Ροντέν, η προτομή του Μάλερ...

Ο Φρανσουά Ωγκίστ Ροντέν γεννήθηκε σαν σήμερα 12 Νοέμβρη 1840 και αδιαμφισβήτατα είναι ένας ιδιοφυής καλλιτέχνης!
Διάβαζε ποίηση, μεταξύ των αγαπημένων του ποιητών ήταν ο Μπωντλαίρ, αλλά κυρίως απολάμβανε τη Μoυσική, με αδυναμία στις όπερες του Γκλουκ, ιδιαίτερα τον  "Ορφέα και Ευριδίκη" απ΄τον οποίο μάλιστα εμπνεύστηκε κάποια ομοθεματικά γλυπτά του, όπως η "έξοδος από την Κόλαση του Ορφέα και της Ευρυδίκης".

Σήμερα, θα συσχετίσουμε τον αγαπημένο γλύπτη με τον Μάλερ, καθώς ο Ροντέν φιλοτέχνησε δύο πορτρέτα του γερμανού συνθέτη, ένα σε λευκό μάρμαρο και το άλλο σε μπρούντζο.

Τον Απρίλη του 1909, ταξιδεύοντας το ζεύγος Μάλερ, Άλμα και Γκούσταβ, κάνει μια στάση στο Παρίσι, προκειμένου ο Ροντέν να φτιάξει μια προτομή του συνθέτη.
Οι δυο άντρες δεν γνωρίζουν τίποτε ο ένας για τον άλλο, είπαν όμως στον Μάλερ πως  ο Ροντέν είχε εκφράσει την επιθυμία  να σμιλέψει το κεφάλι του, για να τον κάνουν να δεχτεί να ποζάρει....
Όλα, πάνε καλά, όμως μετά από δέκα συναντήσεις ο Μάλερ χάνει την υπομονή του με το ποζάρισμα και φεύγει....

Ροντέν: "Μάλερ", ΜΕΤ

Τίποτα δεν είναι καταγεγραμμένο γι 'αυτή τη συνάντηση.Στις συνεδρίες ήταν παρούσα και η Άλμα και σε μια από τις σελίδες των "Απομνημονευμάτων " της αναφέρει:

"Ο Ροντέν σχεδόν ερωτεύτηκε τον Γκούσταβ, ως μοντέλο του. Κι όταν έπρεπε να φύγουμε από το Παρίσι, πραγματικά δυσαρεστήθηκε εμφανώς. Η μέθοδος του ήταν αντίθετη με εκείνη οποιουδήποτε άλλου γλύπτη που είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω. Πρώτα έκανε επίπεδες επιφάνειες στο ακατέργαστο υλικό του, και έπειτα πρόσθετε μικρές μπάλες από πηλό, που έπαιζε στην παλάμη του ενώ μιλούσε. Εργαζόταν προσθέτοντας υλικό αντί να αφαιρεί από αυτό..."

Επίσης, αλλού η Άλμα σχολιάζει ότι ο Ροντέν περιέγραψε το κεφάλι του Μάλερ ως "κράμα Φραγκλίνου, Φρειδερίκου του Μεγάλου και Μότσαρτ."

Ο Ροντέν αποτύπωσε τα σκληρά χαρακτηριστικά, αλλά και την νευρικότητα που εντόπισε στον Μάλερ, όμως ακόμα κι έτσι, δεν κρύβεται η αριστοκρατικότητα και το πνευματικό και καλλιτεχνικό του εκτόπισμα.Πιστός  στις ιδέες του πως ο γλύπτης απαλλάσσει το έργο του από κάθε είδους περιττό στολίδι σμιλεύει το υλικό του  προς την αναζήτηση της διάνοιας αυτού του ανθρώπου.

Ο Ροντέν δυο χρόνια αργότερα και με έμπνευση τις δυο προτομές του Μάλερ παρουσιάζει σε έκθεση ένα γλυπτό με το κεφάλι του Μάλερ να  εξέρχεται από το σκληρό μάρμαρο.

Παρόμοιο γλυπτό είχε φιλοτεχνήσει και σε αναπαράσταση του Μότσαρτ με τίτλο: "Ο Άνθρωπος του 18ου αι.", κάτι που επιβεβαιώνει την άποψή του για τον μεγάλο συνθέτη Μάλερ και ταυτόχρονα το θαυμασμό του ως καλλιτέχνη.

Oι μελετητές υποστηρίζουν πως η λέξη που θα χαρακτήριζε τα έργα και των δυο, Ροντέν και Μάλερ, είναι "Μνημειώδεις", αναφερόμενοι τόσο στις γλυπτικές συνθέσεις του Ροντέν όσο και στις συμφωνίες του Μάλερ...

Ακούμε την "Monumental 8nd Symphony", γνωστή ως "Συμφωνία των Χιλίων".
Την εποχή που ο Ροντέν ολοκλήρωσε τις προτομές του Μάλερ δίνεται η πρεμιέρα της 8ης Συμφωνίας του στο Μόναχο....Σεπτέμβριος του 1910.
Πήρε αυτό το όνομα καθώς η Oρχήστρα συμπεριλαμβάνει 170 όργανα και 850 χορωδούς.Επίσης συμμετέχουν 8 σολίστ και τρείς χορωδίες.

Πηγες: musee-rodin.fr, "Αλμα Μάλερ", Φρανσουάζ Ζιρού-εκδ. Ζαχαρόπουλος, "Gustav Mahler, Memories and Letters", Alma Mahler-εκδ. UWP, metmuseum.org, quintessentialruminations.com

Arnold Bax - Charles Dickens: "Όλιβερ Τουίστ"

Καλό Κυριακάτικο βράδυ, φίλοι μου εκλεκτοί!

Δεν σας κρύβω πως σήμερα δεν είχα το χρόνο και ως εκ τούτου το σκοπό να κοινοποιήσω κάτι, όμως η γενέθλια επέτειος του αγαπημένου μου Άρνολντ Μπαξ(8 Νοέμβρη 1883) με εκθέτουν ως ασυνεπή σε ό,τι έχω κατά νου…

Είναι αρκετές οι φορές, που έχω ασχοληθεί με το συνθέτη, έχω παρουσιάσει κάποια έργα του, έχω μιλήσει για την περιβόητη παθιασμένη σχέση του με την πιανίστα Χάριετ Koέν…
Μ’ έχει γενικώς απασχολήσει το θέμα «Μπαξ», τόσο που έφτασα να περπατώ για χάρη του στα κακοτράχαλα μονοπάτια του Τίνταγκελ, να περπατώ σχεδόν στο γκρεμό, που σχηματίζουν οι σχιστόλιθοι στο ερειπωμένο κάστρο της Κορνουάλης, προκειμένου ν’αφουγκραστώ όλα εκείνα που συνεπήραν τον Μπαξ για να πλάσει τα υπέροχα μοτίβα του στο συγκεκριμένο έργο.

Η ιμπρεσιονιστική χρήση της αρμονίας και η περίτεχνη ενορχήστρωση, που διαπνέουν τα έργα του, δεν αφήνει κανένα, πολύ ή λίγο γνώστη της μουσικής του, ασυγκίνητο.

Σήμερα, όμως θα ήθελα να συνδέσω τη μουσική του με έμπνευση, που έρχεται από τη ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ και ανήκει στα τελευταία έργα του συνθέτη, γραμμένα για τον κινηματογράφο.

Στην κινηματογραφική μουσική εισήλθε σχετικά αργά, στην ηλικία των 59, και περιλαμβάνει δυο έργα που γράφτηκαν τα τελευταία 11 χρόνια της ζωής του.
Μια μικρού και μια μεγάλου μήκους, ταινίες.

Η πρώτη, με τίτλο "Malta G.C." είναι ένα ντοκυμαντέρ σχετικό με την αντίσταση των Μαλτέζων στις αεροπορικές επιθέσεις των Γερμανών κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και η δεύτερη με τίτλο "Όλιβερ Τουίστ" εμπνευσμένη από τον ομώνυμο ήρωα του Κάρολου Ντίκενς.

Ένα βιβλίο, ορόσημο στην Παγκόσμια Λογοτεχνία, που προσφέρει απερίγραπτη συγκίνηση σε κάθε αναγνώστη, ανεξάρτητα από ηλικία.

"Από την εικονογράφηση του βιβλίου"

Κάθε φορά που διάβαζα τον «Όλιβερ Τουίστ» ως παιδί ή το ξαναδιάβαζα με τα παιδιά μου, ο συγγραφέας των φτωχών, των ανήμπορων και των αδικημένων μιλούσε στην καρδιά μας προκαλώντας ένα μεγάλο σιωπηρό ερωτηματικό, που μετατρέπεται αυτόματα σε δάκρυ , σε κόμπο, σε οργή κι αγανάκτηση…
Συναρπαστική αφήγηση, γεμάτη συμβολισμούς.

Απόψε, για χάρη του έτρεξα στη βιβλιοθήκη μου…Το αναζήτησα …και καταθέτω ένα μικρό απόσπασμα…

<<ΟΛΙΒΕΡ ΤΟΥΙΣΤ, ΚΑΡΟΛΟΣ ΝΤΙΚΕΝΣ>>

«Δεν έκανες καθόλου καλά ακόμα που το' σκασες, Όλιβερ.

Κι αν ξαναγίνει, θα το μετανιώσεις πικρά...Δε μ' αρέσει η αχαριστία.Να το ξέρεις! 

Αλλά έχε χάρη, που σε συμπάθησα. Θα σε κρατήσω κοντά μου και θα σου μάθω τη δουλειά.

Γιατί αλλιώς πας χαμένος!»

Έτσι του μίλησε ο παλιάνθρωπος ο Φάγκιν.

Και το παιδί ένιωσε την καρδιά του να βουλιάζει μέσα στον τρόμο και την απόγνωση…

Ένα βράδυ, το Τσακάλι έπιασε τον Όλιβερ παράμερα και του μίλησε .

“Γιατί δεν έρχεσαι να δουλέψεις μαζί μας;".

"Γιατί αυτό που κάνετε είναι κλεψιά!" απάντησε το παιδί.

"Και λοιπόν; Και η κλεψιά μια δουλειά είναι! Σαν όλες τις άλλες!

Έλα και δε θα βγείς χαμένος."

"Όχι!Ποτέ μου δε θα γίνω κλέφτης!" είπε ο Όλιβερ με δάκρυα στα μάτια.

"Καλά...Έτσι έλεγα κι εγώ στην αρχή.....

Περίμενε, όμως, να σε περιλάβει ο Σάικς με το βούρδουλα, και τότε τα ξανακουβεντιάζουμε!" απάντησε το Τσακάλι.

"Τι θαρρείς πως θα καταφέρεις ολομόναχος στο Λονδίνο;

Κανένας δε σε νοιάζεται!Κανένας δε σε ξέρει! 

Κανένας δε θα τρέξει να σε βοηθήσει!

Το καλό που σου θέλω, λοιπόν, κάνε ό,τι σου λένε ο Φάγκιν κι ο Μπιλ Σάικς.

Γιατί έχουν τον τρόπο να σε σακατέψουν, αν τους πάς κόντρα!».
(Κ.Ντίκενς: "Όλιβερ Τουίστ", εκδ. Νέστορας, μτφ:Δ.Π.Κωστελένος, σελ.62)

Ο Ντίκενς μέσα από τη ρεαλιστική του διήγηση,

o David Lean με τη διεισδυτική σκηνοθετική του

ματιά, αλλά στην προκειμένη ο Bax με τη

μουσική του, σκιαγραφεί τη δύσκολη ζωή των

αναξιοπαθούντων, αποτέλεσμα των νόμων των

εφησυχασμένων αστών, νόμων που οι ίδιοι

φτιάξαμε.

Εγκλήματα, εκμετάλλευση, επαιτεία, υποκρισία,

αθλιότητα, ξεπεσμός, κτηνωδία…

Τα νοήματα διαχρονικά με τη μουσική να τα

ενισχύει σαν ουσιαστικός δευτεραγωνιστής,

σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στο

νοηματικό περιεχόμενο.

Η μουσική του Bax είναι υποδηλωτική, ανοιχτή σε ατελείωτους συνειρμούς.

Εκείνο το άφθαστο χιούμορ του Ντίκενς δοσμένο ευφυώς από το συνθέτη, με μια ανεπανάληπτη μουσική εφευρετικότητα κωμικών στοιχείων (μουσικοί διάλογοι ανάμεσα σε ξυλόφωνα και χάλκινα πνευστά), χωρίς όμως να χάνεται η απέραντη τρυφερότητα και η συμπόνοια για τα δυστυχώς, εκατομμύρια «Όλιβερ Τουίστ», που  υπάρχουν και σήμερα!

Τα μοτίβα δυνατά και αιχμηρά καταδεικνύουν έναν «τρίτο κόσμο» ανάμεσα στις «πολιτισμένες» κοινωνίες με τα «βασανιστήρια» να διογκώνονται και τους σωματικούς, αλλά κυρίως τους ψυχικούς εξευτελισμούς να φωτίζονται περισσότερο τρομακτικοί!

Η οπτική φαντασία του συνθέτη σκωπτική, παθιασμένη, τρομακτική κι άλλοτε ευαίσθητη, ζωντανή, ενεργητική, ή με ρομαντική διάθεση στέκεται επάξια στο ύφος, το κλίμα και το πνεύμα του Nτίκενς με τους ήχους να ξεπροβάλλουν σα φως, που παλεύει με τα σκοτάδια, σαν ομίχλες με την ελπίδα, σαν το άδικο με την καλοσύνη και τον αλτρουισμό…

Ίσως κούρασα με τη φλυαρία μου, αλλά ο «Όλιβερ Τουίστ» ως βιβλίο έχει χαράξει την παιδική μου μνήμη βαθιά , οι εικόνες αναπλάθονται πιστά με την ταινία και η μουσική διατρανώνει τα συναισθήματα, που γεννά ο ήχος και η εικόνα…
Γι’αυτό και ο χείμαρρος λόγου από μεριάς μου!

Σας αφήνω να απολαύσετε το βασικό θέμα της ταινίας, που εκτελεί η αγαπημένη πιανίστα του Bax, Χάριετ Κοέν, με την οποία, όπως είπαμε είχε μια παθιασμένη ερωτική σχέση.

Λύπη και τρυφερότητα...θυμός και περηφάνια...σκοτάδι και θαμπή ηλιαχτίδα...κόλαση και ελπίδα για Παράδεισο...

Αντίθετα συναισθήματα, αντίπαλες δυνάμεις, που συγκρούονται, με το καλό τελικά να υπερτερεί και να διαμορφώνει την παιδική ψυχή μας!

Και πόσο επίκαιρο...Όσο κι αν αλλάζουν, εξελίσσονται και "προοδεύουν" οι εποχές, οι Όλιβερ δεν θα εκλείψουν γιατί τα σκοτάδια της ψυχής είναι σχεδόν ακατόρθωτο, αν δεν το θελήσουμε πραγματικά, να διαλυθούν.

Καλό βράδυ σας !

"Μουσικές Αλ-άμπρες για το Σαββατόβραδο"

Kαλό Σαββατόβραδο, αγαπημένοι μου φίλοι!

"A Court in The Alhambra", Weeks Edwin Lord 

Χαμηλώστε τα φώτα, ανάψτε κεριά...
Ταξιδέψτε νοερά σε αγαπημένα Ανδαλουσιανά τοπία...
Ο νους καλπάζει στο "γλυκό, μαλακό, γιομάτο ανθρώπινη θερμότητα αραβίτικο πολιτισμό της Ισπανίας..."

Γρανάδα,  φαράγγια, ο ορμητικός Ντάρρο, το Αλμπαϊσίν, οι Μαυριτανοί, η Αλάμπρα, το Αίθριο των μύρτων...
Το "μαργαριτάρι ανάμεσα στα σμαράγδια", όπως περιέγραψαν οι μαυριτανοί ποιητές την Αλάμπρα, ξετυλίγει τη μαγεία της λάμψης του.
Η μουσική ξεκινά και τίποτα δεν μπορεί να χαλάσει τη μοναδικότητα των στιγμών...

'Όταν δρασκέλισα το κατώφλι της Αλάμπρας κι έριξα αρπαχτικά τη ματιά στο θάμα που απλώνουνταν μπροστά μου, ένιωσα ευτύς ανατριχιάζοντας: 

Όλα τούτα που συσηλίζουν μπροστά μου – λιγνές κολόνες, ανάλαφρα τόξα, ξόμπλια, χρώματα, αυλές, νερά – είναι παιχνίδι της φαντασίας, θα φυσήξω κι όλα θα σβήσουν. 

Περνούσα από αίθουσα σε αίθουσα και μου φαίνουνταν πως έμπαινα σ' ένα ανατολίτικο απίθανο παραμύθι κι άκουγα χίλιες μια νύχτες τη Σεχαραζάδη, την ψυχή του ανθρώπου, να δηγάται...

Άκουγα, άκουγα, περνώντας από κολόνα σε κολόνα, κι όλοι οι αιματεροί θρύλοι έπαιρναν, 

μέσα στο μαγνάδι της τέχνης, ένα συμβολικό αναίμαχτο νόημα".

("Τα ταξίδια μου", Νίκος Καζαντζάκης)

Μυρίζω, γεύομαι, αγγίζω με το νου...
Ξαμολιέμαι...Ερμηνεύω τον τόπο το λάγνο...
Δοκιμάζω τον ηδονιστή χρόνο κι αν η μνήμη αντέχει...
Θέλγομαι απ'τη σπανιόλικη ομορφιά, τη μουσική των νερών της, τ' αρώματα των λουλουδιών της κι αναστενάζω...Αχ!!!!!!!!!!!!

"'Ένα άνθος που είναι κόκκινο το πρωί, πιο κόκκινο το μεσημέρι, άσπρο το βράδυ και 

μαραίνεται τη νύχτα...

[...]

Τόσα χρόνια συνήθισα να ζω έξω από μένα και να συλλογιέμαι πράματα που ήταν πολύ μακριά. 

Και τώρα που όλα αυτά δεν υπάρχουν πια, γυρίζω και ξαναγυρίζω στο ίδιο παγωμένο μέρος, γυρεύοντας μια πόρτα για να βγω δίχως ν’ ανταμώσω κανένα...

[...]

Μ'όλο που ξέρω πως είναι χαμένο το όνειρό μου, κοιμάμαι και ξυπνάω έχοντας εδώ μέσα μου

 κάτι φοβερό: μια νεκρή ελπίδα. 

Θέλω να φύγω μακριά και να μη βλέπω κανένα, να ’συχάσω, να μη σκέφτομαι. 

Δεν έχει τάχα το δικαίωμα μια δυστυχισμένη ν’ ανασάνει ;... 

Κι όμως η ελπίδα με κυνηγάει ακόμα, με σκοτώνει. 

Σαν λύκος μισοπεθαμένος, που απλώνει τα νύχια για στερνή φορά..." 

("Δόνα Ροζίτα", Φ.Γκ. Λόρκα)

"Alhambra, The Court of the Myrtles", Childe Hassam 

Δεν ξέρω αν βρείτε τους συνειρμούς

μου ταιριαστούς...όμως το θεατρικό

του Λόρκα διαδραματίζεται στην Αλάμπρα...,

"Al-hambra-"Κόκκινο ανάκτορο/φρούριο".

Το παλάτι των Μαυριτανών μοναρχών

στην Γρανάδα, στην Αλ-Ανταλούς 

(Al-Andalus), τα νότια της Ισπανίας.

"Alhambra-Torre Bermeja", Hernandez Miguel Vico

Στη γλώσσα των ισπανών το Κόκκινο Φρούριο λέγεται "Torre Bermeja".

Δυο "Torre Bermeja" είναι και οι εμπνεύσεις των Rodrigo και Albeniz.

1."Στη σκιά του Κόκκινου Οχυρού-A L'ombre de Torre Bermeja", του Ροντρίγκο εμπνευσμένο από την Αλάμπρα της Γρανάδας, με την Alicia de Larrocha:

και 

2. "Torre Bermeja" του Αλμπένιθ.
Mια σερενάτα, μέρος των "12 Piezas caracteristicas, Op.92", αρχικά γραμμένο για πιάνο, όμως σήμερα ακούγεται πιο συχνά η διασκευή του για κιθάρα.

"Torre Bermeja-Olaya Cadiz", Agustín Colchón

Στο βίντεο εκτελεί ο Σεγκόβια ζωντανά από

την "Αυλή με τις Μυρτιές" στην κόκκινη

Αλάμπρα.

Όμως πιστεύεται ότι ο Αλμπένιθ το

εμπνεύστηκε από το "Kόκκινο οχυρό- Playa 

de la Barrosa", στο Κάντιθ.

"La Torre bermeja I.Albeniz", στην αρχική, πιανιστική του εκδοχή :

"Πόσο πολλές θρυλικές αφηγήσεις και παραδόσεις, αληθινές και φανταστικές, και πόσο πολλά αραβικά και ισπανικά τραγούδια και μπαλάντες για την αγάπη, τον πόλεμο και τον ιπποτισμό συνδέονται με αυτό το ανατολίτικο οικοδόμημα, την Αλάμπρα!", είπε κάποτε ο αμερικανός συγγραφέας Ουάσινγκτον Έρβινγκ, κι είχε δίκιο!

Ξεθωριασμένο το κόκκινο, κι αχνό των αιώνων το χρυσοκίτρινό της...μα στο διάβα του χρόνου οι πορφυρίτες πολύτιμοι κι οι μουσικές περίτεχνες γιρλάντες, διακοσμητικά αραβουργήματα στο Ανδαλουσιανό παλάτι, υλικά που πλάθουν τα όνειρα παραμυθένια, απόψε...

http://agustincolchongarcia.blogspot.gr/2011_02_01_archive.html

Ο Τσαϊκόφσκυ, ο "γάτος" και μια δεύτερη ευκαιρία...

Το cd player παίζει ξανά και ξανά …Η μελωδία, που ακούγεται ροδοπεριχυμένη, σού χαϊδεύει την καρδιά μ’ένα άγγιγμα βελούδο από φθινοπωρινό τριαντάφυλλο.
Αναρριγεί η εσωτερική σου πλάση ιδιαίτερα στο άκουσμα κείνης της Canzonetta του δεύτερου μέρους ντυμένη τη μελαγχολία της σολ μινόρε.

Tchaikovsky :Violin Concerto, Canzonetta 

Σολίστ ο Ντ. Όιστραχ 

Πρόκειται για ένα έργο εκθαμβωτικής μουσικότητας, εξαιρετικά δημοφιλές και σατανικά δεξιοτεχνικό!
Το Κονσέρτο για βιολί του Τσαικόφσκυ, που είναι και το μοναδικό του, κομψό σαν οπτασία, απόκρυφο σα μυστικός θησαυρός, μαγικό σαν παιδικό παραμύθι, εκρηκτικό σαν ερωτικό παραλήρημα…

Προήλθε σε στιγμή απόγνωσης κι εκτοξεύτηκε στη φήμη του χρόνου…

Είναι ένα από τα πιο δύσκολα κονσέρτα για βιολί που έχουν γραφτεί, έστω κι αν οι κριτικοί το αποδοκίμασαν περισσότερο από ό, τι το κοινό το χειροκρότησε στην πρεμιέρα!

Ντυμένο συναρπαστικές, πολύχρωμες λαϊκές φορεσιές της ρώσικης γης, ηχητικές αναπολήσεις της πατρίδας του συνθέτη καθώς όταν γράφτηκε τo 1878, ο Τσαϊκόφσκυ είχε ταξιδέψει στην Ελβετία, προκειμένου να αποδιώξει όλες τις κακές αναμνήσεις από τον αποτυχημένο γάμο του.

-Το Clarens, την εποχή που το επισκέφτηκε ο Τσαϊκόφσκυ-

Δραπέτευσε έξω απ’τη Γενεύη, αναζητώντας τη γαλήνη στο κουκλίστικο, παραλίμνιο Clarens, αφημένος στη νοητή γραμμή των ελβετικών οριζόντων, στην πλατωσιά του απείρου…

Μόνη συντροφιά η μαγεία της τέχνης του, που κάθε στιγμή τον έπαιρνε απ΄το χέρι να περπατήσουν στις όχθες της λίμνης, στα ατέρμονα μονοπάτια της έμπνευσης…

Ο Τσαϊκόφσκι με τον βιολονίστα Kotek

Ήταν αρκετοί και οι νέοι, που’χαν φτάσει στο Κλάρενς, προκειμένου να διδαχτούν απ’το μεγάλο ρώσο δάσκαλο. Ένας από τους μαθητές του στη σύνθεση, ο νεαρός βιολιστής Yosif Kotek.

Φάνηκε να τον συμπάθησε εξαρχής, ο συνθέτης.
Τον ξεχώριζε, όχι μόνο για τις μουσικές του ικανότητες, αλλά και για κείνη την αβρότητα και την ευγένεια, που χαρακτήριζε κάθε του κίνηση.

Ο Yosef έγινε ο αγαπημένος του μαθητής και μάλλον η έλξη ήταν αμοιβαία.
Η οικειότητα μεταξύ τους, με πειράγματα και φιλοφρονήσεις ήταν εμφανής.

Αποδεσμευμένος, μάλλον από τις ενοχές, που του είχε επιβάλλει για τη «φύση» του η ρωσική κοινωνία, ήταν η πρώτη φορά, που ο Πιοτρ ένοιωθε ελεύθερος να νοιώσει και να εκφραστεί…

Ήταν ξετρελαμένος με το νεαρό μαθητή του, που τον αποκαλούσε χαϊδευτικά  «γάτο» μιας και το όνομά του, «Котик» στα ρωσικά είχε αυτή την ερμηνεία.

Του άρεσε να τον ακούει να παίζει βιολί και αφηνόταν για ώρες στις μαγικές δοξαριές του!
Τον θαύμαζε τον Κότεκ, ο Τσαϊκόφσκυ!
Τα συναισθήματά του γι’ αυτόν γέννησαν την επιθυμία να ασχοληθεί με τη σύνθεση ενός κονσέρτου για βιολί, κάτι που δεν είχε επιχειρήσει μέχρι τότε.
Έγραφε με μεγάλο ενθουσιασμό!Οι μουσικές ιδέες εμφανίζονταν αστραπιαία κι απρόσκλητες…
Ήταν το γιατρικό του απέναντι σε ό,τι γκρίζο και βαρύ συναισθηματικά είχε βιώσει.

Καθώς δεν γνώριζε βιολί, ο Yosif τον βοηθούσε με τα τεχνικά θέματα του οργάνου στη σύνθεση.
Οι συμβουλές του, αν και νεώτερος ήταν χρήσιμες, καίριες και ακριβείς.Ιδιαίτερα στα σολιστικά μέρη, τού ήταν απαραίτητος προκειμένου να αποδοθεί στο έπακρο η ικανότητα του μαγικού αυτού τοξοτού.

«Πόσο στοργικά και με πόση γλυκύτητα ασχολείται με το κονσέρτο μου!

Ομολογώ χωρίς τον Kotek δεν θα ήμουν σε θέση να γράψω αυτό το έργο..

Κι όταν εκτελεί τα μέρη, που ολοκληρώνω, πόση ζωή φυσούν τα μαγικά του δάχτυλα 

στους ήχους της φαντασίας μου!», 

έγραφε ο Τσαϊκόφσκυ στον αδερφό του, Ανατόλ…

Το κονσέρτο για Βιολί σε Ρε μείζονα, είναι ένα κονσέρτο άκρως δεξιοτεχνικό με κείνη τη μελιχρότητα, που μαρτυρά, (όσο κι αν ο Τσαϊκόφσκυ πάσχιζε να το κρύψει), το μέγεθος του πλατωνικού έρωτα που του είχε εμπνεύσει ο νεαρός βιρτουόζος μαθητής του.


Και κείνο το γλύκασμα κι η τρυφεράδα του δεύτερου μέρους…Πώς καθρεφτίζει όλο τον πόθο, την δίψα και την ερωτική επιθυμία του!!

[Πολλοί λένε πως οι δυο τους υπήρξαν εραστές…Τίποτα δεν αποδείχτηκε…

Μόνο φήμες…ανάκατες με τα νέφη στο θολό ουρανό του ελβετικού Κλάρενς…]

Το κονσέρτο ήταν έτοιμο μέσα σε λίγες μέρες.
Ήθελε να το αφιερώσει στον Ιωσήφ, αλλά  ένοιωθε να πνίγεται απ’ τον κλοιό των κουτσομπολιών για την ομοφυλοφιλία του …

«Μια αφιέρωση θα προκαλούσε σχόλια για την αληθινή φύση της σχέσης του με το νεότερο άντρα…», σκέφτηκε...

Μπορεί το μέρος της αφιέρωσης να έμεινε κενό, όμως οι οσμές της ηδονής και των ενστίκτων άφησαν το αποτύπωμά τους σ’ όποιον επιθυμεί ένα βαθύτερο αφουγκρασμό.

  Tchaikovsky: Violin Concerto-ερμηνεύει ο Γιάσα Χάϊφετς:

Ο νεαρός βιολιστης Yosef Kotek πέθανε πάνω στην άνοιξή του!
Ήταν μόλις 29 χρονών όταν τον έλιωσε η φυματίωση...

Η μοίρα, που παίζει ιδιότροπα παιχνίδια είχε γράψει το τέλος του Τσαϊκόφσκι μια μέρα σαν τη σημερινή, στις 6 Νοεμβρίου του 1893, ημερομηνία, που αν ζούσε ο Κοtek θα γιόρταζε τα 38α γενέθλιά του…

*****

Ο κινηματογράφος είχε όμως άλλα σχέδια… Όπως κάθε ιστορία που ζωντανεύει στο πανί του…
Ο ρουμάνος σκηνοθέτης Radu Mihaileanu στη «Συναυλία» του, φωνάζει για την ελπίδα και το δικαίωμα στη δεύτερη ευκαιρία…
Σε μια ταινία αφοπλιστικά χιουμοριστική, εξαιρετικά κεντημένη και ηδονικά ρομαντική, με μια ιδιάζουσα σινεφινέτσα πλάθει μια αξέχαστη ιστορία-μάθημα για ελπίδα και μη παραίτηση από τη ζωή.

Η θριαμβευτική επιστροφή και υποσχόμενη μελλοντική επιτυχία του πρωταγωνιστή έχει την ελπιδοφόρα ένδυση της μουσικής του Κονσέρτου για βιολί του Τσαϊκόφσκυ.

'Ενας ρώσος μαέστρος έχει περάσει στην αφάνεια μετά από περίοδο ανυπέρβλητης δόξας και αιτία είναι το πάθος του για το ποτό.

Μια αναπάντεχη πρόταση για επανεμφάνιση στο πόντιουμ με την παλιά του ορχήστρα τού αναπτερώνει το ηθικό.

Είναι η δεύτερη ευκαιρία, που του δίνει η ζωή και αυτός οφείλει να εκμεταλλευτεί.
Η επιστροφή στη μουσική σκηνή είναι η αναμέτρηση με το πεπρωμένο του.


Τα βήματα δειλά…Αμηχανία…ατολμία…
Ορατή η επιφυλακτικότητά του για την έκβαση των κινήσεών του …
Εγκλωβισμένος από φόβο, δεν αφήνεται στο κάλεσμα της μουσικής και της μοίρας του…

Η εμφάνιση του πρώτου μοτίβου τρεμάμενη…
Τα πατήματα στο μπράτσο του βιολιού λανθασμένα…Ενοχλητικές παραφωνίες…
Δαγκώματα χειλιών για το φιάσκο που καταφθάνει…
Φάλτσα, ώσπου…η νεαρή βιολονίστρια αρχίζει να παίζει το κονσέρτο του Τσαϊκόφσκυ.
Oι πρώτοι ήχοι, άσπρα σύννεφα σκεπάζουν τις πρότερες σκιές...

Οι αγάπες του Πιοτρ ανασαίνουν στο ηχείο του βιολιού…
Τα σκιρτήματά του, λάβρα που ιδρώνει τα μέτωπα, κι ένα νοερό μελτεμάκι, που ακούει στο όνομα «kotik»,  δροσίζει το πυρωμένο σίδερο…
Το κοινό παραληρεί…
Αγάπης (έστω και απαγορευμένης) θρίαμβος...
Πηγή αστείρευτη, του ωραίου βασίλισσα, των αιώνων κορώνα...

Η σκηνή από την ταινία  «THE CONCERT» του Ράντου Μιχαϊλεάνου: 

"Vincenzo Bellini : La sonnambula- Η Υπνοβάτις"

Χαρακτηρίστηκε ως "Βασιλιάς του μπελκάντο"!
Ο Βιντσέντζο Μπελλίνι γεννήθηκε σαν σήμερα 3 Νοέμβρη 1801 στην Κατάνια της Σικελίας και το έργο του διακρίνεται για την μελωδικότητα, το βαθύ συναίσθημα, το πάθος και το ρομαντισμό του!
Ένας συνθέτης ελεγειακός, τρυφερός, με βαθειά αισθαντικότητα και μελαγχολική χάρη!

Μάστορας ο Μπελλίνι, ιδιαίτερα στις άριές του, καταφέρνει μια απλή δομικά μελωδία να τη μεταμορφώνει σε παραληρηματικό σχήμα έκφρασης, γεμάτο πάθος!
Κι αυτό είναι το ιδεώδες της τέχνης του ...Το να δίνει διάσταση ποιητική στη μουσική του δημιουργώντας μια συνταρακτική ατμόσφαιρα!

Πέρα από τη "Νόρμα" του, που στέκεται στην κορυφή του παγκοσμίου οπερατικού ρεπερτορίου, με συγκινεί ιδιαίτερα το ονειρικό τοπίο της ψυχής της "υπνοβάτιδάς" του!

Η όπερα "La sonnambula-Υπνοβάτις" του Μπελλίνι,  χαρακτηρίζεται από μια βαθειά αισθαντική μουσική, τρυφερή και συνδυασμένη με στοιχεία μελαγχολίας, σχεδόν ελεγειακού ύφους.

Η υπόθεση της όπερας διαδραματίζεται σε ένα ελβετικό, παραλίμνιο χωριό, η δράση της τοποθετείται στις αρχές του 19ου αιώνα κι έχει πρωταγωνίστρια μια αγνή και αθώα ορφανή, την Αμίνα, που υπνοβατεί.

Από την πρεμιέρα του 1831 η Giuditta Pasta σαν Amina

Αρκετές οι ερωτικές αντιζηλίες , οι συκοφαντίες και δολοπλοκίες, που σίγουρα τις γνωρίζετε, φαντάζομαι...

Ώσπου μια μέρα γνωρίζει τον μεγάλο έρωτα και "θεραπεύεται" από τις κρίσεις υπνοβασίας.

H όπερα πρωτοπαρουσιάστηκε στο Μιλάνο το 1831 και τον πρωταγωνιστικό ρόλο ερμήνευσε η περίφημη Τζιουντίτα Πάστα, περίφημη σοπράνο της εποχής, με άψογη τεχνική και όγκο φωνής, απαραίτητα στοιχεία γι'αυτόν τον απαιτητικότατο ρόλο.
Εκστατική, εσωστρεφής, με εκπληκτική ευλυγισία στην υψηλή περιοχή, η Πάστα, μια δεξιοτέχνις κολορατούρα, που αν και πολλές φορές εκτίθεται ασυνόδευτη ορχηστρικά σε πολλά μέρη του έργου, καταφέρνει να αναδείξει μια φωνητική ηδύτητα και ποιότητα!



Λέγεται πως για να εμπνευστεί τις μελωδίες στην βουκολική, τρυφερή "sonnambula", ο Μπελλίνι πήγε στη λίμνη Κόμο και κάθε πρωί έκανε βαρκάδα, προκειμένου να καταγράφει στη μνήμη του τους ήχους της φύσης, το βόμβο των νερόμυλων και τα λαϊκά τραγούδια των γυναικών, που έπλεναν στις όχθες της.

Τέτοια λαϊκά στοιχεία διακρίνουμε στο χορωδιακό της έναρξης: "In Elvezia non v’ha rosa":

"Στην Ελβετία δεν υπάρχει τριαντάφυλλο 

πιο φρέσκο και ευωδιαστό απ'την Αμίνα

Το πρωινό είναι τ'αστέρι

που εκπέμπει μόνο φως!Φως κι  αγάπη!

Σεμνή...ντροπαλή...αληθινή

αθώα σαν περιστέρι

κι όμορφη...αχ, πόσο όμορφη!!"

Το σκηνικό της πρώτης πράξης, όπου ακούγεται το χορωδιακό.

"In Elvezia non v’ha rosa"

Ο Μπελίνι πέθανε σε ηλικία 34 χρονών.

Στην κεντρική πλατεία της Κατάνια έχει τοποθετηθεί ο ανδριάντας του, από λευκό μάρμαρο, πάνω σε μια βάση εφτά επιπέδων(σύμβολα των 7 μουσικών φθόγγων), σε σχήμα κόλουρης πυραμίδας.

Περιμετρικά στέκουν τέσσερεις αλληγορικές φιγούρες από τα δημοφιλέστερα μελοδράματά του:

Η Norma, Il Pirata(Πειρατής), Puritanni(Πουριτανοί) και η Υπνοβάτις.

Στον τάφο του, στη Σικελική Κατάνια είναι χαραγμένοι οι στίχοι:

"Ah! non credea mirarti Si presto estinto, o fiore- 

Λουλούδι μου, δεν περίμενα να σβήσεις τόσο σύντομα!"

Είναι οι στίχοι με τη μουσική σημειογραφία τους από την άρια 

"Ah! non credea mirarti", 

που είναι η τελευταία άρια της Αμίνα  από την Υπνοβάτιδα.

Ah! non credea mirarti

("I did not believe you would fade so soon, oh flower")

Sì presto estinto, o fiore;

Passasti al par d'amore,

Che un giorno sol durò.

Potria novel vigore

Il pianto mio recarti...

Ma ravvivar l'amore

Il pianto mio non può.

Allegro moderato

Ah! non giunge uman pensiero

Al contento ond'io son piena:

A' miei sensi io credo appena;

Tu m'affida, o mio tesor.

Ah mi abbraccia, e sempre insieme

Sempre uniti in una speme,

Della terra in cui viviamo

Ci formiamo un ciel d'amor.

-Η λεπτομέρεια με το στίχο-

Aκούμε την άρια από την τηλεοπτική μεταφορά της όπερας για τη RAI με την Άννα Μόφφο, παραγωγής του 1956:

http://willyorwonthe.blogspot.gr/

"Ιολάνθη, η τυφλή δούκισσα"

H Γιολάντα ντΆνζού, δούκισσα της Λωρραίνης, γεννημένη σαν σήμερα 2 Νοέμβρη του 1428 δεν ενδιαφέρει τόσο για τις διαμάχες για τη διαδοχή του θρόνου, όσο για ένα θρύλο, που είχε δημιουργηθεί γύρω από το πρόσωπό της τον 19ο αιώνα, μια ρομαντική εκδοχή της πρόωρης ζωής της (πέθανε σε ηλικία 54 χρονών) που την παρουσιάζει ως μια τυφλή πριγκίπισσα.


Αν και ποτέ δεν απεδείχθη ότι η κόμισσα Ιολάντα, κόρη του βασιλιά Ρενέ ύπηρξε ποτέ τυφλή, ωστόσο ο θρύλος της ενέπνευσε την όπερα του Τσαϊκόφσκι, που φέρει και το όνομά της: «Iolanta».

Της όπερας προηγήθηκε το έργο του Δανού Η. Hertz που το 1845 έγραψε το ποιητικό δράμα «Η κόρη του βασιλιά Ρενέ», μια ρομαντική διήγηση της ζωής της, στην οποία απεικονίζεται ως μια όμορφη πριγκιποπούλα που ζει προστατευμένη σ’ένα παραδεισένιο κήπο.
Έχει τυφλωθεί όταν ήταν παιδί και οι συνοδοί της τής κρατούν μυστική την τυφλότητά της, από τον φόβο του πατέρα της να μην την κάνει δυστυχισμένη.
Ωσπου κάποια μέρα ένας νέος ανακαλύπτει το μυστικό της κήπο και την ερωτεύεται…
Φυσικά, το happy end είναι δεδομένο και θέλει τη Γιολάντα να θεραπεύεται, να αναδύεται από το σκοτάδι στο φως και στην αγάπη, και να βρίσκει την ευτυχία στην αγκαλιά του αγαπημένου της.

Πολύ δημοφιλής ο θρύλος της Γιολάντας!Έτσι, το έργο του Henrik Hertz μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες.

Η ρωσική μετάφραση χρησιμοποιήθηκε ως βάση για την όπερα «Iolanta», του Τσαϊκόφσκι, που είναι και το τελευταίο έργο του συνθέτη, που έκανε πρεμιέρα στις 18 Δεκεμβρίου 1892 στην Αγία Πετρούπολη.
Πολλοί υποστηρίζουν πως ο συνθέτης ίσως να ταυτίστηκε με την απομονωμένη ηρωίδα του μια και αυτός ζούσε αποκομμένος το τελευταίο διάστημα λόγω της ομοφυλοφιλίας του και του άσχημου παρασκηνίου που είχε δημιουργήσει το θέμα...

Ακούμε το περίφημο ντουέτο πατέρα-κόρης από το σούπερ δίδυμο 

Anna Netrebko - Rolando Villazon:

Η κύρια ιδέα της όπερας εστιάζει στη Βαγκνερική φιλοσοφία της λύτρωσης μέσω της αγάπης...

Ο ίδιος ο Τσαικόφσκυ δεν ήταν ενθουσιασμένος με το αποτέλεσμα και μάλιστα φέρεται να είχε πει: «Μεσαιωνικοί δούκες και ιππότες κατέκτησαν τη φαντασία μου αλλά όχι την καρδιά μου».
Πάντως ο χρόνος έχει αγκαλιάσει τη σύνθεση και οι ειδικοί μιλούν για έργο, που «κρύβει» μια δυναμική ομορφιά, που η μουσική του ρώσου συνθέτη είναι η ιδανική στην αποκάλυψή της!

«Το όνειρο της Ιολάνθης», το αριστουργηματικό έργο γλυπτικής βουτύρου της Caroline Shawk Brooks,
εμπνευσμένο από την ηρωίδα του Hertz.

Ολόκληρη η όπερα ανέβηκε από τη ΜΕΤ σε μια επεισοδιακή παρουσίαση με την Άννα Νετρέμπκο, όμως επέλεξα να την ακούσουμε ολοκληρωμένη με την ρωσίδα υψίφωνο Ekaterina Scherbachenko στον κεντρικό ρόλο και στο ρόλο του Ρενέ τον συμπατριώτη της Dmitry Ulianov, ενώ την Εθνική Ορχήστρα της Λυών διευθυνει ο ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΚΟΥΡΕΝΤΖΗΣ, από το Φεστιβάλ της Aix-en-Provence το φετινό Ιούλιο:

Και η υπέροχη άρια του βασιλιά Ρενέ με τον εκπληκτικό Nicolai Ghiaurov:

O Xβοροστόφσκυ στο ρόλο του Ροβέρτου, δούκα της Βουργουνδίας:

Το 1913 το θέμα μεταφέρθηκε και στο βωβό κινηματογράφο.Στιγμιότυπα από την ταινία "Η κόρη του βασιλιά" με πρωταγωνίστρια την πανέμορφη Maude Fealy στο ρόλο της Ιολάνθης:

"There's a fire in this November"

Ένας ψαράς ήταν στο παραμύθι του ο Νοέμβρης!Ένας ψαράς, που΄χε  γυναίκες, δυο!

Τη μια, πέρα απ’ τη θάλασσα! Που όμως λόγω κακοκαιρίας δεν μπορούσε να βλέπει συχνά.

Την άλλη στη στεριά, μαζί του.

Σ' αυτή τη στεριανή δεν δίνονταν όμως απόλυτα η καρδιά του γιατί η σκέψη έτρεχε μόνιμα στην άλλη...τη μακρινή.

Κι όταν ο καιρός καλυτέρευε την άφηνε για κείνη.

Έτσι ο ψαράς, την κοντινή την έβλεπε όλο και λιγότερο, όσο κρατούσε η μέρα που καθημερινά μίκραινε σε  διάρκεια ...

Ενώ την άλλη την μακρινή, την ονειρεύονταν ξύπνιος στις ατέλειωτες, αξημέρωτες νύχτες του …

Αυτός είναι ο Νοέμβρης μας, ο κρασομηνάς μας, αυτός ο μήνας ο  παραπλανητικός, ο ερωτιάρης, που μονίμως ψάχνεται μέσα  στ' ατέρμονα βράδια της εσωτερικής του μοναξιάς και αναζήτησης ...

Σ΄ αυτό το εσωτερικό ταξίδι προς την αναζήτηση της όποιας χαράς που τυχόν καταφέρουμε ν΄ αντλήσουμε από "τη θάλασσα μέσα μας" μάς καλεί ο Νοέμβρης, φίλοι μου, που μόλις πάτησε το κατώφλι του χρόνου μας!

Και πόσες εκπλήξεις κρύβει αυτή η αναζήτηση..

Ψαχτήρι η ψυχή μας ν' ανακαλύψει το σπόρο που ' θαψε ο μήνας στη γη βαθιά...

Αισθήσεις σε επιφυλακή!

Νοέμβρης γενναιόδωρος! Θρόνους μοιράζει τα σύννεφα, και ζωφόρους χτίζει με κίτρινα φύλλα.

Βροχοψιχάλες στο μέτωπο μαρτυρούν πως αλλάζουμε...

Το αποχαιρετιστήριο φιλί στον ήλιο και τη θαλπωρή του έχει τη γεύση απ' το ρόδι, που κάρπισε στην αυλή μας...

Αλλάζει η φύση....κι αμφισβητούμε τη μέχρι τώρα σταθερά του λαμπρού της ήλιου.

Αλλάζουμε κι εμείς...

Πολλοί σε μια μελαγχολία κι άσκοπη περιπλάνηση, σ’ ένα βύθισμα του νου, σε μια παραίτηση που κι οι συγκυρίες μάς παροτρύνουν...

Ξερό το φύλλο, μα δείτε! Χρυσίζει στις διάφορες σκιές...

Μια ελπίδα, ένα όραμα της ανάδυσης της απροσδόκητης και της λυτρωτικής, το χρώμα και η λάμψη του!

Σημαντική κι η φθίνουσα αλλαγή πολλές φορές...Νυχτώνει νωρίς.

Στοχασμοί...Σκέψεις παλιές...απορριπτέες...

Νέοι δρόμοι να διαβούμε. Μα πώς; Νυχτώνει νωρίς.

Σε κάθε βήμα οι καταστάσεις μάς πετούν κατάμουτρα παράφωνες επωδούς ...

Νυχτώνει νωρίς. Τι κι αν ανθίζει το αναιδές κυκλάμινο;

Όσο κι αν θέλεις να κρατήσεις τη χρυσίζουσα όψη των Νοεμβριάτικων φύλλων σε ταλανίζει το αληθινό τους υπογάστριο...η απόγνωση και η απελπισία η καθημερινή, που συνυπάρχουμε στο ίδιο οικοδομικό τετράγωνο.

Φύγαν και κείνα τα πουλιά κι η ερήμωση, λύπη μεταλλαγμένη...

Πού χώρος για προσδοκία στων καιρών τη βαναυσότητα;;;

*****

Ρίξε στην πλάτη σου ένα ρούχο, βγες στη βροχή, άκου τη μουσική της και θα μεταλλαχθεί αυτή η αβεβαιότητα...

Αυτή, που τα φύλλα της χρυσίζουν κι οι φευγάτοι περνούν για φλόγες πύρινες ...

Στον ουρανό του Νοέμβρη φλογερές ρομφαίες αρχαγγέλων, οι ελπίδες...

Κι ας νυχτώνει νωρίς...Απαντοχές υπαρκτές στων τρελών τα οράματα…

«…There's a fire in this November sky...»

Το κείμενο δημοσιεύτηκε και στο ηλεκτρονικό περιοδικό iporta.gr