Πέρι Κόμο, Chopin και Brahms...

Ήταν σαν σήμερα 12 Μαΐου 2001 όταν είπε καληνύχτα, έπεσε στο κρεβάτι, κοιμήθηκε και δεν ξύπνησε ποτέ...έτσι...σιγανά, αθόρυβα, όπως η μουσική του με το φίνο, ανεπαίσθητο άρωμα και τους νοσταλγικούς τόνους...

Θυμάμαι, το μικρό δισκάκι είχε λιώσει από τη συχνή χρήση του, αφού ο μουσικόφιλος και ρομαντικός μπαμπάς μου θεωρούσε τον Πέρι Kόμο με τη μεταξένια φωνή, τον αμερικανό Γ. Βογιατζή, που διατυμπάνιζε πως .. "χωρίς αγάπη η ζωή, είναι αδύνατη"...και γυρνώντας στη μαμά μου -χωρίς ντροπές- τής σιγοψιθύριζε...:

"Μέχρι το τέλος του χρόνου, κι όσο του Μάη τα ρόδα θ'ανθίζουν,εγώ θα σ'αγαπώ!-Till the end of time..."





Η μελωδία αυτού του ρομαντικού τραγουδιού, φίλοι μου, παίρνει έμπνευση από την "Ηρωική Πολωνέζα" του Φρειδερίκου Σοπέν.

Θυμίζουμε πως οι  Πολωνέζες, όπως και οι Μαζούρκες, βασίζονται σε λαϊκούς ρυθμούς της Πολωνίας, και είναι συνθέσεις στις οποίες εκφράζεται το φλογερό πατριωτικό πάθος.

 Αρχικά, η πολωνέζα ήταν αριστοκρατικός χορός σε αργό τρίσημο ρυθμό, με μεγαλόπρεπο, εμβατηριακό χαρακτήρα.
Ο Σοπέν εμπλούτισε την αρμονική γλώσσα της σύνθεσης, τής προσέδωσε  λαμπρότητα στο ύφος, αναδεικνύοντας και την πιανιστική δεξιοτεχνία της.

Στην "Πολωνέζα σε λα ύφεση μείζονα op.53", την επονομαζόμενη "ηρωική", το θριαμβευτικό ύφος και η μεγαλοπρέπεια συναντώνται με τους λυρικούς τόνους.

Ο χαρακτηρισμός "Ηρωική" οφείλεται στην ερωμένη του Σοπέν, Γεωργία Σάνδη.
Παρόλη την απροθυμία του συνθέτη να δίνει περιγραφικά ονόματα στη μουσική του,  όταν η Σάνδη  άκουσε την πολωνέζ, διέκρινε τον φλογερό πατριωτισμό του, λέγοντας πως σε αυτή τη μελωδία ο γαλλοπολωνός δημιουργός σκιαγραφείται "περισσότερο Πολωνός κι από την ίδια την Πολωνία"!

Είναι έργο της ωριμότητας του Σοπέν, χρονολογείται περί το 1842 και θεωρείται από τα απαιτητικότερα πιανιστικά κομμάτια με έντονο ρυθμό, χρωματικά ξεσπάσματα, μελωδική γενναιότητα, περήφανη ορμή, ενέργεια, και μια "βίαιη κομψότητα".

Θυμόμαστε πως ο Σούμαν αναφερόμενος στις Σοπενιστικές Μαζούρκες είχε παραλλήσει τις συνθέσεις  με "κανόνια κρυμμένα κάτω από λουλούδια".
Κάλλιστα ο χαρακτηρισμός θα ταίριαζε και στην "Ηρωική" Πολωνέζα...Μια σύνθεση υψηλής αισθητικής, που αποδεικνύει πως ένας παλιός, αριστοκρατικός χορός, μπορεί με την ευρηματικότητα και  τη μουσική φαντασία του δημιουργού να μεταμορφωθεί σε ύψιστο σύμβολο  αντίστασης.
Ο Σοπέν σε αυτή τη σύνθεση "πονάει, πασχίζει, υποφέρει, μα κυρίως ελπίζει, φωνάζει, τονώνει, κι οραματίζεται...ως συνάνθρωπος", θα γράψει ο συνθέτης Νικηφόρος Ρώτας, γιος του ποιητή και θεατρικού συγγραφέα Βασίλη Ρώτα στο  βιβλίο του "Πώς ακούμε μουσική"...

Την απολαμβάνουμε από τα μαγικά δάχτυλα του Άρθουρ Ρουμπινστάιν:

Chopin: "Polonaise No 6 In A Flat Major Op 53 “Heroic” - Arthur Rubinstein

Βάλτε ένα λικεράκι και απολαύστε το τραγούδι του Πέρι Κόμο "Till the end of time":

Ένα επίσης τραγούδι που έκανε επιτυχία ο Πέρι Κόμο είναι το  "Catch A Falling Star". Σύνθεση των  Paul Vance και Lee Pockriss, που η ερμηνεία του Κόμο του χάρισε και ένα Γκράμμι...

Το τραγούδι είναι μελωδικά βασισμένο σε ένα μοτίβο από έργο κλασικής και πάλι μουσικής. Πρόκειται για θέμα από την  χαριτωμένη, εύθυμη  και ενθουσιαστική, "Ακαδημαϊκή Εισαγωγή" του Γιόχαν Μπραμς, που ο συνθέτης συνέθεσε ως ένδειξη ευγνωμοσύνης προς το  Πανεπιστήμιο του Breslau, που του απένειμε τον τίτλο του διδάκτορα. 

Ο Μπραμς με μια ειρωνική διάθεση έγραψε την Ουβερτούρα, το 1880, ίδια περίοδο με την "Τραγική" γι ' αυτό συνήθιζε να λέει εστιάζοντας στην αντίθεσή τους πως "η μια κλαίει και η άλλη γελάει".

Το τραγούδι από τον Πέρι Κόμο:

Το θέμα του το εντοπίζουμε στο 4:31 στο παρακάτω βίντεο, εκτέλεση της Ακαδημαϊκής Εισαγωγής υπό την μπαγκέτα του Λ. Μπερνστάιν:

Academic Festival Overture, Op. 80, Johannes Brahms 

.

Μάρθα Γκράχαμ, μια ιέρεια του χορού...

"H Γκράχαμ στο ρόλο της Μήδειας"
tile.loc

"Το σώμα είναι ένας ιερός χιτώνας...Μην ακολουθείτε τη μουσική, η μουσική είστε εσείς...Το σώμα λέει αυτό που δεν μπορούν να πουν οι λέξεις"
(Μάρθα Γκράχαμ)

Η θρυλική μορφή του χορού, Μάρθα Γκράχαμ γεννήθηκε σαν σήμερα, 11 Μαΐου του 1894.


Πολλά ειναι τα έργα, που γράφτηκαν ως παραγγελία για δικές της χορογραφίες, ανάμεσά τους και η "Μήδεια" του Σάμιουελ Μπάρμπερ, γνωστή με τον υπότιτλο: "Η Σπηλιά της καρδιάς".

Βασίζεται  στον αρχαιοελληνικό μύθο της Μήδειας και διανθίζεται με αρκετά συμβολιστικά στοιχεία από τις φιλοσοφικές απόψεις του Καρλ Γιουνγκ, τον οποίο είχε μελετήσει η Γκράχαμ.


Παρουσιάστηκε  το 1946, σαν μια χορευτική έκφραση της "κτητικής και καταστροφικής αγάπης".


Στη  χορογραφία της η Γκράχαμ επιλέγει κινήσεις βίαιες, επιθετικές, οξείες και αιχμηρές, με μεγαλη σφοδρότητα.
Η χορευτική της προσέγγιση στοχεύει να ερμηνεύσει στη σκηνή τα βαθιά  υπαρξιακά ζητήματα .

Η μουσική του Μπάρμπερ ακριβής, γραμμένη πάνω στην ηρωίδα και τα χαρακτηριστικά της ψυχοσύνθεσής της. Είναι σκοτεινή, βάρβαρη, μάγισσα μα και  ιέρεια. Απρόβλεπτη, εκδικήτρια, σαγηνευτική, θελκτική αλλά και απεχθής.
Η Μήδεια ειναι συγχρόνως  απατημένη σύζυγος, δυστυχισμένη ερωμένη και τραγική μάνα...
Ο Μπάρμπερ ακολουθεί με σαφήνεια την αισθητική κατεύθυνση της χορογράφου. Το μαρτυρούν οι ενδείξεις δυναμικής και χρωματισμών στην παρτιτούρα του, μα και η διάθεσή του να αφήνει στη μελωδική του γραμμή ίχνη περιστασιακών πειραματισμών με στοιχεία ατονικότητας.


Oι δυο καλλιτέχνες δημιουργοί, χορογράφος και συνθέτης "χρησιμοποιούν" τις  μυθικές φιγούρες για την προβολή ψυχολογικών καταστάσεων, όπως ζήλια και εκδίκησης που είναι διαχρονικές.

Τόσο στο χορό όσο και στη μουσική, διακρίνονται  αρχαϊκά ιδιώματα και ως προς τη δομή ακολουθείται η μορφή της ελληνικής τραγωδίας.

Martha Graham - CAVE OF THE HEART:

Samuel Barber: "Medea, Ballet Suite, Op. 23"

Λίγα χρόνια αργότερα από την επταμερή Σουίτα μπαλέτου "Medea , Op. 23", ο Μπάρμπερ επιλέγει τα "μεγαλύτερης δύναμης" -κατ' αυτόν- μέρη της και δίνει μια σύνθεση για μεγάλη ορχήστρα ενός μέρους που τιτλοφορείται: "Dance of Vengeance της Medea".
Έκανε πρεμιέρα το 1956  με τον Δημήτρη Μητρόπουλο από το πόντιουμ να διευθύνει την Φιλαρμονική της Νέας Υόρκης.
Πρόκειται για σύνθεση όπου o συνθέτης μεταφέρει τη στοχαστική διάθεση του θέματος με ταυτότητα προσωπική, δοσμένη σε μοντέρνο ιδίωμα. Επιτελεί να φωτίσει το δίπτυχο: "Μήδεια και εκδίκηση" σε μια απόπειρα σκιαγράφησης του χαρακτήρα της τραγικής ηρωίδας, που η εκδίκηση την οδηγεί στο πιο αποτρόπαιο έγκλημά της...

Samuel Barber: "Dance of Vengeance της Medea":

"Τσαϊκόφσκυ - Μπραμς: η πρώτη τους επεισοδιακή συνάντηση"

Ο ένας, Γερμανός. Από τους σπουδαιότερους συνθέτες,  ο τελευταίος κλασικός του μεγάλου ρομαντισμού στο λυκόφως του 19ου αι...
Ο άλλος, Ρώσος.  Ένας ρομαντικός, διαχρονικά δημοφιλής στο φιλόμουσο κοινό παγκοσμίως...

Οι δυο τους μοιράζονται την ίδια μέρα γενεθλίων, σαν σήμερα, 7 Μαΐου, με επτά χρόνια διαφορά.Το  1833 ο Γιοχάνες Μπραμς και το 1840 ο Πιοτρ Ίλιτς Τσαϊκόφσκυ.

Ο Μπραμς, είναι ο συνθέτης που επέδειξε σεβασμό προς την παράδοση, τον ρυθμό και τις φόρμες της απόλυτης μουσικής.
Ο Τσαϊκόφσκυ χαρακτηρίζεται από λυρική διάθεση, συναισθηματική δύναμη και έντονη εκφραστικότητα..



Είναι γνωστό  πως ο ρώσος συνθέτης αντιπαθούσε τη μουσική του Μπραμς, αλλά και τον απέρριπτε ως "ατάλαντο μπάσταρδο".
Έτσι, έχει ενδιαφέρον να τρυπώσουμε στο σπίτι του βιολιστή Μπρόντσκυ στη Λειψία, όπου είναι καλεσμένοι για το εορταστικό δείπνο αρκετοί καλλιτέχνες και θα ερμηνευτεί το αναθεωρημένο Τρίο του Μπραμς...
Είναι 1888 και ο 48χρονος Τσαϊκόφσκι πραγματοποιεί περιοδεία στη Δ. Ευρώπη. Στο σπίτι του Μπρόντσκυ θα έχει την πρώτη, επεισοδιακή συνάντησή του με τον Μπραμς...

Διαβάζουμε:

"Μπαίνοντας στου Brodsky για το δείπνο, άκουσα ήχους από πιάνο, βιολί και τσέλο. Έκαναν πρόβες για τη συναυλία της επόμενης μέρας του νέου Τρίο του Μπραμς και ο γερμανός βρισκόταν στο πιάνο.[...]
-Ευτυχισμένος ο καινουργιος χρόνος, κύριε Μπραμς, είπε ο Πιοτρ Ίλιτς, που από το δυνατό θυμό του είχε λίγο κοκκινίσει....Ο Μπραμς γέλασε μ'ένα κοφτό και βραχνό γέλιο που απότομα σταμάτησε όπως είχε αρχίσει.[...]
Ο Μπραμς στεκόταν με τα πόδια ανοιχτά, έχοντας τα χέρια λίγο μακριά από το παχύ σώμα, κάτι που τού δημιουργούσε δυσφορία, ενώ τον έκανε άκομψο.[...]
-Σάς αρέσει η Λειψία; ρώτησε ο Μπραμς, βάζοντας στο στόμα του ένα μακρύ, μαύρο πούρο...[...]
Ο Μπραμς μιλούσε με έντονα βόρεια γερμανική προφορά, με μικροδιακοπές και τονισμένη την πρώτη συλλαβή κάθε λέξης.
Η Βιέννη δεν άφησε τα ίχνη της πάνω του, σκέφτηκε ο Πιοτρ Ίλιτς. Εξίσου ελάχιστα στην προσωπικότητα , όπως και στη μουσική του.Είναι απότομος ο τρόπος ομιλίας του.Το πρόσωπό του μού θυμίζει το πρόσωπο ενός παπά με τα πυκνά γκρίζα γένεια και τα λεπτά γκρίζα μαλλιά[...]
Επίσης το μακρύ σκούρο παλτό του έχει κάτι το παπαδίστικο[...] Αλλά γιατί βάζει τόσο κοντά παντελόνια;Δεν ταιριάζουν με το μακρύ παλτό.Φορά επίσης τρομερά άκομψες μπότες!
-Αργότερα θα παίξουμε μερικά κομμάτια, είπε ο γερμανός δάσκαλος, [..] Ίσως να μην ανταποκρίνεται στις προτιμήσεις σας, είπε ο Μπραμς, συνεχίζοντας να στεκεται απέναντι στον ξένο, για τον οποίο γνωριζε ότι δεν εκτιμούσε τη μουσικη του, κρατώντας στο ένα χέρι το πούρο και στο άλλο τον καφέ.
-Δεν είναι ούτε έντονα πικάντικο, ούτε λαμπερό, συνέχισε, κοιταζοντας τον ρώσο και κάπως ειρωνικά, ο Τσαικόφσκυ[...]
Όλοι μεσα στο δωμάτιο περίμεναν με ανυπομονησία πώς θα αντιδρούσε στην απροκάλυπτη επίθεση του μεγάλου άνδρα.
Η συζήτηση γινόταν αφόρητη για τον Τσαϊκόφσκυ. Ανακουφισμένος κάθισε στον καναπέ.
-Ας ακούσουμε το Τρίο, είπε..."

("Παθητική συμφωνία", Κλάους Μαν-κλασική λογοτεχνία, εκδ. Σ.Ι.Ζαχαρόπουλος, μτφ. Μ. Νικολάτου, σελ. 67 έως 71)

Για την ιστορία, να αναφέρουμε πως του Τσαϊκόφσκυ δεν του άρεσε το Τρίο κι έλεγε για τον  γερμανό συνθέτη πως ήταν πολύ καλύτερος για παρέα και για ποτό παρά ως συνομιλητής και μουσικός.

1. Brahms: "Piano Trio in C minor, op 101",  Istomin-Stern-Rose:

Την επόμενη μέρα ο Τσαϊκόφσκι παρακολούθησε τη συναυλία του Μπραμς, και κείνος ανταπέδωσε  ευγενικά παρακολουθώντας μια πρόβα για την πρεμιέρα της Σουίτας Νο. 1 του Τσαϊκόφσκι, κρίνοντας θετικά μόνο το πρώτο από τα έξι μέρη της, ενώ τα υπόλοιπα τα χαρακτήρισε "παιδαριώδη".
Το μέρος που άρεσε στον Μπραμς ήταν η εισαγωγή και φούγκα δομημένα σύμφωνα με τα πρότυπα της μπαρόκ.

2. Tchaikovsky: "Suite No. 1, Dimitri Mitropoulos:

"Δυο Εβραίοι", ο πλούσιος κι ο φτωχός...(Χάρτμαν- Μουσόργκσκυ)

Viktor Hartmann

Ο Βίκτωρ Χάρτμαν, ένας από τους διασημότερους ρώσους αρχιτέκτονες και ζωγράφους της γενιάς του γεννήθηκε σαν σήμερα 5 Μαΐου 1834.

Στους φίλους της κλασικής μουσικής, ο Χάρτμαν είναι γνωστός από την βαθιά φιλία του με τον Μόδεστο Μουσόργκσκυ, μέλος της περίφημης Ομάδας των Πέντε, με πιο γνωστό το έργο του για πιάνο : «Εικόνες από μια Έκθεση», το οποίο εμπνεύστηκε από μια εικαστική έκθεση του ζωγράφου φίλου του, μετά τον θάνατό του μόλις στα τριάντα εννιά…
Σε μορφή σουίτας παραμένει έργο αναφοράς της πιανιστικής φιλολογίας.

Σήμερα οι περισσότεροι πίνακες είναι χαμένοι μα παραμένει η μουσική του Mουσόργκσκυ, που συνέθεσε μέσα σε ελάχιστες βδομάδες, να τους περιγράφει και απεικονίζει μουσικά:

Χάρτμαν: «Ο πλούσιος Εβραίος»

«Ξωτικό», «Κεραμεικός», «Το Παλιό Κάστρο», «Baba Yaga»( η μάγισσα της λαϊκής Ρωσικής παράδοσης με τα κοτίσια πόδια), «Μεγάλη Πύλη του Κιέβου», «Κατακόμβες», αλλά και τους «Δυο Εβραίους».
Μια μουσική περιγραφή από μια φανταστική περιήγηση ανάμεσα στους πίνακες του φίλου του...

Ο Μουσσόργκσκυ προσθέτει κι ένα κομμάτι με τον τίτλο «Promenade = Περίπατος», που παριστάνει τον επισκέπτη που περιδιαβαίνει στο χωρο της έκθεσης. Γιάυτ  υπό μορφήν ιντερλουδίου παρουσιάζεται  παραλλαγμένο ανάεσα στους πίνακες δηλώνοντας πως ο επισκέπτης κοντοστέκεται και επεξεργάζεται το κάθε εικαστικό δημιούργημα.

Το τελευταίο, «Δυο Εβραίοι», δεν πρόκειται για έναν, αλλά για δυο ξεχωριστούς πίνακες του Χάρτμαν.

Χάρτμαν: «Ο φτωχός Εβραίος»

Στον πρώτο απεικονίζει έναν σοβαρό άνδρα, προφανώς ισχυρό οικονομικά, καλοντυμένο και ευπαρουσίαστο, με πλούσια γενειάδα, να φορά τον χαρακτηριστικό, ιουδαϊκό πίλο, κατασκευασμένο από ακριβό υλικό, ενώ
στον δεύτερο έναν φτωχό, καταπονημένο ασπρομάλλη γέροντα, με χαμηλωμένο το βλέμμα, ακουμπισμένο σε μαγκούρι και τα χέρια σταυρωμένα. Μάλλον,  ζητιανεύει.

Λέγεται πως ο Χάρτμαν έκανε τα σχέδια όταν ταξίδεψε στην  Πολωνία. Είδε τους δυο εβραίους στο γκέτο της Βαρσοβίας γι' αυτό οι δυο πίνακες συχνά αποκαλούνται και «Δυο Εβραίοι Πολωνοί».

Τα δυο έργα τέχνης ήταν ιδιοκτησία του Μουσόργκσκυ.



To ακούμε από τον Βλαντιμίρ Χόροβιτς σε ζωντανή ηχογράφηση από το Carnegie Hall  το 1948, μια και σαν σήμερα 5 Μαΐου του 1891 άνοιξε τις πύλες του αυτός ο ναός της Μουσικής.

Pictures at an Exhibition: Samuel Goldenberg & Schmuyle / Vladimir Horowitz:

Το έργο ενορχήστρωσε ο Μωρίς Ραβέλ, απ' όπου θα ακούσουμε το μέρος από τη Συμφωνική του Σικάγο με τον Sir Γκέοργκ Σόλτι να τους κατευθύνει από το πόντιουμ...

Ο Μουσόργκσκυ σε αυτό το μέρος του έργου του, συνδυάζει μουσικά τις δυο εικαστικές δημιουργίες προβάλλοντας δυο θέματα, ένα για κάθε πρόσωπο, προκειμένου να εστιάσει στη διαφορά του πλούσιου και φτωχού άντρα, του πλούσιου Goldenburg και του επαίτη Schmuyle.
Ο Ραβέλ αναθέτει το αρχικό θέμα αποκλειστικά στα τοξοτά έγχορδα. Ακούγεται επιβλητικό και μεγαλοπρεπές με εναλλαγές στακάτι και προσωδιών.
Το επόμενο θέμα, ακολουθεί πιο ενεργητικό ρυθμό στις ψηλότερες περιοχές  και η λαμπρότητά του οφείλεται κατά πολύ στην επιλογή του ηχοχρώματος...Η τρομπέτα με σουρντίνα, ακολουθεί ένα γάργαρο ρυάκι από τρίηχα δεκάτων έκτων και αποτζιατούρες, συνδυαστικά με όμποε και φαγκότο.

Pictures At An Exhibition: «Samuel Goldenberg & Schmuyle»:

Η Μουσική και η Ζωγραφική είναι δυο τέχνες που έχουν συναντηθεί και αλληλεπιδράσει κατά τη διάρκεια της ιστορικής τους πορείας, πολλάκις. Πολύ συχνά ένας ήχος δημιουργεί την εντύπωση ενός χρώματος και αντίστοιχα τα χρώματα συχνά εμπνέουν και φέρνουν αυθόρμητα στο νου μελωδικά μοτίβα, όπως στην περίπτωση των «Εικόνων» του Μουσόργκσκυ, μέρος του οποίου απολαύσαμε σήμερα.



Περισσότερα για τον Χάρτμαν και τις Κατακόμβες του Μουσσόργκσκυ, μπορείτε να διαβάσετε σε παλαιότερο κείμενό μου εδώ.

"Βαλπούργια Νύχτα και Μουσική"

«Βαλπούργια Νύχτα»- σύναξη των Μαγισσών στο βουνό Brocken.
Αφίσα, για την παράσταση του «Φάουστ» του Γκαίτε, με τον Lewis Morrison, έναν από τους
σπουδαιότερους παγκοσμίως ηθοποιούς στο ρόλο του Μεφιστοφελή.

Η αποψινή νύχτα της 30ής του Απρίλη ξημερώνοντας Πρωτομαγιά, είναι γνωστή ως «Βαλπούργια Νύχτα ή Νύχτα των Μαγισσών».

Νύχτα, κατά την οποία λαμβάνουν χώρα τελετουργίες μαγισσών που συγκεντρώνονται στην κορυφή Brocken της οροσειράς Harz με άλλους δαίμονες, πνεύματα σκότους και ξωτικά για να γιορτάσουν τον ερχομό της άνοιξης.
Πήρε το όνομά της από την αγία Βαλπούργη, που συνέβαλε στον εκχριστιανισμό των γερμανικών φύλων και για το έργο και τις αρετές της ανακηρύχτηκε αγία που γιορτάζεται την 1η Μαΐου. Γιορτή, που  συνδέθηκε με τα παγανιστικά έθιμα της παραμονής της πρωτομαγιάς.Τις Βαλπούργιες Νύχτες, που αναδύονται από τα Μεσαιωνικά χρόνια  γίνονται οργιαστικές τελετές, με καθαρτήριους χορούς και άναμμα μεγάλων, υπαίθριων πυρκαγιών και τις μάγισσες να διαπράττουν τη μαγεία τους αναδυόμενες απ’το σκοτάδι και πάνω σε πύρινα σκουπόξυλα.

Περιγραφή της Νύχτας των Μαγισσών κάνει ο Γκαίτε στην αρχή της τελευταίας πράξης του αριστουργήματός του: «ΦΑΟΥΣΤ», που τιτλοφορείται: «Η Νύχτα της Βαλπούργης»:

H Βαλπούργια νυξ

Praetorius Blocksberg

(Στα όρη του Χαρτς)

ΜΕΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ:

Θέλεις ένα σκουπόξυλο; Ήθελα να’χω εγώ

τον τράγο τον πιο δυνατό, τον πιο γοργό[…]

ΦΑΟΥΣΤ

Μεσ’τον λαβύρινθο των λόγγων να πλανάσαι

στους βράχους ύστερα ν’αναρριχάσαι

που αιώνι’ αναβρύζουν, πέφτουν τα νερά

αυτή’ναι τέτοιων δρόμων η χαρά

Η άνοιξις μεσ’στη σημύδα κλώθει

ως και το πεύκο αρχίζει να τη νοιώθει[…]

ΦΑΟΥΣΤ-ΜΕΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ-ΛΑΜΠΥΡΙΣ

(εν αμοιβαίω άσματι)

Ιδού μπαίνομεν στη σφαίρα των ονείρων, της μαγείας

έλα συ, φιλοτιμήσου να μας φέρεις εκεί πέρα

στις απέραντες εκτάσεις μυστηρίου κι ερημίας[…]

Ρύακες μες στα χορτάρια

τρέχουνε και στα λιθάρια

Άκουσα μουρμουρισμόν;

ή τραγούδια, ή λυγμόν;

Είναι τάχα η φωνή ουρανίων ημερών;

Πόθους, έρωτα υμνεί

elibrary.club

κι η ηχώ αντιφωνεί[…]

ΜΕΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ

Ο Μαμμωνάς ο άρχων για την παννυχίδα

τ’ ανάκτορά του μεγαλοπρεπώς φωταγωγεί

να φθάσει δεν αργεί το σμήνος

των οργιαστών, ωσάν την καταιγίδα

ΦΑΟΥΣΤ

Φρενιάζει στον αέρα η τρικυμία

με πόση με κτυπά μανία!

ΜΕΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ

Επύκνωσε η καταχνία το σκότος

μέσα στα δάση, άκουσε ποιος κρότος

οι κουκουβάγιες τρομαγμένες φτερουγίζουν

άκουσε, πώς οι στύλοι, τρίζουν![…]

ΧΟΡΟΣ ΜΑΓΙΣΣΩΝ

Ο δρόμος είν’ευρύχωρος ποιος μας βιάζει;

σε στρίμωξη τόσο μεγάλη;

ξεσχίζει το σκουπόξυλο κεντάει το διχάλι[…]

Το μαγεμένο μύρωμα δίνει σε μας καρδιά

κάθε κουρέλι γίνεται περίφημο πανάκι

και κάθε σκάφη, καϊκάκι![…]

ΜΕΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ

Στριμώχνονται και σπρώχνονται

γλιστρούν και πλαταγούν

λάμπουν, σπιθοβολούνε και βρωμολογούν!

ΦΑΟΥΣΤ

Να!βλέπω λάμψιν και καπνού στροβιλισμόν!

εκεί, το πλήθος σπεύδει προς τον πειρασμόν!

Εκεί, θα λύνονται αινίγματα πολλά!

ΜΕΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ

…αλλά και δένονται πολλά!![…]

ΦΑΟΥΣΤ

Τι ηδονη!Τι πόνος!Αχ, αδυνατώ

Το βλέμμα ν’αποσπάσω απ’αυτό..

ΜΕΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ

Μαγεία είναι, ευκολόπιστε, ανόητε, μωρέ…»

(Γκαίτε, ΦΑΟΥΣΤ, μτφ:Αρ. Προβελέγγιος, εκδ. Ι.Ν Σιδέρης)

***

1. ΒΑΛΠΟΥΡΓΙΑ ΝΥΧΤΑ και ΜΕΝΤΕΛΣΟΝ:

Από το παραπάνω απόσπασμα εμπνεύστηκε ο Φέλιξ Μέντελσον την καντάτα του: «Die erste Walpurgisnacht».
Πρόκειται για μια κοσμική καντάτα για 4 σολίστες όλων των φωνητικών κατηγοριών, χορωδία και ορχήστρα. Αναπτύσσεται σε εννέα μέρη και την εισαγωγή που προηγείται.

Ο Γκαίτε είχε προτείνει στον φίλο του Καρλ Τσέλτερ να μελοποιησει το κείμενο, ο οποίος παρά τις προσπάθειές του δεν ολοκλήρωσε τη σύνθεση.
Μην σας φανεί παράξενο, όμως ο Τσέλτερ υπέδειξε στον Γκαίτε για την εργασία τον 12χρονο -τότε- Μέντελσον, πρόταση, για την οποία ο ποιητής κράτησε επιφυλάξεις.
Ο Μέντελσον, καταπιάστηκε πολύ αργότερα και η προσπάθειά του δεν ολοκληρώθηκε ως το 1832, χρονιά θανάτου του Γκαίτε. Ωστόσο, παρουσιάστηκε αρκετά αργότερα και μετά από πολλές αναθεωρήσεις, το 1842.
Κάποιοι αναλυτές κάνουν λόγο για ρηχή μουσική, την οποία αν άκουγε ο Γκαίτε δεν θα ενέκρινε, καθώς δεν εμβαθύνει στα φιλοσοφικά νοήματα του γερμανού ποιητή, ενώ άλλοι μιλούν για λαμπρό, αριστοτεχνικό έργο με επιρροές από το «Όνειρο Νυχτερινής Σύναξης Μαγισσών» 5ο και τελευταίο μέρος απ’τη «Φανταστική Συμφωνία» του Μπερλιόζ, που είναι συνθέσεις της ίδιας περιόδου.
Eδώ, αξίζει να αναφέρουμε πως την καντάτα επαίνεσε μετά την ακρόασή της κι ο Μπερλιόζ για την τελειότητα και τη συνάφεια φωνών και οργάνων.

Θα την απολαύσουμε υπό την καθοδήγηση του τρανού Christoph von Dohnányi, φυσικά με την  Ορχήστρα του Κλίβελαντ, η σχέση του με την οποία διήρκεσε δύο ολόκληρες δεκαετίες:

F.Mendelssohn – Die erste Walpurgisnacht. Op. 60

2. ΒΑΛΠΟΥΡΓΙΑ ΝΥΧΤΑ,  GOUNOD και ΜΠΑΛΕΤΟ:

H Βαλπούργια Νύχτα παρουσιάστηκε κι ως μπαλέτο-μέρος της όπερας του Σαρλ Γκουνώ «Φάουστ», ενός από τα σπουδαιότερα έργα του γαλλικού ρομαντισμού.
Είναι έργο εμπνευσμένο και αυτό από το ποιητικό κείμενο του Γκαίτε.
Η χορογραφία αποτυπώνει το πανηγύρι των νεκρών κατά τη διάρκεια της 30ής του Απρίλη, όταν απελευθερώνονται οι ψυχές και περιπλανώνται όπως και όπου επιθυμούν.
Τα βήματα των χορευτών ακολουθούν τη μυστηριακή ατμόσφαιρα που σκιαγραφούν οι μελωδίες… Η σκηνή που μουσικά πλάθει ο Γκουνώ διαδραματίζεται στα όρη Χαρτς. Εκεί, που ο Μεφιστοφελής υπόσχεται στον Φάουστ να του χαρίσει δυνατές συγκινήσεις με πανώριες γυναίκες κι έτσι συναντούν τις μάγισσες που τους διασκεδάζουν με φωτιές, οργιαστικές τελετές και σαγηνευτικούς πειρασμούς καθόλη τη διάρκεια της νύχτας.

Να υπενθυμίσουμε πως ο Γκουνώ γνώρισε τον «Φάουστ» του Γκαίτε από την αδερφή του Φέλιξ Μέντελσον, Φάννυ, το 1839. Από τότε δεν αποχωριζόταν ποτέ το βιβλίο.Το είχε πάντα μαζί του ώστε να σημειώνει σκέψεις που του  γεννούσε η ανάγνωσή του και ίσως χρησιμοποιούσε όταν θα αποφάσιζε να κάνει όπερα με αυτό σαν θέμα. Μέχρι να ξεκινήσει η σύνθεση να παίρνει μορφή, πέρασαν 2 και πλέον δεκαετίες…

Gounod: Faust-Walpurgis Night / ΜΑΓΙΑ ΠΛΙΣΕΤΣΚΑΓΙΑ

To Μάιο του 1980 στο Λινκολν Σέντερ της Ν.Υόρκης παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από το Théâtre National de l'Opéra ως ανεξάρτητο μπαλέτο, τιτλοφορούμενο «Walpurgisnacht Ballet ». 
H χορογραφία στηρίχτηκε σε κείνη του Μπαλανσίν, για την παραγωγή του Μόντε Καρλο το 1925 από τα Ρωσικα Μπαλέτα του Ντιάγκιλεφ.

Charles Gounod: «Walpurgisnacht Ballet»

χορογραφία: George Balanchine

3. ΒΑΛΠΟΥΡΓΙΑ ΝΥΧΤΑ, BRAHMS Duet

O Γιόχαν Μπραμς στήνει ένα ντουέτο για σοπράνο και μέτζο ή άλτο και πιάνο με τίτλο: "Walpurgisnacht"

Είναι το 4ο και τελευταίο ληντ του κύκλου: "Balladen und Romanzen,Op. 75", που συνέθεσε το 1878.
Η "Βαλπούργια νύχτα" του γερμανού συνθέτη ξεκινά με μια συζήτηση ανάμεσα σε μητέρα και κόρη. Όταν το κορίτσι ακούει τις βροντές από μακριά, η μητέρα τής εξηγεί πως πρόκειται για θορύβους από μάγισσες, καθώς ξημερώνει Πρωτομαγιά. Οι μάγισσες, προσθέτει, εμφανίζονται πάνω σε σκούπες.
Το κορίτσι παρατηρεί ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας και η δική τους σκούπα λείπει, ενώ το κρεβάτι της μάνας είναι άθικτο. Η μητέρα αναγκάζεται να ομολογήσει πως είναι μάγισσα και τη νύχτα είχε πετάξει στην κορυφή Brocken για το πανηγύρι των Μαγισσών. 

Ο Μπραμς σε αυτό το σημείο υπογραμμίζει ένταση της δυναμικής για να προκαλέσει και συναισθηματική ένταση και χρησιμοποιώντας ευρηματικότατα ένα διάστημα 4ης αυξημένης, το γνωστό στη μουσική "τρίτονο του διαβόλου", απομακρύνεται για λίγο από την  αρχική τονικότητα με μια μουσική τραχύτητα, καθόλα ταιριαστή στο θέμα.

Brahms: "Walpurgisnacht", Duet

Στην ΕΙΚΟΝΑ: «Βαλπούργια Νύχτα»- σύναξη των Μαγισσών και δαιμονικών πλασμάτων στο βουνό Brocken.
Αφίσα, για την παράσταση του «Φάουστ» του Γκαίτε, με τον Lewis Morrison, έναν από τους σπουδαιότερους παγκοσμίως ηθοποιούς στο ρόλο του Μεφιστοφελή.

Λόενγκριν: Καβάφης-Βάγκνερ

«Η εμφάνιση του Λόενγκριν», Walter Crane 

Oμορφοφορεμένη η καλημέρα μου σήμερα, φίλοι μου!
Ντυμένη με ένδυμα ποιητικό, κεντημένο με Αλεξανδρινά σιρίτια.

Σαν σήμερα γεννήθηκε και πέθανε ο μεγάλος μας ποιητής Κ.Καβάφης (29 Απριλίου 1863 - 29 Απριλίου 1933).


Και με αφορμή τον Αλεξανδρινό ποιητή μας σας μεταφέρω στον τόπο και το χρόνο...

Έτσι, βρισκόμαστε αίφνης στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου το 1892, όταν ο Καβάφης θα παρακολουθήσει μια ιταλική παράσταση του δημοφιλούς Βαγκνερικού μελοδράματος: «ΛΟΕΝΓΚΡΙΝ».
Η επίδραση που του ασκεί, είναι κυρίαρχη τόσο, που θα εμπνευστεί δυο ποιήματα.
Αρχικά το «Λοεγκρίν» (ο ποιητής μας επιθυμούσε τον τονισμό στη λήγουσα και χωρίς "ν") και λίγο αργότερα το «Υποψία».

Ο «Λοεγκρίν» του Καβάφη είναι μια ειρωνική παρωδία πάνω στην ομώνυμη όπερα, καθώς ο μεσαιωνικός ιππότης Λοεγκρίν εμφανίζεται ως από μηχανής θεός για να σώσει το κρατίδιο της Βραβάντης και την Έλσα, κόρη του νεκρού πλέον βασιλιά του.

Ο Καβάφης επιλέγει τη σκηνή της εμφάνισης του Λοεγκρίν, για να δώσει ένα εντελώς άλλο νόημα στην ιστορία, αντιστρέφοντάς τη σε μια ανελέητη κριτική της μοναρχίας...
Στόχος του είναι να καταδείξει δραστικά το γεγονός ότι οι από μηχανής θεοί δεν είναι λύση και δεν μπορεί να ελπίζουμε σε αυτούς, αφού στην πραγματική ζωή δεν εμφανίζονται ποτέ.

«Λυπάται ο καλός ο βασιλεύς την Έλσα

και προς τον Aυλικό τον Κήρυκα γυρίζει.

Καλεί ο Κήρυξ, και οι σάλπιγγες ηχούνε.

A βασιλέα, σε παρακαλώ ακόμη,

ακόμη μια φορά ο Κήρυξ να καλέσει.

Ο Κήρυξ πάλι προσκαλεί.

Σε ικετεύω,

πέφτω στα πόδια σου. Λυπήσου με, λυπήσου.

Είναι μακριά, πολύ μακριά και δεν ακούει.

Για τελευταία μια φορά ο Κήρυξ τώρα

ας προσκαλέσει. Ίσως θα φανεί.

Ο Κήρυξ

εκ νέου προσκαλεί.

Και νά, σαν κάτι

άσπρο εις τον ορίζοντα εφανερώθη.

Εφάνηκεν, εφάνηκεν – είναι ο κύκνος».

***

Την ίδια χρονιά στο άλλο ποίημά του «Υποψία»:

Και ποιος θα ομιλήσει το χειρότερο.

(Aυτό καλύτερα να μη ελέγονταν).

Ποιος θα ’λθει να μας πει (Μη τον ακούσομεν.

Μη τον ακούσομεν. Θα τον ηπάτησαν)

την άδικη κατηγορία· κ’ έπειτα

το κάλεσμα, το ξανακάλεσμα του Κήρυκος,

τον ένδοξο τον ερχομό του Λοεγκρίν 

κύκνο, και μαγικό σπαθί, και άγιο Γκραλ 

αι επί τέλους την μονομαχίαν του,

εις την οποίαν τον ενίκησεν ο Τελραμόνδος».

Να θυμίσουμε πως το λιμπρέτο της τρίπρακτης ρομαντικής όπερας είχε γράψει ο ίδιος ο Βάγκνερ, όπως συνήθιζε.
Πρωτοπαρουσιάστηκε στη  Βαϊμάρη, το καλοκαίρι του 1850 απουσία του Βάγκνερ, καθώς ο καλλιτέχνης είχε αυτοεξοριστεί στην Ελβετία, λόγω της συμμετοχής του στην Επανάσταση του 1849.
Την ορχήστρα διηύθυνε ο τότε καρδιακός φίλος-υποστηρικτής του, μετέπειτα πεθερός του, Φραντς Λιστ.
Ο θρύλος θέλει τον Βάγκνερ να κάθισε στο ξενοδοχείο "Κύκνος" της Λουκέρνης(με όποια σημειολογία συνεπάγεται η επιλογή του ονόματος) με το ρολόι στο χέρι, μεταφερόμενος νοερώς στη Βαϊμάρη.

Για να συνταιριάξουμε μουσικά το ποίημα, θα ανατρέξουμε στην πρώτη πράξη του μελοδράματος όπου γίνεται η συνάντηση του Λόενγκριν με την Έλσα της Βραβάντης, που φυλακισμένη κατηγορείται για τη δολοφονία του αδερφού της. Η κοπέλα δεν κάνει καμμιά προσπάθεια να υπερασπιστεί τον εαυτό της, καθώς σε όραμα έχει δει πως θα έρθει ο μυστηριώδης, γενναίος ιππότης να σώσει την τιμή της.Ο ιππότης εμφανίζεται από το ποτάμι, πάνω σε μια βάρκα που τη σέρνει ένας κύκνος.
Θα ξιφομαχήσει και θα νικήσει τον κόμη Τελράμουντ …
Oι προσευχές του πλήθους να κυριαρχήσει το δίκαιο που προηγήθηκαν, εισακούστηκαν…

Εμβληματικές, γεμάτες ένταση, με φιλοσοφική διάθεση, μα και αέρινα διάφανες, όπου απαιτείται, οι σκηνές...Επιβλητική, όλο δυναμισμό, μα και ρομαντισμό και λυρικές πινελιές και η μουσική του Βάγκνερ, σε ένα έργο που σηματοδοτεί τη μετάβαση του μουσουργού στην ώριμη περίοδό του.
Στην πρώτη πράξη, τα ηχηρά, συνθηματικά τρία σαλπίσματα προϊδεάζουν το θαύμα, τη σκηνή της εμφάνισης του μυστηριώδους ιππότη, που δεν πρέπει να αποκαλυφθεί η ταυτότητά του…Η μελωδία δονεί, σαγηνεύει…Κι η γοητεία αυτή συναρπάζει τους ακροατές με την ευαισθησία και την παντελή έλλειψη ο,τιδήποτε πομπώδους…
Ο Βάγκνερ στήνει ένα θαυμάσιο τελετουργικό. Με μαεστρία περιγράφει την ανθρώπινη ανάγκη για πίστη πως κάποιος μάς προστατεύει...Θέτει φυσικά και ζητήματα αμφιβολιών κι αβεβαιότητας, διόλου όμως παρόμοια με κείνα που το Καβαφικό ποίημα, υπονοεί…

Wagner - Lohengrin - Act I Scene II:

www.enetpress.
Τα Μουσικά Δράματα του Ρ. Βάγκνερ, Carl Dahlhaus
Αρχείο Καβάφη
Politicaldoubts.

"Nτελακρουά και Μότσαρτ"

Ντελακρουά-Αυτοπροσωπογραφία

Ο Ευγένιος Ντελακρουά, ένας από τους μεγαλύτερους ρομαντικούς ζωγράφους του 19ου αι, γεννήθηκε σαν σήμερα, 26 Απριλίου 1798.

Ο Ντελακρουά μπορεί να είναι γνωστός για τα εικαστικά του αριστουργήματα-εμπνεύσεις από τη Γαλλική και Ελληνική επανάσταση, όμως θα πρέπει να γνωρίζουμε πως υπήρξε και "Εραστής της ΜΟΥΣΙΚΗΣ"!

Μικρός, είχε δείξει ιδιαίτερη κλίση στη μουσική τέχνη με τον δάσκαλό του στο βιολί να τον επαινεί τόσο, που ο μικρός Ευγένιος είχε αποφασίσει να ασχοληθεί με αυτήν, όταν θα μεγάλωνε…Τον κέρδισε όμως η Ζωγραφική...

Πρόσφατα τέλειωσα ένα από τα βιβλία της σειράς "The Journal of Eugene Delacroix", με πολλά κείμενα, άρθρα, σημαντικά έγγραφα, που πραγματικά αποτελούν πηγή γνώσης ζωτικής σημασίας όχι μόνο για τις πληροφορίες τέχνης και πολιτιστικής ιστορίας που παρέχουν,  αλλά και γιατί αναφέρονται στις δημιουργικές και πνευματικές ανησυχίες του Ντελακρουά συνδυαστικά με κείνες των καλλιτεχνών της εποχής του.

Ο Ντελακρουά θαύμαζε πολύ τη μουσική των συγχρόνων του Ροσσίνι και Σοπέν.
Ιδιαίτερα με τον δεύτερο,  όπως γνωρίζουμε, ήταν προσωπικός φίλος. Είχε μάλιστα φιλοτεχνήσει τα πορτραίτα του "ποιητή του πιάνου" και της ερωμένης του, Γεωργίας Σάνδη.

Το 1855, όταν ο Ντελακρουά εργαζόταν στο Παρίσι για τις αγιογραφίες στον Άγιο Σουλπίκιο εμπνεύστηκε από την εκκλησιαστική μουσική, καθώς ήταν πεπεισμένος πως "τίποτα δεν μπορεί να συγκριθεί με το συναίσθημα που προκαλείται από τους μελωδικούς ήχους, την αρμονία τους και πείστηκε για το πόσο συνταιριάζουν εκφραστικά τα χρώματα, με τις αποχρώσεις του συναισθήματος!"

Για τον Ντελακρουά, όμως, πάνω απ’όλα ήταν η μουσική του ΜΟΤΣΑΡΤ!
Την προτιμούσε από κείνη του Μπετόβεν, που ενώ θαύμαζε, αποκαλούσε: "άγρια, ηχητική πρωτοτυπία". Είχε την αίσθηση, όπως έλεγε, πως ο Μπετόβεν "γυρίζει την πλάτη του στις αρχές, αντίθετα με τον Μότσαρτ που παραμένει πιστός στην τάξη και ενότητα". 
Φυσικά δεν αμφισβητούσε τη μεγαλοσύνη του Μπετοβενικού έργου, όπως και εκπροσώπων άλλων τεχνών, π.χ του Ρούμπενς από τους εικαστικούς ή του Σαίξπηρ από τους συγγραφείς.
Ωστόσο, θεωρούσε πιο ολοκληρωμένη την τέχνη των Ρακίνα και Μότσαρτ, που  αντιπροσώπευαν μια μορφή "αιώνιας ομορφιάς".

Ανάμεσα στα Μοτσάρτια έργα, ιδιαιτέρως αγαπημένο του ήταν η ουβερτούρα από το "Μαγικό Αυλό" και η όπερα "Ντον Τζοβάννι".
Ιδιαίτερα το δεύτερο, είναι εκείνο, που αναφέρει πιο συχνά και πάντα με την ίδια θέρμη, κι όταν το πρωτοείδε, το χαρακτήρισε: "αριστούργημα του ρομαντισμού!"…
Δεν άντεξε και λέγεται πως ξαναείδε την όπερα μετά από τρεις μέρες.
Κι έπειτα, στο σημειωματάριό του κάνει λόγο για "κράμα κομψότητας και εκφραστικότητας, δραματικού και κωμικού στοιχείου, ειρωνίας και τρυφερότητας".
Τονίζει, πως τέτοιου είδους μουσική είναι ικανή να τού εμπνεύσει μεγάλες ιδέες. Είναι μουσική, που του γεννά την επιθυμία να δημιουργήσει, καλλιτεχνικά.

Delacroix: "Don Giovanni, Last scene"

Ο Μότσαρτ, μπορούμε να πούμε, ήταν για τον Ντελακρουά το πρότυπο, το μέτρο με το οποίο μετρά τη μεγαλοφυία!

Ζωγραφίζει την τελευταία σκηνή από τον αγαπημενο του "Ντον Τζοβάννι", εικαστικό έργο που ανακαλύφθηκε πρόσφατα..


Σε αυτό το εικαστικό, ο Ντελακρουά αποτυπώνει την τελευταία σκηνή της όπερας, στην οποία λαμβάνουν μέρος ο Δον Ζουάν, ο Λεπορέλλο και η δόνα Ελβίρα.
Σκηνή, έντονα φορτισμένη συναισθηματικά. 
Παρότι ο γυναικοκατακτητής ετοιμάζεται για το δείπνο με τον παράξενο καλεσμένο του, οι σκούρες αποχρώσεις, που επιλέγει να χρησιμοποιήσει ο Ντελακρουά, φανερώνουν την ένταση των στιγμών που θα ακολουθήσουν…

Ο Λεπορέλο σερβίρει τον αφέντη του...
Σε λίγο η δόνα Ελβίρα εμφανίζεται και ικετεύει τον άκαρδο Δον Ζουάν να αλλάξει τρόπο ζωής και συμπεριφοράς.
Εκείνος, αδιάφορος, είρων και κυνικός, την σπρώχνει. Γεμάτος έπαρση αποθεώνει τις υλικές απολαύσεις, το κρασί και τις γυναίκες...
Είναι ένας επικούρειος, που προκαλεί ανερυθρίαστα το θείο και τον θάνατο που οσονούπω εμφανίζεται  με τη μορφή του "πέτρινου" φίλου...

Απολαμβάνουμε και μουσικά τη εικαστική αποτύπωση του μεγάλου ζωγράφου που σήμερα γιορτάζουμε τα γενέθλιά του με ένα από τους διασημότερους βαθύφωνους στο ρόλο, τον Cesare Siepi.
Την χορωδία και τη Φιλαρμονική της Βιέννης διευθύνει ο Βίλχελμ Φουρτβαίνγκλερ:

MOZART: "Don Giovanni", Cesare Siepi:

The Journal of Eugene Delacroix - Arts and Letters
aplvblog/delacroix-don-giovanni