίτι του. Όλα όσα τον συγκίνησαν ήταν εκεί:  φύση,  αγάπη, ο κόσμος των πνευμάτων, η χαρά της νιότης, η ευθυμία, το χιούμορ, η ευσέβεια... Ο Μάλερ βρήκε στον ανάλαφρο και γεμάτο αθωότητα κόσμο αυτών των ποιημάτων μία εξαιρετική πηγή έμπνευσης".

Το έκτο τραγούδι της ανθολογίας τιτλοφορείται: "Το κήρυγμα του Αγίου Αντωνίου της Πάδοβας στα ψάρια" και αφηγείται το θρύλο...
Όταν τα ψάρια ακούνε το θαυμαστό λόγο του  πηδούν έξω από το νερό με ενθουσιασμό, αλλά όταν  το κήρυγμα ολοκληρώνεται επιστρέφουν στους παλιούς τους τρόπους.

 Αν και ο Μάλερ πρόσθεσε στην παρτιτούρα  την ένδειξη  "με χιούμορ", και πράγματι η ειρωνική του διάθεση είναι εμφανής, υποστήριξε πως υπήρχαν πιο σκοτεινές αποχρώσεις στη σύνθεση . Έκανε λόγο για χιούμορ που μοιάζει με πανικό, που προκαλεί περισσότερο την απογοήτευση παρά το γέλιο.

"Το κήρυγμα στα ψάρια", Arnold Bocklin 

Το τραγούδι δηλαδή  έχει διδακτική αξίωση. Ο Μάλερ είχε κατά νου τους "άνοους και απείθαρχους" ανθρώπους όπως αυτοί περιγράφονται από τον Νίτσε, κατάσταση που τού θύμισε το  κήρυγμα του Αγίου Αντωνίου στα ψάρια.
Έτσι "ζωγραφίζει" με ειρωνία μια μουσική εικόνα της αστάθειας της καθημερινής ζωής. Οι άνθρωποι, όπως τα ψάρια, περνούν την ζωή τους άσκοπα τριγυρνώντας εδώ κι εκεί, και ενώ προσωρινά επηρεάζονται από κηρύγματα καλοσύνης και αγάπης, τελικά επιστρέφουν στη γεμάτη κακία ζωή τους.

Στον  τοίχο του σπιτιού του Μάλερ κρεμόταν ένα χαρακτικό του Arnold Bocklin με μια ιδιαίτερων νοημάτων απεικόνιση του κηρύγματος του Αγίου Αντωνίου, όπου ο καρχαρίας ακούει ευλαβικά το κήρυγμα, αλλά στην κάτω σειρά επιστρέφει και κατασπαράσσει τα υπόλοιπα ψάρια.Λέγεται πως η έμπνευση του μουσουργού ενισχύθηκε πλην του ποιήματος κι από αυτό το εικαστικό έργο.

Το τραγούδι γράφτηκε για φωνή και πιάνο, ενώ λίγο αργότερα μεταγράφηκε και για ορχήστρα. Το γλυκό ηχόχρωμα του κλαρινέτου εκφράζει τον γλυκόλαλο Άγιο Αντώνιο...

"...Το κήρυγμα τελείωσε...

οι λούτσοι παραμένουν κλέφτες,

τα χέλια, υπέροχοι εραστές.

Ευχαριστήθηκαν το κήρυγμα ,

όμως ίδια όπως και πριν, εξακολουθούν..."

Το ακούμε από την Janet Baker:

Μahler: "Des Antonius von Padua Fischpredigt":

Τη σύνθεση ο Μάλερ ενσωμάτωσε αργότερα στη 2η Συμφωνία του(της Ανάστασης"), κι έγινε η βάση για το Σκέρτσο της Συμφωνίας.

Mahler - Symphony No. 2 - Mov. III / Georg Solti:

Ο Χούγκο Βολφ και η ...δεισιδαιμονία του 13

Τρίτη και 13, σήμερα!

Για πολλούς ο πλέον γρουσούζικος ημερολογιακός συνδυασμός!

Κι όμως κάτω από αυτόν τον συνδυασμό γεννήθηκε ένας πολυτάλαντος καλλιτέχνης της υστερορομαντικής περιόδου, ο κατεξοχήν συνθέτης των λήντερ Χούγκο Βολφ, ο οποίος θεωρείται άξιος συνεχιστής των Σούμπερτ και Σούμαν.
Τον απωθούσε ο συντηρητισμός του Μπραμς, ενώ θαύμαζε απεριόριστα για τις καινοτομίες του, τον Βάγκνερ!
Τρομερά εκφραστικός και παραγωγικότατος συνθέτης, με μόνο μελανό σημείο την περίοδο, που η κατάθλιψη είχε εισχωρήσει και βαρύνει την καθημερινότητά του, μια κατάσταση που επέφερε και το τέλος της ζωής του!

Λάτρευε την ποίηση (πολλά από τα λήντερ του είναι μελοποιημένα ποιήματα των Γκαίτε, Μέρικε και Άϊχεντορφ), διάβαζε κλασικούς, αλλά και Μυθολογία, που τον ώθησε σε αριστουργηματικές εμπνεύσεις (Γανυμήδης, Πενθεσίλεια, Προμηθέας…).


Όμως φίλοι μου, σήμερα επιλέγω να σας καλησπερίσω με μια από τις ελάχιστες συνθέσεις του εκτός λήντερ.

«Italian Serenade»
Jean-Antoine Watteau

Πρόκειται για την «Ιταλική Σερενάτα», ένα κουαρτέτο εγχόρδων που συνέθεσε το 1887 κι αργότερα ενορχήστρωσε ο ίδιος ο Βολφ.

Όταν ο Μαξ Ρέγκερ πρωτοάκουσε το κουαρτέτο, γεμάτος θαυμασμό αναφώνησε:
«Ελκυστικότατο έργο, ένα από τα συναρπαστικότερα του ρομαντικού ρεπερτορίου!Γοητεία, ορμή, μαγεία, πρωτοτυπία, πλούτος ηχοχρωμάτων, σίγουρα ένα έργο που θα προκαλέσει αβίαστα το θαυμασμό, όπου εκτελεσθεί!»

Πρόκειται για μια λυρικότατη σύνθεση, στην ελεύθερη μορφή του ρόντο, που πολλοί υποστηρίζουν πως θυμίζει το «Ιταλικό Καπρίτσιο» του Τσαϊκόφσκυ…

Ακούστε και θαυμάστε τον ευφυή τρόπο που ισορροπεί τα θέματα μεταξύ των οργάνων, αλλά και την καινοτόμα αρμονική γραφή, που υποδηλώνει τις Βαγνερικές επιρροές του Hugo Wolf, ενός συνθέτη, που αν εξαιρέσουμε το καταθλιπτικό τέλος του λίγο πριν καταρρεύσει πνευματικά από τη σύφιλη, ουδέποτε άλλοτε η «γκαντεμιά» διάβηκε το κατώφλι της ζωής και της καριέρας του, παρότι γεννημένος μια Τρίτη που το ημερολόγιο έγραφε 13…

To απολαμβάνουμε στην ορχηστρική του εκδοχή και υπό τη δ/νση του «κρητικού Τσιλιμπιδάκη», όπως συστηνόταν ο κορυφαίος ελληνορουμάνος μαέστρος Sergiu Celibidache, αναφερόμενος στην καταγωγή του από την Κρήτη.

Λέγεται πως την «Ιταλική Σερενάτα» ενέπνευσε στον Βολφ, ο Νίτσε και η έκκλησή του για «Mediterraneanize music»…

Εύχομαι καλό απομεσήμερο σε όλους, με δροσερή, Μεσογείου αύρα!

Hugo Wolf : «Italian Serenade», Sergiu Celibidache

"Ο χρόνος, ο κλέφτης..."

Ένα, δύο, τρία, τέσσερα...κάπως έτσι αρχίζει το μέτρημα της ζωής...
Με ανάσες...σε μέρες, σε μήνες, σε χρόνια...
Μισός αιώνας...Ναι, συνειδητοποιείς ξαφνικά πως έχεις διανύσει μισό αιώνα ζωσών στιγμών και πως σου υπολείπονται πολύ λιγότερες απ'όσες έχεις ζήσει μέχρι τώρα...

Και τι κάνεις;
Τότε είναι που αρχίζει η μάχη....
Τρεχεις να προλάβεις όσα ανέβαλλες μέχρι τώρα...

Κι ο χρόνος βγαίνει ο θριαμβευτής σε όλα...
Γιατί τον σπατάλησες σε παράλογες σκέψεις, σε ανούσιες συζητήσεις, σε ρηχούς ανθρώπους και κυρίως σε άτομα, που δεν άγγιζες την καρδιά τους...

Ο χρόνος φεύγει, κυλά ασταμάτητα σε μια ροή αδιάκοπη, αδιαφορώντας για τις αδυναμίες και τις αγωνίες των ανθρώπων, σαν το ποτάμι που ρέει ατέρμονα.
Ένας  σκοτεινός ωκεανός, που  μέσα του ταξιδεύει το Σύμπαν, η πιο σκοτεινή, ασαφής και αινιγματική  ανθρώπινη σκέψη.

Ρέουσα πραγματικότητα, ο χρόνος!κι αυτό το γνώριζαν από την αρχαιότητα οι άνθρωποι!
Κι έτσι μετρούσαν το κύλισμά του,...με κλεψύδρες ...

Ερμής,‘Ηρων ή Κτησίβιος ;
Όποιος και να  τελειοποίησε την κλεψύδρα,το κύλισμα των ωρών γίνεται ισόχρονα ανάμεσα στα δυο δοχεία.

"Κλέφτης του νερού ", σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης, η κλεψύδρα ήταν γνωστή εκτός της Αρχαίας Ελλάδος και στην Κίνα, στην Βαβυλώνα και την Αίγυπτο.
Η πρώτη κλεψύδρα κατασκευάζεται  γύρω στο 1800 π.Χ. από τον Αιγύπτιο Φαραώ Αμενεμχέτ .
Στη συνέχεια το νερό αντικαθίσταται από άμμο.
Πάντα όμως ,με την κλεψύδρα εκεί να μετρά τον κλέφτη το χρόνο...και να θυμίζει πως ο χρόνος κινείται σε μια ακίνητη αιωνιότητα.

Η αμμοκλεψύδρα επινοήθηκε από τον Γάλλο μοναχό Λουιπράν τον 8ο μ.Χ. αιώνα.

Για πρώτη φορά χρησιμοποιείται σαν ρολόι, κλεψύδρα σε αγώνες σκακιού στο Λονδίνο.
Είκοσι κινήσεις σε δύο ώρες.
Το ημερολόγιο έγραφε: 11 Ιουνίου 1862.

Δε μας φοβίζει, που γυρίζει της κλεψύδρας η άμμος, φίλοι μου εκλεκτοί!...
Αρκεί  το ΤΩΡΑ να γεμίζει με ουσία και όνειρα...με δίψα για ζωή κι αγώνα για έναν ομορφότερο κόσμο...
Να γεμίζει με πράξεις και σκέψεις, που γλυκαίνουν την πικρή διαπίστωση της φθοράς...
Μην επιτρέπουμε στο χρόνο να  κλέβει πολύτιμες στιγμές μας...
Ο χρόνος της ύλης απαιτεί φαντασία, που ίσως μόνο τα παιδιά διαθέτουν...
Σκέφτομαι, νοιώθω σαν παιδί κι ευθύς με τυλίγει η δροσιά της γλυκιάς ηλικίας...Με φωτίζει ο ήλιος της αθώας εκείνης περιόδου..
Κι είναι θέμα δικού μου φωτοτροπισμού μη χάσω τα σημάδια του ήλιου αυτού απ'την ψυχή μου...
Έτσι νικώ εγώ, το χρόνο, τον κλέφτη!

Και αν ακόμα δεν σας έπεισα, θα σας πείσει η μουσική, ο καλύτερος τρόπος να χωνέψουμε το χρόνο.

"Μα πώς να χωρέσει ο χρόνος σε μια ευχή

παράξενο παιχνίδι είναι η ζωή

την κλεψύδρα να γυρνούσα κι ότι βγει

αρκεί να ξαναρχίζαν όλα απ’την αρχή...

"Ονιράμα:"ΚΛΕΨΥΔΡΑ"

Το κείμενo έχει δημοσιευτεί και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr

Ο Γκωγκέν και ο "Τσελίστας" του...

Paul Gauguin, "The Cellist" 

Με αφορμή τα σημερινά γενέθλια του ΠΩΛ ΓΚΩΓΚΕΝ (γεννήθηκε στις 7 Ioυνίου 1848) θα περιπλανηθούμε στο καλλιτεχνικό του σύμπαν, όπου το χρώμα χρησιμοποιήθηκε με τολμηρό και πρωτοποριακό τρόπο.

"Αχ, χρώματα! Τι βαθιά και μυστηριώδης η γλώσσα της ζωγραφικής,
η γλώσσα των ονείρων!Η Ζωγραφική, όπως και η Μουσική, είναι θέμα δονήσεων…
Όπως εκείνη επηρεάζει την ψυχή μέσω των αισθήσεων,
έτσι και οι αρμονικοί τόνοι
αντιστοιχούν στις αρμονίες των ήχων".

(Πωλ Γκωγκέν)

Απλές μορφές, εξωτική θεματολογία, έντονα χρώματα, αισθησιασμός, όλα συνεπαίρνουν στην τέχνη του γάλλου Γκωγκέν, που η έκφρασή του ακολουθεί  τον αυθόρμητο τρόπο σκέψης του!
Οι εικαστικές περιγραφές του θυμίζουν αναζητήσεις της βαθύτερης ανθρώπινης ύπαρξης. Έτσι, άλλοτε είναι άγριες κι άλλοτε τρυφερές...Πάντα όμως αληθινές κι ολοζώντανες με  τα έντονα χρώματα να κυριαρχούν, τις γραμμές του δυνατές και τις μορφές του απλουστευμένες.

Από τα πιο γνωστά έργα του και με θεματολογία εμπνευσμένη από τη μουσική είναι ο:

"Τσελίστας"

Πρόκειται για επιβλητικό πορτρέτο ενός καθιστού τσελίστα, έργο της τελευταίας περιόδου του ζωγράφου στο Παρίσι και λίγο πριν αναχωρήσει για την Πολυνησία.

Το πρόσωπο του εκτελεστή του τσέλου παρουσιάζει ομοιότητες ως προς τα χαρακτηριστικά με κείνα του ζωγράφου, κάτι που οδήγησε κάποιους να μιλήσουν για αυτοπροσωπογραφία.


Όμως, ο Γκωγκέν έχει απεικονίσει εν ώρα εκτέλεσης έναν διάσημο στην εποχή του γάλλο τσελίστα, κάτι που μαρτυρά και ο τίτλος του πίνακα που αναγράφεται στην επάνω αριστερή πλευρά του.

Πρόκειται για τον γεννημένο στη Γαλλία γερμανοπολωνό Φριτς Σνέκλουντ, το επώνυμο του οποίου αποτελεί τη δεύτερη λέξη του τίτλου: "upaupa Schneklud".

Paul Gauguin: "Upa Upa"

"Upa’upa" είναι ένας παραδοσιακός, χορός της Ταϊτής, που χορεύεται σε ζευγάρια. Από πολλούς χαρακτηριζόταν άσεμνος, καθώς οι χορευτικές κινήσεις του παραπέμπουν σε σεξουαλικά υπονοούμενα, γι'αυτό λέγεται και "Χορός του πάθους και της φλόγας".

Όπως και να έχει, ο αισθησιακού χαρακτήρα, Upa’upa, άρεσε στον Γκωγκέν και τον απολάμβανε τα απογεύματα με το τσάι του, ιδιαίτερα το πρώτο διάστημα της παραμονής του στην εξωτική χώρα.
Τον χορό έχει απεικονίσει  ο Γκωγκέν και στο μεμονωμένο εικαστικό του, που βλέπετε αριστερά.



Θα μπορούσα να συνδυάσω τον όμορφο "Τσελίστα" του Γκωγκέν με πλήθος αγαπημένων τσελιστών (Καζάλς, Ροστροπόβιτς, Μάισκυ, ντι Πρε, Πέρλμαν, Μπελ, Γιο Γιο Μα…), όμως επιλέγω έναν ταλαντούχο νεαρό καλλιτέχνη, τον πολυβραβευμένο Μιχάλη Χόιπελ, έναν αξιόλογο Έλληνα βιρτουόζο του οργάνου, μαθητή του περίφημου φινλανδού Άρτο Νόρας, αλλά και του Γκρήνχαους, ιδρυτή και μέλους του θρυλικού Beaux Arts Trio.

Ας τον απολαύσουμε στη Σαραμπάντ από την 3η Σουίτα για τσέλο του Γ.Σ.Μπαχ.
Θελκτική ερμηνεία, ζεστό βιμπράτο και απαράμιλλη εκφραστικότητα.
Αν και νεαρός, οι εκτελέσεις του Χόιπελ διακρίνονται από μεγάλη ευαισθησία, εντυπωσιακά ηχοχρώματα, που βοηθούν τον ακροατή να ακολουθεί τις όποιες μεταπτώσεις του συνθέτη από την απόλυτη ευδαιμονία, στη μελαγχολία…

Bach Cello Suite No.3: Sarabande:

Ένα παλιότερο κείμενό μου για τον Γκωγκέν μπορείτε να διαβάσετε εδώ.

O 'Eλγκαρ στην Ιταλία...Παρότι βόρειος, πιστός εκφραστής της Μεσογειακής ομορφιάς!

Ο Έλγκαρ στην Ιταλία (αρχείο Amazon UK)

Θελκτικοί τόποι που λούζονται στο φως...Μεσαιωνικό χρώμα, απότομα βράχια, γραφικοί κολπίσκοι, μινιατουρίστικες αμμώδεις παραλίες, πανοραμικά μονοπάτια συνθέτουν την Ιταλική ριβιέρα, τόπο επιλογής πολλών, για τις διακοπές τους.
Χωριά σκαρφαλωμένα σε γκρεμούς, ορμίσκοι και ακρωτήρια πλάθουν το μουσικό παραμύθι στη φαντασία του βρετανού Εντβαρντ Έλγκαρ, όταν επιλέγει μια περιοχή του Νότου στη Λυγουρία της Ιταλικής ριβιέρας για να περάσει με την οικογένειά του τις διακοπές του, το 1904.

Ο γεννημένος σαν σήμερα 2 Ιουνίου 1857 συνθέτης, με βάση το Αλάσσιο στον κόλπο της Γένοβα, εξορμούσε καθημερινά στα γειτονικά πανέμορφα χωριουδάκια εξερευνώντας το φυσικό τοπίο, μα και το πλούσιο ιστορικό παρελθόν της περιοχής.
Τις εντυπώσεις του από το ταξίδι αυτό μεταφέρει ο Έλγκαρ στην παρτιτούρα του και τής δίνει τον τίτλο: "Στο Νότο" με υπότιτλο το προσωνύμιο της ιταλικής κωμόπολης που διέμενε: "Αλάσσιο".

Κυρίως προσπαθεί να σκιτσάρει τη συναισθηματική αντίθεση που δημιουργείται βλέποντας κανείς τα ερειπωμένα κτίσματα, τον αρχαίο ρωμαϊκό δρόμο, αλλά συγχρόνως και τη μαγευτική θέα προς τη θάλασσα, που είχε, όπως έλεγε ο ίδιος, χαραχτεί ανεξίτηλα στη μνήμη και την ψυχή του.

Φοίνικες, πεύκα, ελαιόδεντρα, πορτοκαλεώνες και αρωματικά αμπέλια δεσπόζουν στο τοπίο της περιοχής γι'αυτό και τα υμνεί στο ποίημά του ο Αλφρεντ Τένυσσον με τίτλο: "The Daisy", στροφή από το οποίο δανείζεται ο Έλγκαρ και θέτει εισγωγικά στην παρτιτούρα του:

"...what hours were thine and mine

in lands of palm and southern pine..."

Η σύνθεση, μια ουβερτούρα κονσέρτου σε μορφή συμφωνικού ποιήματος αφιερώθηκε από τον Έλγκαρ στον φίλο του, προστάτη των τεχνών και μαικήνα του, Frank Schuster.

Το έργο διακρίνεται για τις μεταβολές της διάθεσης και την πολύχρωμη ενορχήστρωση.

Με θριαμβική χροιά το εναρκτήριο θέμα, στοχεύει -κατά δήλωση του Έλγκαρ- να υμνήσει τη χαρά της ζωής, το κρασί, πολύτιμο προϊόν του Νότου!
Στη συνέχεια, τα ξύλινα, όμποε, φαγκότα, κλαρινέτα (4:47...5:02...5:25) ηγούνται της κύριας μελωδίας, υπονοώντας το τραγούδι του βοσκού που φυλάει το κοπάδι του, σε ένα διάλογο με τα τοξοτά. Ακολουθεί ένα ζωηρό, χειμαρρώδες ρυθμικά  θέμα, κάτι σαν ενθουσιώδης, χαριτωμένη ασχολία παιδιών.
Στο μεσαίο μέρος, το εκτεταμένο legato σόλο της βιόλας(10:50) είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό γιατί έρχεται σε εκφραστική  και αρμονική αντίθεση με όλο το υπόλοιπο έργο.Το μελαγχολικής χροιάς όργανο κινείται πάνω σε ένα λιτό μουσικό χαλί που στρώνει η αιθέρια άρπα.
Νύξεις από χάλκινα κρουστά και κόρνα(14:30) αναπαριστούν τις πολεμικές συγκρούσεις που επικράτησαν στην περιοχή στο πέρασμα των αιώνων.
Τα θέματα παρουσιάζονται με ανακατεμένη σειρά σε μια μουσική ανακεφαλαίωση, με τη σύνθεση να ολοκληρώνεται από μια σκερτσόζικη coda που ζωγραφίζει το λουσμένο στον ήλιο  Μεσογειακό Νότο και τις αναμνήσεις από το υπέροχο ταξίδι που φτάνει στο τέλος του, μεταφερμένο μουσικά από ένα φρενήρες και ενθουσιώδες roll στα τύμπανα.

Μενουχίν-Ελγκαρ(αρχείο Warner Classics)

Για την ιστορία να πούμε πως πρόκειται για περίοδο χειμερινών διακοπών του Έλγκαρ.
Εκείνη την εποχή, συνηθιζόταν οι κάτοικοι της Β.Ευρώπης  να "ξεφεύγουν" του κρύου χειμώνα επιλέγοντας για τη διαμονή τους θέρετρα της Μεσογείου.

Όπως αναφέρει στο ημερολόγιό της η Alice Elgar, σύζυγος του συνθέτη, ο καιρός εκείνο το χειμώνα στο Αλάσσιο δεν ήταν αυτός που προσδοκούσαν.Όμως αυτό δεν στάθηκε εμπόδιο στη σύνθεση της λαμπρής ουβερτούρας κονσέρτου, που θα την απολαύσουμε από την Royal Philharmonic Orchestra υπό την δ/νση του Yehudi Menuhin.

Μην ξεχνάμε πως ο Μενουχίν θαύμαζε απεριόριστα 2 συνθέτες του 20ου αι.: τον Μπάρτοκ και τον Έλγκαρ, με τον οποίο συνδέθηκε βαθειά, όταν 16χρονος ερμήνευσε στο Λονδίνο παρουσία του Έλγκαρ το κονσέρτο του για βιολί, προκαλώντας το θαυμασμό του συνθέτη για την απαράμιλλη τεχνική και εκφραστικότητά του!

Sir Edward  Elgar: "In the South-Alassio  concert overture, Op. 50" / Δ/νση: Μενουχίν